Кіріспе
Амбори – Үндістанның Керала штатындағы Тхируванантапурам ауданының Каттаккада талугіндегі панчайат. Ол астана Тривандрумнан оңтүстік-шығысқа қарай 38 шақырым қашықтықта орналасқан. 2011 жылғы халық санағы бойынша Амбори ауылының халқы 15 920 адамды құрайды, оның ішінде 4464 ер адам және 4785 әйел адам. 0-6 жас аралығындағы балалардың саны 866, бұл ауылдың жалпы халқының 9,36% құрайды. Амбори ауылының орташа жыныс қатынасы 1072, бұл Керала штатының орташа көрсеткіші 1084-тен төмен. Халық санағы бойынша Амборидегі балалардың жыныс қатынасы 977, Кераладағы орташа көрсеткіш 964-тен жоғары. Амбори ауылының сауаттылық деңгейі Кераладан төмен. 2011 жылы Амбори ауылының сауаттылық деңгейі 92,37% болды, ал Кералада бұл көрсеткіш 94,00% құрады. Амбориде ерлердің сауаттылық деңгейі 94,34%, ал әйелдердің сауаттылық деңгейі 90,54% құрады. Аймақтағы маңызды этникалық топ – Каникар тайпасы; осы тайпаның шамамен 1200 мүшесі осы аймақта тұрады. Амбори Агустия тауының етегінде орналасқан, және Аюрведаның негізін қалаушы саналған Ағастия ғиясы осы тауда шөлгеуір салғанына сенеді.
География
Амбори батыс Гат тауларының оңтүстік ұшында, төбелермен қоршалған және Каттаккадаға жақын орналасқан. Амборидің оңтүстік-шығысында Тамил Наду штаты жатыр. Ол оңтүстік, оңтүстік-батыс және батыс жағынан Велларада, Арианкод және Калликкаду ауылдық кеңестерімен шектеседі. Шығыс бөлігін тығыз орманды Нейяр қорығы алып жатыр. Амбори жоғары өнім беретін каучук плантацияларымен әйгілі, бірақ аймақта кокос, қара бұрыш, шөптер және дәрілік өсімдіктер де өсіріледі. Амбориде қасиетті рудракша (Eleocarpus Spaericus) ағаштарынан тұратын плантация бар. Амбориге іргелес Нейяр қорығы орналасқан, ол Нейяр суқоймасының су жиналатын аймағы арқылы елді мекендерден бөлінген. Амборидің батыс төбелерінде Дравяппара (қазына тасы) деп аталатын үлкен тас бар. Венад әулетінің раджасы, кейін Тхирувитамкор немесе Траванкор деп аталған, жер аударылғанда осы тастың үстінде күндерін өткізген деп есептеледі. Тастың бетіне 72 сатыр ойылып салынған, олардың көмегімен тастың басына көтерілуге болады. Дравяппараның биіктігі негізінен шамамен 700 фут, ал теңіз деңгейінен 1500 фут жоғары. Дравайаппара тауының басында үңгір ғибадатханасы бар. Амбориде 2001 жылы үлкен жер көшкіні болды, оның салдарынан 39 адам қаза тапты. Оқыс оқиға отбасы жиыны кезінде үйге тау құлағанда орын алды.
Тарих
Амборидің қалай аталғаны туралы көптеген әңгімелер бар. Біріншісі, осындағы тайпалық қоныс аударушылардың күріші бір күні гүлдеп, пісіп қалатын ерекше түрі болған. Ол "Аннури Неллу" деп аталған. Кейіннен Аннури Амбори болып өзгерген. Тағы бір әңгіме – король Мартханда Варманың ұлы садақшысы Чадачи Мартхандан Пиллай туралы. Бір күні Чадачи Мартхандан Пиллай Отташехарангалам деген жерде өткен садақ ату жарысына қатысқан. Ол атып жіберген жебе (Амбу) алыстағы бір ағашқа тиген. Ағаштан жебені шығарып алғанда, оған ерекше белгі қойған. Содан бері аймақ Амбори (Жебе алынған жер) деп аталған. Амбориде ежелден-ақ Каникар тайпасының адамдары тұрған. Қазір мұнда 1200-ге жуық адам бар, олар жаңа қоныс аударушылармен жақсы қарым-қатынаста. 