Кіріспе
1938 жылғы Dewoitine ұшақтары отбасы. Dewoitine D.520 – 1940 жылдың басында, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін қызметке түскен француз истребителі. D.520 француз әуе күштерінің 1936 жылғы талабына жауап ретінде жобаланған, ол жылдам, заманауи, жақсы жылдамдыққа ие және 20 мм-лік зеңбірекке негізделген қарулануы бар истребительді талап еткен. Ол кезде Франциядағы ең қуатты сұйық салқындатылатын V 12 қозғалтқышы Hispano Suiza 12Y болды, ол Rolls Royce Merlin және Daimler Benz DB 601 сияқты заманауи қозғалтқыштардан аз қуатты болғанымен, жеңіл болды. Басқа истребительдер де бұл талаптарға сай жобаланған, бірақ олардың ешқайсысы да қызметке түспеді немесе Франция шайқасында маңызды рөл атқару үшін тым кеш қызметке түсті. Сол кезде француз әуе күштеріндегі ең көп саны бар Morane Saulnier M. S.406 истребителінен айырмашылығы, Dewoitine D.520 соңғы неміс үлгілерімен, мысалы Messerschmitt Bf 109 сияқты шайқасуға жақын болды. Bf 109E-ден баяу болғанымен, маневрлеу қабілеті жағынан артықшылыққа ие болды. Өндіріс кешігулеріне байланысты, Люфтваффеге қарсы күреске тек аз ғана саны қол жетімді болды. D.520 Люфтваффе қару-жарағына қарсы истребитель ретінде өте қабілетті екенін көрсетті, бірақ айырмашылық жасауға жеткілікті саны болмады. 1940 жылғы келісімге қол қойылғаннан кейін, D.520 еркін француз әуе күштері және Виши француз әуе күштері тарапынан пайдаланылды. 1942 жылы қайтадан өндіріске кірді, бірақ 1940 жылғы деңгейден төмен темппен. Қосымша үлгілер Люфтваффе, Regia Aeronautica Italiana және Болгария әуе күштері тарапынан қолданылды. D.520 Солтүстік Африка, Болгария және Шығыс майданда жауынгерлік қызметте болды, сондай-ақ Франция мен Германияда оқу және қорғаныс мақсатында қолданылды. Өмірінің кейінгі кезеңінде оқу ұшағы ретінде пайдаланылды. 1953 жылдың 3 қыркүйегінде соңғы D.520 ұшақтары қызметтен алынды.
The Dewoitine D.520 is a French fighter aircraft that entered service in early 1940, shortly after the beginning of the Second World War. The D.520 was designed in response to a 1936 requirement from the French Air Force for a fast, modern fighter with a good climbing speed and an armament centred on a 20 mm cannon. At the time the most powerful V 12 liquid cooled engine available in France was the Hispano Suiza 12Y, which was less powerful, but lighter than contemporary engines such as the Rolls Royce Merlin and Daimler Benz DB 601. Other fighters were designed to meet the specifications but none of them entered service, or entered service in small numbers, too late to play a significant role during the Battle of France. Unlike the Morane Saulnier M. S.406, which was at that time the most numerous fighter in the French Air Force, the Dewoitine D.520 came close to being a match for the latest German types, such as the Messerschmitt Bf 109. It was slower than the Bf 109E but superior in manoeuvrability. Because of production delays, only a small number were available for combat against the Luftwaffe. The D.520 proved to be relatively capable as a dogfighter against the Luftwaffe's inventory, but lacked sufficient numbers to make a difference. Following the armistice of 1940, the D.520 continued to be used, being operated by both the Free French Air Force and the Vichy French Air Force. The type was also returned to production during 1942, although it was manufactured at a lower rate than it had been during 1940. Additional examples were operated by the Luftwaffe, Regia Aeronautica Italiana, and the Bulgarian Air Force. The D.520 saw combat service in North Africa, Bulgaria, and the Eastern Front, as well as use in France and Germany for training and defence purposes. During the type's later life, it was used as a trainer aircraft. On 3 September 1953, the last D.520s were finally withdrawn from service.
Өмірбаян
1934 жылғы 13 шілдеде француз әуе күштері жаңа техникалық бағдарламаны бастады. Бұл бағдарлама Dewoitine D.510 ұшағын жақсарту мақсатында жаңа, жетілдірілген истребительдерді жасауды көздеді. D.510 сол кезде әлі пайдалануға енгізілмегенімен, бірнеше еуропалық елдердегі қарқынды дамуға байланысты қалыптасқан ұшақ деп есептелді. Француз ұшақ құрастырушы компаниясы Dewoitine бастапқыда D.510 негізінде жасалған, D.513 деп аталған жақсартылған нұсқасын ұсынды. Бірақ бұл үлгі дамып келе жатқан Morane Saulnier M. S.405-тен нашар екенін көрсетті. Осы кезде ресми органдардың назары MS.405-ке ауысты, ол жаңадан жабдықтау жұмыстары үшін таңдалып алынған болатын.
