Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хордалы жануарлардың жүйке құрылымы
Chordate neural structure
Дорсальды жүйке бауы – хордалы жануарларда, негізінен омыртқалылар және бас-шеміршектерге, сондай-ақ кейбір жартылай хордалыларда кездесетін анатомиялық ерекшелік. Бұл барлық хордалы жануарларға тән бес эмбрионалдық белгінің бірі, қалған төртеуі – нотокорд, анальдық құйрық, эндостиль және жең оқпалары. Дорсальды жүйке бауы нотокордтың үстінде және осылайша ішек түтігінен жоғары орналасқан (сондықтан оның аты осылай қойылған). Ол эктодерманың осьтік аймағындағы кластерлі нейрондық дифференциациядан, нейрондық пластина деп аталатын жерден қалыптасады. Эмбрионалық даму кезінде нейрондық пластина алдымен нейрондық жоғалауды құру үшін бойлық бағытта инвагинацияланады, оның жиектері (нейрондық бүктемелер) қуыс нейрондық түтік құру үшін бірігеді. Бұл маңызды ерекшелік, себебі ол хордалыларды аннелидтер мен буынқұрлылар сияқты басқа омыртқасыз жануарлар топтарынан ажыратады, олардың ішек түтігіне дейін орналасқан және көбінесе сегменттік ганглиялардың тізбегі сияқты сатыларға бөлінген қатты жүйке баулары болады. Нейрондық түтік эктодермадан қалыптасатын процесс невроляция деп аталады. Қатты баудан қуыс түтікке дейінгі бұл бейімделудің эволюциялық түсіндірмесі белгісіз. Омыртқалы жануарларда, дорсальды жүйке бауы (және одан кейінгі нейрондық түтік) миды (ростральді ұшындағы везикулярлық кеңею арқылы) және жұлынды құрайды, олар бірге жоғары орталықтандырылған орталық жүйке жүйесін құрайды. Дорсальды жүйке бауынан дамыған барлық құрылымдар қабықшалармен жабылған және сүйекті (кейде шеміршек) осьтік эндоскелетпен, атап айтқанда бас сүйекпен (осыдан омыртқалы жануарлар үшін бас сүйектілер синонимі) және жұлын каналымен қоршалған. Нейрондық түтіктің ішкі қуысы цереброспинальдық сұйықтықпен (CSF) толтырылады және ми қарыншаларына, су құбырына және орталық каналға қарай дамиды, сондай-ақ CSF толтырылған субарахноидты кеңістікпен медиандық және бүйірлік апертуралар арқылы байланысады.
The dorsal nerve cord is an anatomical feature found in chordate animals, mainly in the subphyla Vertebrata and Cephalochordata, as well as in some hemichordates. It is one of the five embryonic features unique to all chordates, the other four being a notochord, a post anal tail, an endostyle, and pharyngeal slits. The dorsal nerve cord is located dorsal to the notochord and thus also to the gut tube (hence the name). It is formed from clustered neuronal differentiation at the axial region of the ectoderm, known as the neural plate. During embryonic development, the neural plate first invaginates longitudinally to form the neural groove, whose edges (neural folds) fuse over to form a hollow neural tube. This is an important feature as it distinguishes chordates from other invertebrate phyla such as annelids and arthropods, who have solid nerve cords that are located ventral to the gut tube and often separated into a ladder like series of segmental ganglia. The process by which neural tube is performed from the ectoderm is called neurulation. The evolutionary explanation to this adaptation from a solid cord to a hollow tube is unknown. In vertebrates, the dorsal nerve cord (and the subsequent neural tube) gives rise to the brain (via vesicular enlargements at the rostral end) and spinal cord, which together form a highly centralized central nervous system. All the structures developed from the dorsal nerve cord are covered by meninges and enclosed by the bony (sometimes cartilaginous) axial endoskeleton, namely the cranium (hence a synonym word for vertebrates, the craniates) and the spinal canal. The hollow cavity inside the neural tube is filled with cerebrospinal fluid (CSF), and further develops into the cerebral ventricles, aqueduct and central canal, which communicate with the also CSF filled subarachnoid space via the median and lateral apertures.
Терминологиялар
"Дорсаль" сөзі көне француз тіліндегі "dorsalis" сөзінен шыққан, ал ол латын тіліндегі "dorsum" сөзінен туындаған, яғни "арқа" деген мағынаны білдіреді. Бұл "вентраль" терминіне қарама-қарсы, ол этимологиялық тұрғыдан латын тіліндегі "ventralis" немесе "venter" сөздерінен шыққан, яғни "қарын, асқазан" дегенді білдіреді. Анатомиялық және эмбриологиялық номенклатурада "дорсаль" организмнің дене тұрпаты мен физикалық бағытына қарамастан, эмбрионалды эпибласт жағына қарай орналасқан құрылымдарды, ал "вентраль" гипобласт жағына қарай орналасқан құрылымдарды білдіреді. "Антериор", "постериор", "алдыңғы", "артқы" және т.б. сияқты басқа терминдер денеге қатысты бағыттарды көрсетеді және жиі қолданылады, кейде организмнің құрылымдары арасындағы вентральды-дорсальді қатынасты сипаттау үшін пайдаланылады. Мұндай терминдер субъект қай жаққа қарағанын көрсететін анықтамалық жүйеге негізделген, ал олардың мағыналары организмнің қазіргі қалпы мен бағытына байланысты. Тікелей тұратын екі аяқты организмдерде "дорсаль" көбінесе "постериор", "артқы" немесе "құйрыққа қарай" дегенмен, ал "вентраль" "антериор" немесе "алдыңғы" дегенмен синонимді, организмге тікелей қараған жағдайда. Төрт аяқпен жүретін және тұратын төрт аяқты организмдерде арқалық бет көбінесе жоғарғы бет, ал вентральді бет төменгі (немесе астыңғы) бет болып табылады, себебі олардың денесі көбінесе көлденең (немесе сәл көлбеу) жағдайда орналасады. "Антериор" термині "ростральді" (мұрынға қарай) немесе "краниальді" (басқа қарай) дегенмен синонимді, ал "постериор" "каудальді" (құйрыққа қарай) дегенді білдіреді.
The word "dorsal" originates from Old French dorsalis, which in turn is from Latin dorsum, meaning "the back". This is as opposed to the term "ventral", which is etymologically from Latin ventralis or venter meaning "belly, stomach". In anatomical and embryological nomenclatures, "dorsal" refers to structures more towards the side of the embryonic epiblast, and "ventral" more towards the hypoblast side, regardless of the organism's posture and physical orientation. Other terms such as "anterior", "posterior", "front", "back" and so on are body relative directions that are also often used, sometimes to describe a ventral dorsal relationship among an organism's structures. Such terms are based on an frame of reference of where the subject is facing, and their meanings are dependent on the organism's current posture and orientation. In bipedal organisms with upright posture, "dorsal" is often synonymous with "posterior", "back" or "rear", and "ventral" with "anterior" or "front", in reference to the direct the organism is facing. In quadrupedal organisms that walk and stand on four limbs, the dorsal surface is often the top surface, and the ventral surface is the bottom (or lower) surface, as their torso is often orientated in a horizontal (or slightly slanted) prone position. The term "anterior" is synonymous with "rostral" (towards the nose) or "cranial" (towards the head), while "posterior" means "caudal" (towards the tail).