1729 жылы король Мартхандаварманың тұсында Травитамкур немесе Травенкор княздығы құрылған. Корольге қарсы "Еттувееттил Пиламар" сияқты жаулары көп болған. Олардан қашу үшін король Нейяр өзені бойындағы Аммата, Патукани, Коттаманпурам және Миенмутти сияқты әртүрлі жерлерде тұрған. Сол кезде Кани тайпасы оның қауіпсіздігін қамтамасыз еткен. Бірде тайпа оны Дравиаппара (Қазына тасы) деп аталатын үлкен тасқа алып барған, оның табанынан 700 фут, теңіз деңгейінен 1500 фут биіктікте орналасқан. Король тайпаның сыпайылығына және оған көрсеткен қамқорлығына риза болған. Тамил Надуға көшу алдында король тайпаға 36000 гектарға жуық жерді бөлген, одан жер салығы алынбаған. Бұл жер Нейятинкара және Недумангаду талуктарына қарасты, Амбори да сол аймақта орналасқан. Амбори Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін танымал болған. Травитамкур немесе Травенкор княздығында қатты ашаршылық болған. Сондықтан король Коттайам аймағындағы Сент-Томас христиандарына Батыс Гаттың өңделмеген жерлерінде қоныстанғанға рұқсат берген. Корольдің бұл жарлығы 1930 жылы осы аймаққа көші-қонды қамтамасыз еткен. Жаңа қоныс аударушылар Қаттакададан христиандардың алғашқы қонысы болған Пантаға жету үшін жаяу жүрген. Бұл жерге алғаш келгендер – Черувандордан келген Кочупарайккал Курячан, Пунчаал Чако, Томман Мулланкужиил және Аниккадудан келген Майлаккужи Кутти, Ваттантоттиил Матхан Вайдьяр және оның ағасы Маттаккарадан келген Девася. Олар орманды тазартып, жануарлармен және жергілікті қарақшылармен күрескеннен кейін егіншілікпен айналыса бастаған, бірақ табиғаттың қаталдығы мен безгек сияқты аурулармен күресе алмаған. Мулланқұжыйыл Томман 1931 жылы шілдеде қайтыс болған, ол Милаккара шіркеуіне жерленген. Басқа адамдар да денсаулығын жоғалтып, аймақтан көшіп кеткен. Екінші көші-қон 1932 жылы Травенкордың ортасынан келген 50 отбасымен басталған. Олар ағаш үйлерде тұрып, егіншілікпен айналысқан. Тағы да безгек орын алған, көптеген адам өмірден озған, ал кейбіреулері жақсы жерлерге кеткен. Артында қалған отбасылар орманның ортасында қиын жағдайға тап болған. Ақырында Мулланкужи, Милаккужи және Паранажатту деген үш отбасы ғана тірі қалған. 1937 жылы 75 отбасы көшіп келіп, 1944 жылы қоныстанған. Отбасылар Пантаплавудан Карумамкуламға дейін тараған. Олардың тәжірибесі де өзгеше емес, көптеген адам жақындарын жоғалтқан. Ақырында 13 отбасы – Чирактахотил Девася, Валлианипурам Пейли, Моонал отбасылары, Мешаушпу, Мутиялала Самуил, Путенпарабиль Мамчан, Тхурутел Кунжоусеппу, Калайил Унничетттан – қалып қойған. Алғашқы қоныс аударушылардың көпшілігі Пантха деп аталатын жерге қоныстанған, онда егіншілік үшін судың жақсы көздері болған. Пата Амбооридің солтүстігінде және Маямға жақын орналасқан. Халықтың басым көпшілігі католик болғанымен, рухани қажеттіліктерін қанағаттандыратын діни қызметкерлері болмаған. Әкесі Адейядаттос ОКД (Мутиявила Валячан) келген соң, діни шектеусіз баршаға қамқорлық жасаған. Ескілердің айтуынша, Әкесі Адейядаттос керемет күшіне ие болған. Ол үйлерге барып келгеннен кейін, аймақты қатты жел қаптаған, ал безгек сияқты бірнеше аурулар тоқтаған. Осыдан кейін туған балалар тірі қалған және өскен, ал бұрын туған барлық балалар қайтыс болған. Әкесі Адейядаттос Маямда Киелі Мария шіркеуін салған, ол осы аймақтағы алғашқы шіркеу. Католик шіркеуінің ережесі бойынша, жаңа шіркеу салынса, онда білім беру мекемесі де болуы керек. Сондықтан Маямда Киелі Мария мектебі де ашылған, ол осы аймақтағы алғашқы мекеме. Алайда Нейяр өзенінде бөгет салу туралы шешім Панта тұрғындарын, негізінен сириялық христиандарды, пуляларды және параяларды, олардың барлық тіршілік көздерін тастап, қоныстануға мәжбүр еткен. Олардың көпшілігі Амбориге қоныс аударған. 