Анықтама және бәсекелестер
1937 жылдың 12 қаңтарында Әуе министрлігі А.23 техникалық бағдарламасын іске қосты. Осы талаптарға сәйкес жасалған басқа ұшақтарға Morane Saulnier M. S.450, Loire Nieuport 60 (кейін C. A. O 200) және Caudron Renault C.770 кірді, олардың ешқайсысы жобадан шықпады немесе пайдалануға енбеді. Францияда жасалған тағы екі ұшақ – Bloch MB.152.01 және Bloch MB.155. C1 сериясы, сондай-ақ Arsenal VG 33 Франция шайқасы кезінде француз әуе күштерінің құрамында шағын санымен қолданылды, бірақ маңызды рөл атқаруға уақыт жетпеді. Прототипке тапсырыс берілмегенімен қоса, Dewoitine компаниясы Société nationale des constructions aéronautiques du Midi (SNCAM) мемлекеттік өндірістік консорциумының құрамына енді. Бұл ұйымдық шектеулердің және француз әуе күштерінің қалыптасқан өндіріс бағдарламаларындағы өзгерістердің нәтижесінде D.520 жобасының жұмысы 1937 жылдың көп бөлігінде тоқтап тұрды. 1938 жылдың қаңтарына дейін ғана бірнеше сызбашылар прототиптің алғашқы толық сызбаларын жасауға кірісті. Дегенмен, SNCAM бас директорының орынбасары болған Эмиль Девойтен жобаны іске асыруға мүдделі болды және екі прототип және бір құрылымдық сынақ тірегін жасау мақсатымен толық жобалау кезеңіне көшуді шешті, осы типке ресми қызығушылық табатынына сенімді болды. Осы кезеңде аэродинамикалық жақсартулар да жасалды, мысалы, тұрақтандырғыш пен рульдің өлшемін сәл ұлғайту арқылы көлденең тұрақтылықты арттыру. Бірінші прототип пен екінші және үшінші прототиптер арасындағы басты айырмашылықтар – жаңа жылға қарай жылжитын кабинаның орнатылуы, қайта жобаланған және үлкенірек құйрық бөлігінің қосылуы, сондай-ақ Oleo өндірісінде жасалған ұзын қондырғы шанақтары болды. Сондай-ақ, 01 нөміріндегі сыртқы қанаттарына орнатылған Handley Page қанатшалары алынып тасталды. 1939 жылдың қыркүйек айының соңында CEMA үшінші прототипті қару-жарақ сынақтарын жүргізу үшін алды. Жалпы, ұшу сынақтары сәтті өтті, нәтижесінде 1939 жылдың наурыз айында жаңа 31 қозғалтқышымен (кейін 45 қозғалтқышымен ауыстырылды) жабдықталған 200 өндірістік ұшаққа тапсырыс берілді. Маусым айында тағы 600 ұшаққа тапсырыс берілді, бірақ 1939 жылдың шілдесінде бұл сан 510-ға дейін азайтылды.
