Кіріспе
Медицинада Kt/V гемодиализ және перитонеалдық диализ емдеуінің тиімділігін бағалау үшін қолданылатын сан. К – мочевинаны тазартатын диализатордың қабілеті, t – диализ уақыты, V – мочевинаның таралу көлемі, шамамен пациенттің денесіндегі су мөлшеріне тең. Гемодиализ жағдайында Kt/V нақты өлшемсіз сан емес; ол диализға дейінгі және кейінгі концентрацияға байланысты (төменде қараңыз). Бұл шын өлшемсіз санда болатындай, K пен t-нің көбейтіндісінің V-ге бөлінуі емес. Перитонеалдық диализде ол мүлдем өлшемсіз емес. Оны Фрэнк Гоч пен Джон Сарджент Ұлттық ынтымақтастық диализ зерттеуінен алынған деректерді талдағанда диализ дозасын өлшеу әдісі ретінде әзірлеген. Гемодиализ кезінде АҚШ Ұлттық бүйрек қоры Kt/V көрсеткіші ≥ 1.3 болуын ұсынады, осылайша берілген доза кем дегенде 1.2 екеніне көз жеткізуге болады. Перитонеалдық диализ үшін мақсатты көрсеткіш ≥ 1.7/апта. Кейбір диализ машиналарынң диализ кезіндегі мочевинаны тазартатын қабілеті диализдік ерітіндіге қосылған тұздың шағын мөлшерін алып тастау арқылы бағаланады.
t – dialysis time
V – volume of distribution of urea, approximately equal to patient's total body water
In the context of hemodialysis, Kt/V is a pseudo dimensionless number; it is dependent on the pre and post dialysis concentration (see below). It is not the product of K and t divided by V, as would be the case in a true dimensionless number. In peritoneal dialysis, it isn't dimensionless at all. It was developed by Frank Gotch and John Sargent as a way for measuring the dose of dialysis when they analyzed the data from the National Cooperative Dialysis Study. In hemodialysis the US National Kidney Foundation Kt/V target is ≥ 1.3, so that one can be sure that the delivered dose is at least 1.2. In peritoneal dialysis the target is ≥ 1.7/week. In some dialysis machines, the urea clearance during dialysis is estimated by testing the ability of the dialyzer to remove a small salt load that is added to the dialysate during dialysis.
URR-мен байланыс
URR немесе уреаны азайту қатынасы – диализ кезінде уреаның қаншалықты азайғанының үлесі. Сондықтан, анықтама бойынша, URR = 1 − C/C0. Олай болса, 1 − URR = C/C0. Алгебралық амалдар арқылы, жоғарыдағы теңдеуге қойып, 1 = ln C/C0 = − ln C0/C екенін ескерсек, мынаны аламыз:
Диализден кейінгі қалпына келу
Жоғарыда келтірілген талдау диализ кезінде мочевина бір бөлімшеден ғана шығарылады деп есептейді. Шындығында, бұл Kt/V көбінесе "біршілдік резервуар" Kt/V деп аталады. Адам организміндегі көптеген бөлімшелердің болуына байланысты, гемодиализден кейін маңызды концентрацияның қайта өсуі орын алады. Әдетте, қайта өсу Kt/V шамамен 15%-ға төмендетеді. Қайта өсу мөлшері диализ жылдамдығына (K) қатысты пациенттің дене мөлшеріне (V) байланысты. K/V қатынасына сүйенген қайта өсу мөлшерін болжауға арналған теңдеулер жасалған, бірақ клиникалық тәжірибеде бұл көбінесе қажет емес. Ондай теңдеулерді "тепе-теңдік Kt/V" немесе "екі резервуарлы Kt/V" есептеу үшін қолдануға болады, және кейбіреулер осыны диализдің жеткіліктілігін бағалау үшін пайдалану керек деп санайды, бірақ бұл АҚШ-та кеңінен қолданылмайды, ал KDOQI ережелері (төменде қараңыз) қарапайымдық үшін стандартты біршілдік резервуарлы Kt/V қолдануды ұсынады.
PD-дегі Kt/V-нің қарапайымша талдауы
Практикалық тұрғыдан алғанда, перитонеалды диализде Kt/V есептеуі көбінесе оңай болады, себебі ағызылатын сұйықтық әдетте 100%-ға жуық мочевинамен қаныққан, яғни диализат денемен тепе-теңдік орнатқан. Сондықтан, тәулігіне тазартылған плазма мөлшері – бұл емделушінің таралу көлеміне шамамен бөлінген ағызу көлемі. Мысалы, егер біреу күніне 4 рет 2 литрлік алмасу жүргізсе және күніне 9 литр ағызса, онда ол аптасына 9 × 7 = 63 литр ағызады. Егер пациенттің шамамен жалпы дене суының көлемі V 35 литр болса, онда апталық Kt/V 63/35, яғни шамамен 1,8-ге тең болады. Аталған есептеудің шектеуі – диализ кезінде зәрдегі мочевина концентрациясы өзгеріп отырады. Сондықтан, идеалды жағдайда оны қолдануға болмайды, себебі ол диализаттағы немесе зәрдегі мочевина деңгейін ескермейді, сондықтан оны мочевина тазалану деуге болмайды. Автоматтандырылған перитонеалды диализ (ПД) кезінде бұл өзгерісті елемеуге болмайды; сондықтан қан үлгілері әдетте күнінің белгілі бір уақытында өлшенеді және орташа мәнді көрсетеді деп есептеледі. Клиренс содан кейін осы өлшемдерді пайдаланып есептеледі.