1949–50 жылдарғы жаңа жарлықта Амбори аймағын толыққанды ауылшаруашылық аймағына айналдыру туралы шешім қабылданғаннан кейін, одан да көп отбасы келген, олардың көпшілігі христиандар болған. Жаңа қоныс аударушылардың уақытша тұруы үшін Коттаккужиил Йосеф Вайдьян шатыр салған, ал Әкесі Адейядаттос осы шатырда алғашқы қасиетті миссаны өткізген. Сондықтан Амбори тарихы – бұл Киелі Георгий шіркеуінің тарихы. Бұл Веттукаллел Чакконың жаңа үйінде өткен соңғы қасиетті миссадан кейін, жеке үйлерде мисса өткізу тоқтаған. Шіркеу үшін жаңа шатыр салу үшін Тадиккату Варки Мани төрағалық еткен комитет құрылған, ал мүшелері: Одаланиил Томас, Оданалиил Йосеф, Надакал Варки, Кудилил Куряккос, Эдаттател Варки, Паллитажату Чако, Муттучира Чако, Карувайил Матев, Муннанайил Кочу Варки, Веттукаллел Йосеф, Веттукаллел Чако, Каримбанийил Девася Чанди, Кулиппарамбил Матайи, Кудилил Агасти, Валлианипурам Пейли, Мундоликкал Йосеф және В Т Антоний Веллаппаллил. Алғашқы шіркеудің ұзындығы 40 фут, ені 20 фут болған. Осы кезде шамамен 85 отбасы жаңадан келген. Шіркеу шатыры мектеп ретінде де пайдаланылған. Шіркеуде пастор болып тағайындалған Коттур Курияккос сонымен қатар оқытумен айналысқан. Анчупанкил Томас, Кесари, Надакал Авраам, Теккел Филип, В А Йосеф осы бастауыш мектепте оқытушылар болған. Амбориді зерттеу барысында, тұрғындар шіркеуді Паттани А Варки Ваккелден сатып алынған жаңа жерге көшіруге шешім қабылдаған, ол Амбориде 200 акр жерге ие болған. 150 рублиге жарты акр жер сатып алынған, ал қалған жарты акр жер ол сыйлаған. Мектеп үшін де жаңа шатыр салынған. 1955 жылы Әкесі Йосеф Малиппарамбыл шіркеудің викариі болып тағайындалған. Әкесі Якоб Тоттанани, Әкесі Лосиус және Әкесі Антоний Путур оған көмектескен. Олардың бірлескен күші Амборидің бетін өзгертіп, жаңарып келуіне себеп болған. Киелі Георгий бастауыш мектебінің құрылысы аяқталған. Киелі Томас орта мектебі үшін жаңа ғимарат салынған және мектептерге үкіметтен рұқсат алынған. Олар Арукани, Нетта, Теккупара, Далмукхам, Ваводу және Венутадам сияқты жақын жерлерді дамытуға да назар аударған. Амбори 1955 жылдың 10 шілдесінде пошта бөліміне ие болған, Кудаппанамуду Кооттапу Амбори, Вазичал Амбори, Аанамұхам Амбори, Панта Амбори, Теккупара Амбориға дейінгі жолдар жергілікті тұрғындардың көмегімен жақсартылған. Осы кезеңде Амбориде кітапхана мен спорт клубы да болған. 1961 жылы N E S блогының аясында Перенкадавила ауылында денсаулық сақтау орталығы мен акушерлік пункт ашылған. 1962 жылы Кооттапуда жеке базар құрылған. Амбори 1965 жылдың 29 наурызында кооперативтік банк қызметін бастаған. 1965–69 жылдары Әкесі Антоний Путурдың бастамасымен сүт қоры, бақталас шаруашылық, құс фабрикасы, ара шаруашылығы және бамбук қоғамдары құрылған. 1966–70 жылдары орта мектеп жоғары мектепке дейін жеткізілген, Федералдық банк қызметін бастаған, Амбориде баспахана және Жақсы самаритан ауруханасы ашылған. Электр қуаты...
Аңыздар
Аңыз бойынша, Амборидің кедей азаматтары Дравяппараның аты-жөні белгісіз құдайшасынан (рухынан) кішкентай қарыздар алатын. Ақша сұрау үшін үлкен гранит есіктің солтүстік-шығыс жағында тұрып, дауыстап айту қажет еді. Егер девата қарызды мақұлдаса, есіктің оңтүстік-шығыс жағындағы гранит шелек сұралған сомаға дейін толтырылатын. Азаматтан ақшаны белгілі бір уақыт ішінде шелекке салып, ақшаны төлегенін дауыстап мәлімдеу күтілді. Есіктің ішіне қарауға болмайтындығы айтылмаған ереже болған, бірақ бір күні әкесінің қарызын қайтаруға келген жас жігіт, қарыз берушіні көру үшін күтіп отырды. Соңында ол әдемі, жалаңаш әйелдің есіктен шығып, ақшаны алып, қайта ішке кіретінін көрді. Алайда, әңгімеде айтылғандай, ол жас жігітті көріп, дереу қатты дауылмен Дравяппараның есігі мәңгілікке жабылды. Кейбір ауыл тұрғындары бір күні есік қайта ашылатынына сеніп, Дравяппараның оңтүстік-шығыс жағындағы үш тар кіреберіс орналасқан жерде үнемі пуджалар (ғибадат ету рәсімдері) өткізеді. Амборидің Кани тайпасының тағы бір аңызы бар, онда Дравяппараның ең көне жақтастарының бірі ғибадат ететін кезде Деви (құдайша) туралы құдайлық көрініс алған. Ол оған: "Егер бір күнде күрішті егіп, жинасаң, саған есікті ашамын" деді. Бірақ тайпа бұл оқиғаға ешқандай қорытынды жасаған жоқ.