Өндіріс
1939 жылдың сәуір айында Франциядағы күшті ұшақтардың өндіріс деңгейі ресми күтілгеннен әлдеқайда төмен болды. Ішкі тапсырыстармен қатар, Польша шамамен 160 D.520 ұшағын сатып алуға мүдделі болды. Стандартты қару-жарақ – пропеллер ортасы арқылы атылатын HS.404 зеңбірегі және қанаттарындағы төрт ленталы MAC 1934 M39 пулеметтері болды. D.520-нің алғашқы партиясы конвейерден шыққанда, жеткіліксіз ең жоғары жылдамдық және салқындатудағы мәселелерге байланысты қабылдау сынақтарынан өтпеді. Компрессордың қайта жобаланған кірістері, түзетілген салқындату тізбегі және итергіш шығару құбырлары осы кемшіліктерді тиімді жоюға көмектесті, бірақ алғашқы үлгілерді осы жақсартулармен жаңарту қажет болғандықтан, тип 1940 жылдың сәуір айына дейін жауынгерлікке дайын деп жарияланбады, сол кезде D.520-нің техникалық талаптары анықталды. Жаңарту процесін жеделдету үшін SNCAM-ға төрт өндірістік ұшақ арнайы сынақ машиналары ретінде қайтарылды. D.520 көптеген тексеру панельдерімен оңай күтілуге арналған, бұл сол кезде сирек кездесетін мүмкіндік болды. D.520-нің оқ-дәрісін толтыру жылдам және оңай болды; пулеметтердің әрбір шоғы 5 минут, ал зеңбірек үшін 3 минут қажет болды. Оқ-дәрі қоймаларын толтыруға 15 минут, ал босатуға 5 минут уақыт кетті, себебі гильзалар шығарылмады. D.520-нің кабинасы фюзеляждың артқы бөлігінде, қанаттардың артқы жиегінен кейін орналасқан. Бұл ұшқышқа төменге жақсы көруге мүмкіндік берді, бірақ алдындағы ұзын мұрын жерде маневр жасағанда қиындық тудырды. Қозғалтқыш пен кабина арасында, сыйымдылығы белгіленбеген, өзін-өзі герметтеуші жанармай бакі болды, сонымен қатар екі қанатты бактар, олар біріктіріліп, қосымша жанармай сыйымдылығын қамтамасыз етті; бұл қазіргі Bf 109E, Spitfire I және ерте итальяндық ұшақтардан әлдеқайда көп болды, олардың әрқайсысы шамамен бірдей жанармай сыйымдылығына ие болды. Франция құлаған кезде, 1940 жылдың маусымынан бастап, D.520-нің ауыспалы қашықтығы Солтүстік Африкаға қашуға мүмкіндік берді. Hispano қозғалтқышы кейбір кейінгі қозғалтқыштарға қарағанда бірнеше артықшылықтарға ие болды; мысалы, оның салмағы Rolls Royce Merlin III-тің салмағынан тек қана азырақ болды. Қозғалтқыштың әзірленуі күрделі болды және өндірістің кешігуіне себеп болды. 45 атты электрмен жұмыс істейтін Ratier Type 1606M үш пернелі, ауыспалы қанатты бұранданы қозғалтты, ал No. 351 D.520 ұшақтары 12Y 49 қозғалтқышымен жабдықталды, ол диаметрі белгіленбеген Chauvière Type 3918 пневматикалық бұранданы қозғалтты. 1940 жылға қарай 520D нұсқасы Rolls Royce Merlin X қозғалтқышымен ұшып жүрді. Эрнест Хайвс Францияда Merlin өндірісі туралы француз үкіметімен келісімге қол жеткізілгенін мәлімдеді. ("Перспективадағы Merlin" Харви Бейли, Rolls Royce Heritage Trust, 130-бет).
Өрт сөндіру жүйесі
D.520 ұшағында өрт сөндіру жүйесі болған, оны пилот кабинасынан қосуға болатын. Қозғалтқыш қарапайым, бірақ тиімді жүйемен іске қосылды, ол қысылған ауамен жұмыс істеді. Вьет 250 ауа компрессоры бірнеше ауа баллондарын толтырды (біреуі 12 литрлік, сондай-ақ тағы бір 8 литрлік резервуар, ал қаруға сәйкес 1 литрлік үш кішкентай баллон). 12 литрлік ауа баллоны тежегіштер үшін, кейіннен Chauvière винтінің тұрақты жылдамдығын реттеу үшін пайдаланылды. Кішкентай ауа баллондары Вьет ауа компрессоры оларды қайта толтырғанға дейін 12 секундқа дейін немесе төмен биіктікте 20 секундқа дейін жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Ұшқышқа толық аспаптар жиынтығы және орындығының артында орналасқан 10 литрлік оттегі баллоны, оң жақ аспаптар панеліне орнатылған Munerelle немесе Gourdou оттегі реттегіш жүйесі болды. Жабдыққа Radio Industrie Type Rl 537 радио қабылдағыш жиынтығы, OPL RX 39 рефлекторлық көзделгі (Revi жүйесінен кем тиімді), биіктігі реттелетін орындық және үлкен, мөлдір панельдері бар жылжымалы кабина кірді. Ұзын мұрыннан басқа, ұшқыштың көріс бұрышы жақсы болды, себебі ол алдыңғы фюзеляждың үстінде жоғары отырды; алайда артқа қараған айналар қойылмаған.
Қару-жарақ
Өндірістік стандартты қару-жарағы HS.404-тен тұрды, оның 60 оқтан тұратын оқ-дәрі қоймасы болды және ол винт арқылы атылатын болды. Сонымен қатар, қанаттарында лентамен оқталатын төрт MAC 1934 M39 пулеметі орналастырылған, әр пулеметке 675 оқтан берілген.
Ұшудың орындалуы
Өз уақытындағы заманауи дизайн философиясын қолданғанмен, D.520 ұшағы ескі MS.406-ға қарағанда басқаруға қиын деп есептелді. Корольдік ұшақ құрамының жау ұшақтарын сынау бөлімінің командирі капитан Эрик Браун D.520-ді RAE Farnborough-да сынап, былай деді: "Бұл жаман мінезді ұшақ еді. Сырттан әдемі көрінеді, бірақ ұшуы әдемі емес. Жерге қонғаннан кейін, оны ангарға кіргенше және қозғалтқышы тоқтағанша басқаруды жібермеуімді айтты. Ангарға қарай жүріп, кері отырып жатсаңыз, кенеттен тік бұрышқа бұрылып кетеді еді". Отын мөлшеріне қарай басқару өзгеретін. Фюзеляж бакімен ұшқанда отынның жұмсалуы басқаруға елеулі әсер етпеді, себебі бак ауырлық центрінде орналасқан. Ал қанат бактері толы болса, бағытты басқару қиын болып, әсіресе тік төмен түскенде қиындықтар туды. Басқару жүйелері жақсы үйлесімді болғандықтан, ұшақты жоғары жылдамдықпен басқару оңай болды. Сынақтан өткен ең жоғары тік төмен түсу жылдамдығында діріл болған жоқ, сондай-ақ тік төмен түскенде (отын мөлшеріне байланысты) және оқ ату платформасы ретінде тұрақтылығы өте жақсы болды.
Франция шайқасы
Groupe de Chasse I/3 D.520 ұшағын алған алғашқы бөлім болды, 1940 жылдың қаңтарында алғашқы ұшағын алды. Бұл бастапқы үлгілер қаруланбаған және ұшқыштарды дайындау үшін қолданылды. GC II/3, GC III/3, GC III/6 және GC II/7 кейіннен D.520-қа көшуді аяқтады. Теңіз күштерінің 1-ші эскадрильясы да Dewoitine ұшақтарымен жабдықталды. Дегенмен, Франция шайқасында тек GC I/3, II/7, II/6 және теңіз әскери-теңіз күштерінің AC 1 ғана қатысты. GC III/7 D.520-қа ауысты, бірақ ешқандай шайқасқа қатыса алмады. Сонымен қатар, бірнеше ұшақтар операциялық емес бөлімдерде, мысалы École de l'air әскери мектебінің арнайы күзет тобында, сондай-ақ Тулуза маңындағы әуежайлар мен өндіріс орындарын қорғау үшін поляк және азаматтық ұшқыштар ұшқан бірнеше ұшақта пайдаланылды. 85 D.520 ұшағы жойылды. 1940 жылдың маусым айының соңындағы келісімге сәйкес, 437 D.520 ұшағы салынды, оның 351-і жеткізілді. GC I/3, II/3, III/3, III/6 және II/7 ұшақтары Алжирге көшіп кетіп, тұтқынға түспеу үшін ұшты. D.520 ұшқыштарының ең табыстыларының бірі Пьер Ле Глоан болды, ол 18 ұшақты атып түсірді (төрт неміс, жеті итальян және жеті британдық), барлық жеңістерінің екісін D.520 ұшағымен жеңіп алды және соғыстағы ең табысты француз ұшқыштарының төртіншісі саналды. Алайда, D.520 бөлімдері Францияда орналаспады, сондықтан жеке ұшақтар теңіздегі, мысалы Солтүстік Африкадағы бөлімдерге сақталып немесе жіберілді. Жоспар бойынша, Dewoitine 17 Groupes-ті 442 ұшақпен, Aéronautique navale-нің үш эскадрильясын 37 ұшақтан және үш оқу бөлімін 13 ұшақтан жабдықтауға тиіс болды. Келісімде жаңа топтағы ұшақтар қазіргі қызметтегі ұшақтарға ұқсас болуы керек екені айтылды. Родостан Сирияға дейінгі сапарда ЛеО 451 және Мартин 167F бомбалаушыларында көп қиындықтар болған жоқ, бірақ D.520 ұшақтарына ешқандай көмексіз немесе сыртқы көмексіз қиын және қауіпті миссияны орындауға тура келді. Сирияға жіберілген 168 француз ұшағының (барлық түрлерінен) 155-і өз міндеттерін орындап, сәтті жетті. Виши әуе күштері сандық тұрғыдан күшті болды, бірақ жердегі экипаждар мен қосалқы бөлшектер өте аз болды, бұл D.520 ұшақтарының ұшу уақытын өте шектеді. GC III/6 D.520 ұшақтары алғаш рет британдық ұшақтарына қарсы 1941 жылдың 8 маусымында шайқасты, үш Fairey Fulmars ұшағын атып түсіріп, бір D.520 ұшағын жоғалтты (ұшқышы тұтқынға алынды). Келесі күндері Мартин, ЛеО және Блох 200 (3/39 Esc) бомбалаушыларын британдық Корольдік теңіз күштерінің истребительдерінен қорғау үшін бірнеше эскорт миссиялары орындалды. 9 маусымда екі "Хуррикен" ұшағы атып түсірілді (басқа бір D.520 ұшағы жойылды). Сириядағы науқан кезінде Виши француз әуе күштері барлығы 266 миссия орындады: олардың 99-ын D.520 ұшақтары, тоғызын MS.406 ұшақтары, 46-сын Martin 167 ұшақтары және 31-ін LeO 451 ұшақтары орындады. Осылайша, D.520 ұшақтары француз ұшақтарының ең белсенділері болды, британдық және австралиялық бөлімшелерге қарсы 31 ұшақты атып түсіріп, 11 ұшағын әуе шайқасында және тағы 24 ұшағын зениттік оқтарға, апаттарға және әуежайларына жасалған шабуылдарға ұшырады. 10 шілдеде бес D.520 ұшағы No. 45 эскадрильясынан келген Bristol Blenheim бомбалаушыларын шабуылдады, олар No. 3 эскадрильясынан келген жеті Curtiss Tomahawks ұшақтарымен сүйемелдеуде болды (3 Sqn). Француз ұшқыштары үш Blenheim ұшағын иеленді, бірақ кем дегенде төрт D.520 ұшағы австралиялық эскорттармен жойылды, оның ішінде екі ұшақты ұшқыш офицер Питер Тернбулл атып түсірді. Келесі күні Dewoitine ұшқышы 3-ші эскадрильядан келген P40 ұшағын атып түсірді, бұл науқан кезінде жоғалған жалғыз Tomahawk болды. Солтүстік Африкадағы GC II/7 немесе GC II/3 сияқты Dewoitine ұшақтарымен жабдықталған басқа бөлімдер шайқасқа қатыспады. Жалпы алғанда, Солтүстік Африкадағы белгілі D.520 әуе күші 173 D.520 (143 жауынгерлік дайын) GC II/3, III/3, III/6, II/7 және II/5 ұшақтарынан тұрды; тағы 30 ұшақ Сенегалда GC II/6 бөлімінде болды. Теңіз күштерінде Esc 1AC және 2AC болды. Көптеген D.520 ұшақтары одақтастардың бомбалауынан жерде жойылды. Француз әуе күштері 56 ұшақты жоғалтты, оның ішінде 13 D.520 ұшағы. Теңіз күштері 19 D.520 ұшағын жоғалтты. Француздардың жалпы алғанда 44 ұшақты атып түсіруінің ішінде, GC III/3-нің D.520 ұшақтары атып түсірген 8 "Фейри Альбакор" эскадрильясының ұшақтарынан 5 ұшақ бар еді.
Францияның еркін девианттары
D.520 ұшақтарының өте аз саны қысқа мерзімге еркін француз күштерінде оқу мақсатында қолданылды. 1940 жылғы маусымда Ұлыбританияға ұшып келген үш данамен қатар, Ливанның Раяқ аймағында шегініп келе жатқан Виши әскерлерінен тағы екі Девотин ұшағы алынды. Бұл D.520 ұшақтары Нормандия-Нимен бөлімшесінің ұшқыштарымен СССР-ге жіберілгенге дейін ұшырылды, онда олар француз ұшақтарымен көптеген ортақ белгілері бар Яковлев ЯК-1 ұшағын пайдаланды.
Достастармен
1942 жылдың желтоқсанында Виши үкіметінің бұрынғы француз күштері одақтастарға қосылғаннан кейін, Солтүстік Африкада француз қолында 153 D.520 қалды. Италиялық ұшқыштар ұшақтың мүмкіндіктерін және Hispano Suiza HS.404 зеңбірегін, кем дегенде 1940–1941 жылдардағы стандарттар бойынша бағалады. Алғашқы үш D.520 Ториноның Caselle әуежайында орналасқан 2° Stormo құрамына берілді, онда олар Ториноның өнеркәсіптік аймағын қорғау үшін пайдаланылды. Басқа D.520 ұшақтары Монтелимар, Оранж, Истр және Экс-ан-Прованс қалаларында жаулап алынды. 1943 жылдың басында итальяндық Луиджи Горрини Италияға соғыс тұтқыны ретінде алынған D.520 ұшақтарын қорғану мақсатында жеткізді. "Мен әртүрлі француз әуежайларынан және Тулуза зауытынан бірнеше ондаған Dewoitine жинадым", - деп еске алды ол кейін. Италиялық ұшқыштарға қаруы, заманауи кабинасы, тамаша радио жабдығы және айналудан оңай шығуы ұнады, бірақ олар әлсіз шасси және кішкентай [зеңбірек] оқ-дәрі барабанының сыйымдылығына шағымданады; оқ-дәрі жеткілікті мөлшерде болмады (HS.404 Breda және Scotti зеңбіректерімен үйлеспеді, сондықтан барлығы Францияның қоймаларына тәуелді болды). Ақпан айының соңында майор Витторио Мингуцци басқарған 359a Squadriglia (22° Gruppo) сегіз Dewoitine D.520 алды. Сол кезде американдық B-24 ұшақтары Неапольді жиі бомбалады, сондықтан тиімді ұшқыш-тұтқырлаушы қажет болды, ал 1943 жылдың басында тек D.520 ұшақтары ғана қол жетімді болды. 359a эскадрильясының ұшқыштары Dewoitine ұшақтарын белгілі бір жетістікпен пайдаланды. 1943 жылдың 1 наурызында Маджоре Мингуцци D.520 ұшағымен ұшып келе жатқанда B-24 ұшағын атып түсірді. Бұл талап бастапқыда тек болжамды деп есептелді, бірақ кейін расталды. Бұл осы ұшақты пайдаланған алғашқы итальяндық талап болды. 1943 жылдың 21 мамырында Regia Aeronautica және Luftwaffe италиялықтар Ambérieu en Bugey (Лион) қаласындағы SNCASE зауытында жаулап алған 39 Lioré et Olivier LeO 451 ұшағын 30 D.520 ұшағымен алмастыруға келісті. Кейін 1943 жылдың көктемі мен жазында Dewoitine ұшақтары 161° Gruppo Autonomo құрамында, 163a Squadriglia Grottaglie, 162a Squadriglia Crotone және 164a Squadriglia Reggio Calabria қалаларында орналасқан Оңтүстік Италияда пайдаланылды. 1943 жылдың 8 қыркүйегіндегі қару тоқтату туралы келісімнен кейін, 24° Gruppo құрамында қызмет еткен үш D.520 ұшағы Италия Социалдық Республикасының Aeronautica Nazionale Repubblicana әуе күштерімен оқу мақсатында пайдаланылды. Жаулап алынған Dewoitine ұшақтары Балқан майданына жеткізілуі тиіс болды, бірақ кейбіреулерін Люфтваффе оқу үшін пайдаланды, ал 60 ұшақ Италияға, 96 немесе 120 ұшақ Болгария әуе күштеріне жауынгерлік мақсатта берілді. Алайда, D.520 ұшақтары Болгарияға 1943 жылдың тамызында ғана жетті, өйткені бұл елдің ұшқыштары әлі де Нансиде JG 107 құрамында оқуда болды. Келесі айда алғашқы 48 Dewoitine ұшағы Карлово әуежайында өткен салтанатты шарада қабылданды. Екі айдан кейін, 24 қарашада, D.520 ұшақтары соғыста қолданылды, 15th USAAF-тың 60 B-24 Liberator ұшағының 17-сі Софияны бомбалау үшін келді. Жиырма төрт Dewoitine ұшағы Враждебна базасынан (Божуриштеден 16 Bf 109G 2 ұшағымен бірге) ұшып, бомбалаушыларға және оларды сүйреп келе жатқан 35 P-38 Lightning ұшақтарына шабуыл жасады. Болгариялық ұшқыштар бір ұшақ жоғалғаны үшін төрт американдық ұшақты атып түсірді, ал тағы үш ұшақ жерге қонуға мәжбүр болды. 1943 жылдың 10 желтоқсанында американдық бомбалаушылар Софияға қайтадан шабуыл жасады. Сол күні P-38 ұшақтарымен сүйрелістегі 31 B-24 ұшағын Враждебнадан II/6-шы ұшқыштар полкінің алты Dewoitine ұшағы және Карловодан I/6-шы ұшқыштар полкінің 16 D.520 ұшағы (17 Bf 109G 2 ұшағымен бірге) ұстады. Америкалықтар бір ғана P-38 ұшағын жоғалтқанын айтты, ал 11 D.520 ұшағы атып түсірілді. Кейінірек жазбаларды зерделеу кезінде бұл әуе шайқасында тек бір Dewoitine ұшағы жоғалғаны анықталды. Болгарияның әуе күштері D.520 ұшақтары қайтадан күш-жігерге ие болды, олар 30 наурыздағы одақтастардың жаппай әуе шабуылына қарсы тұрды. 450 бомбалаушыны (B-17 Flying Fortresses, B-24 және Handley Page Halifaxes) 150 P-38 ұшағы сүйреп алып келді, болгарлар 28 Dewoitine ұшағын I./6-шыдан Карловода, алты D.520 ұшағын II/6-шыдан Враждебнада (39 Bf 109G 6 және тіпті Avia 135 ұшақтарымен бірге) жіберді. Кем дегенде он одақтас ұшағы (сегіз бомбалаушы және екі P-38) атып түсірілді, ал болгар әуе күштері бес ұшақ пен үш ұшқыштан айырылды. Болгарияның тағы екі ұшағы жерге қонды. Соңғы одақтас шабуылы кезінде Софияда 17 сәуірде II./6-шы ұшқыштар полкі жеті Dewoitine (плюс 16 Bf 109) ұшағын 350 B-17 және B-24 бомбалаушыларына, 100 P-51 Mustang ұшақтарымен қарсы жіберді. Болгариялық ұшқыштар сол уақытқа дейін тек P-38 ұшақтарымен ғана кездескен, P-51 ұшақтарын өздерінің Bf 109 ұшақтарымен шатастырды және олар қателігін түсінгенше, жеті Bf 109G 6 ұшағы атып түсірілді. Сол күні болгар әуе күштері соғыстың басынан бері ең ауыр зардап шекті: тоғыз ұшақ атып түсірілді және үш ұшақ жерге қонды. Алты ұшқыш қаза тапты. 1944 жылдың 28 қыркүйегінде Болгария одақтастарға қосылғаннан кейін, жиырма күн өткен соң, Dewoitine ұшақтары әлі де 6-шы ұшқыштар полкінің Orlyak (тобын) жабдықтады: I топ үш Jato (эскадрильясы) үшін барлығы 17 D.520, бес жөндеуде және 12 жедел болды. Көптеген дереккөздерде румындық әуе күштерінің D.520 ұшақтарын пайдаланғаны туралы айтылған, бірақ ешқандай дәлел ұсынылмаған. Бір дереккөз румындық Dewoitine ұшақтарының, шындығында, Болгарияға транзитте болғанын және соңғы пункттарына жету үшін Румыния арқылы ұшқандарын айтады. Бұл сан ескерілгенде, бұл ең сенімді түсіндірме болып көрінеді. Алайда, Румыния француз Bloch MB.150 ұшақтарын пайдаланды.
Соғыстан кейінгі қызмет
Соғыстан кейін Францияда қалған D.520 ұшақтары оқушыларды даярлау үшін пайдаланылды; 1 маусым 1945 жылы Тур қаласында No. 704 оқу базасы құрылды, оның мақсаты – басқа түрлермен қатар 17 D.520 ұшағында ұшқыш-инструкторларды даярлау. 1946 жылдың наурыз айында, қосымша тәжірибелерден кейін, француз әуе күштері тағы 20 D.520 ұшағын осылай түрлендіруге тапсырыс берді; алайда, осы D.520 DC түрлендірулерінің тек 13-і ғана аяқталды. D.520 ұшағын соңғы рет пайдаланған бөлімше – EPAA (Équipes de présentation de l'armée de l'air), No. 58. D.521 қозғалтқышы Rolls Royce Merlin III-ке ауыстырылды, бір данасы жасалды, бірақ жоба тоқтатылды. D.522 қозғалтқышы Allison V 1710 C 1-ге ауыстыру жоспарланған, алайда 22 маусым 1940 жылы соғыс аяқталғаннан кейін жоба тоқтатылды. D.523 қозғалтқышы Hispano Suiza 12Y 51-дің сәл өзгеше нұсқаларымен ауыстырылды, және Szydlowski Planiol суперкомпрессорымен жабдықталды. D.523 прототипі 1940 жылдың маусымында өндіріске дейінгі сынақтарды аяқтады. D.524 Hispano Suiza 12Y 89ter қозғалтқышымен жабдықталған нұсқа. Бір прототип жасалды, бірақ ол ұшпады. D.525 – D.523-тің жетілдірілген нұсқасы. D.530 – Rolls Royce Merlin немесе Hispano Suiza 12Y қозғалтқыштарымен жабдықтау жоспарланған нұсқа.
engine replaced by a Rolls Royce Merlin III, one example was built, but the project was cancelled. D.522
engine replaced by an Allison V 1710 C 1, project abandoned after the armistice (22 June 1940). D.523
engine replaced by slightly different sub variants of the Hispano Suiza 12Y 51, with Szydlowski Planiol supercharger. D.523 Prototype was completing pre production trials in June 1940. D.524
Version powered by Hispano Suiza 12Y 89ter engine. One prototype built, but it never flew. D.525
development version of the D.523
D.530
planned version with a Rolls Royce Merlin or a Hispano Suiza 12Y.
Соғысқа дейінгі жобалар
HD.780 D.520-нің гидроұшақ нұсқасы, бір прототип салынды, бірақ ол ешқашан ұшпады, дамуы соғыс бітісімен тоқтатылды. D.790 Көлденеңге қондырылатын ұшақ жобасы, ешқайсысы салынбады. D.550 Жылдамдық рекордын жаңару үшін қарусыз салынған ұшақ, негізі D.520-ге ұқсас, бірақ жеңіл конструкциялық технологиялар қолданылды. Бір данасы салынды. D.551 және D.552 D.550-нің әскери модификациялары. 12 дана салынды, бірақ ешқайсысы ұшпады. 1941 жылы даму қайта басталды, бірақ немістер оны дереу тоқтатты.
Floatplane derivative of the D.520, one prototype built, but it never flew, the development was cancelled with the armistice. D.790
Carrier borne derivative project, none built. D.550
Unarmed aircraft built for speed record attempt, with an airframe loosely based on the D.520, but using weight saving construction techniques. One example was built. D.551 and D.552
Military developments of the D.550. 12 examples were built, but none flew. The development was resumed in 1941, but was quickly terminated by the Germans.
Соғыстан кейінгі оқиғалар
1940 жылдың маусымындағы қару тоқтату келісімінен кейін бірнеше жоба бастамаға алынды. 1942 жылдың қарашасында Германияның Оңтүстік Францияны оккупациялауымен олардың барлығы тоқтатылды. D.520 amélioré – қозғалтқышы өзгеріссіз қалған күйінде жоғары жылдамдықты арттыру мақсатында шағын жақсартулармен жабдықталған, бір реттік өндіріс D.520 үлгісі. D.520 Z – 12Z қозғалтқышымен және шағын жақсартулармен жабдықталған D.520 ұшақ корпусы. Бір данасы жасалды. Дамыту соғыстан кейін (SE.520Z ретінде) қайта жаңғыртылды, бірақ 1949 жылы тоқтатылды. M.520 T – D.520 негізіндегі басқа ұшақ корпусы. Ешқайсысы құрылмады.
Single production D.520 experimentally fitted with minor improvements to improve top speed with an unchanged engine. D.520 Z
D.520 airframe with 12Z engine and minor improvements. One example was built. The development resumed after the war (as SE.520Z), but was eventually cancelled in 1949. M.520 T
Different airframe loosely based on the D.520. None built.
Соғыстан кейінгі туындылар
D.520 DC (қос команда – екі басқару)
Екі орынды оқу-жаттығу ұшағына түрлендіру, кем дегенде 13 данасы жасалған.
Two seat trainer conversion, at least 13 built.
Белгілер
Бірінші прототип пен соғыстан кейінгі үлгілерден басқа, D.520 ұшақтары әдеттегі француз маскировкасын – қара көк сұр, хаки және қоңыр түстерді, ал төменгі жағы ашық көк сұр түспен жабылған. Маскировка үлгісі стандартталмаған. Ұлттық белгілер қанат ұштарында, сондай-ақ артқы фюзеляжда ашық көк, ақ және қызыл түстес дөңгелектермен, ал рульдік жалаумен белгіленген. Виши режимі кезінде ақ контурмен шектелген фюзеляж дөңгелектері және ақ фюзеляж жолағы қолданылды. 1941 жылдың ортасынан бастап қозғалтқыш капоты мен құйрық бөліктерінде қызыл және сары жолақтары бар, "құлдың пижамасы" деп аталатын жағымсыз белгілер пайда болды.
Тірі қалған әуе кемелері
№603 – D.520 Бордо–Мериньяқтағы «Консерватория de l’air et de l’espace d’Aquitaine» консерваториясында көрсетілімде. №650 – D.520 Рошфордағы Теңіз музейінде қайта жаңартылуда. №862 – D.520 Әуе және ғарыш мұражайында көрсетілімде. Ол 1940 жылғы маусымда GC III/6 эскадрильясы қолданған №277 ретінде боялған.