In automated PD this change cannot be ignored; thus, blood samples are usually measured at some time point in the day and assumed to be representative of an average value. The clearance is then calculated using this measurement.
Қабылдау себебі
Kt/V кеңінен қолданысқа енді, себебі ол өмір сүрумен байланысты болды. Kt/V пайдаланылғанға дейін нефрологтар сарысудағы мочевина концентрациясын (әсіресе мочевинаның уақыт бойынша орташа концентрациясын (мочевинаның УОК)) өлшеуші еді, бірақ ол өмір сүрумен байланысты емес екені анықталды (өйткені ол протеин қабылдануға күшті тәуелділікте болды) және сондықтан диализдің жеткіліктігінің сенімді көрсеткіші деп табылмайды.
time averaged concentration of urea (TAC of urea)), which was found not to be correlated with survival (due to its strong dependence on protein intake) and thus deemed an unreliable marker of dialysis adequacy.
Кт/В-ның сын-пікірлері/кемшіліктері
Бұл өте күрделі және оны есептеу қиын. Көптеген нефрологтар оны түсінуде қиналады. Уреяның уытты қасиеті жоқ. Kt/V тек мочевина концентрациясының өзгеруін өлшейді және мочевинаның клиренсі басқа уыттардың клиренсімен салыстырылады деп есептейді. (Ол уреядан ірі молекулаларды, яғни диффузия арқылы тасымалданатын орташа молекулаларды ескермейді). Kt/V ультрафильтрацияның ролін ескермейді. Ол дене бөліктері арасындағы және плазмалық мембрана арқылы (яғни жасуша ішіндегі – жасуша сыртындағы) масса тасымалдауды да назарға алмайды, бұл фосфат сияқты молекулаларды тазалау үшін маңызды екені дәлелденген. Kt/V-ді практикалық қолдану үшін организмнің көп бөлімді табиғатына байланысты мочевина концентрациясының қайтадан артуын ескеру қажет. Kt/V диализ алатын әйелдерге және денесі кішірек пациенттерге тиімсіз болуы мүмкін. Бүйректің қалыпты жұмысын оптималды гломерулярлық фильтрация жылдамдығы (GFR) арқылы модельдеуге болады. GFR әдетте дене бетінің ауданына шаққанда қалыпқа келтіріледі. Дене бетінің ауданы бірдей ер және әйел адамдардың жалпы дене суының деңгейі айқын түрде өзгеше болады (бұл V-ге сәйкес келеді). Сондай-ақ, екі жыныстың да кіші денелі адамдарында V деңгейі айтарлықтай төмен, ал дене бетінің ауданы аздап төмен болады. Осы себепті, V-ге негізделген диализ дозалау жүйесі кішігірім пациенттерге және әйелдерге жеткіліксіз доза беруге бейім болуы мүмкін. Кейбір зерттеушілер V орнына дене бетінің ауданына (S) негізделген дозалауды ұсынды, бірақ клиникалық дәрігерлер көбінесе URR өлшеп, содан кейін Kt/V есептейді. Kt/V-ді "дене бетіне нормаланған" немесе "SAN" Kt/V, сондай-ақ "SAN" стандартты Kt/V есептеу үшін "түзетуге" болады. Бұл Kt/V-ге қаптама салып, оны дене бетінің ауданына қалыпқа келтіреді.
Апталық диализ уақыты мен жиілігінің маңыздылығы
Kt/V сыналып келді, себебі салыстырмалы түрде қысқа диализ сеанстары кезінде, әсіресе кішкентай пациенттерде, жоғары деңгейлерге қол жеткізу мүмкін. Бұл әсіресе бойы кішкентай адамдар үшін ерекше маңызды, олардың Kt/V көрсеткішінің «жеткілікті» деңгейіне 2-2,5 сағаттың ішінде қол жеткізілуі мүмкін. Диализдің тиімділігінің маңызды бөлігі – тұз бен суды, сондай-ақ мочевинадан өзге ерітінділерді, әсіресе молекулалық салмағы жоғары заттар мен фосфорды жеткілікті мөлшерде шығарумен байланысты. Фосфор және оған ұқсас молекулалық салмақтар кез келген деңгейде сүзілуге қиын келеді. Көптеген зерттеулер диализ уақытын ұзартудың немесе диализ сеанстарын жиілетудің жақсы нәтижелерге әкелетінін көрсетеді. Диализдің тиімділігін өлшеудің әртүрлі баламалы әдістері бар, олардың көпшілігі Kt/V және апталық диализ сеанстарының санына негізделген көрсеткіштерді ұсынады, мысалы, стандартталған Kt/V немесе апталық диализ сеанстарының саны, сеанс кезіндегі диализ сағаттарына көбейтілгені; мысалы, Скрибнер мен Ореопулостың гемодиализ өнімі. Диализ орталығында күндіз аптасына үш рет 4,5 сағаттан асатын ұзақ диализ сеанстарын жүргізу ыңғайсыз. Ұзақ сеанстарды үйде диализ жасағанда жүргізуге болады. Осындай ұзақ диализ сеанстарына қатысты ең көп тәжірибе түнгі уақытта жинақталған. Кейбір орталықтарда аптасына үш рет немесе әр түн сайын түнгі диализ ұсынылады. Диализ сеанстарын жиілетудің пайдасы да зерттеу нысаны болып табылады, ал жаңа, пайдалануға оңай машиналар үйде диализ жасауды жеңілдетеді, онда аптасына 4-7 күнге дейін 2-3 сағаттық сеанстар жүргізілуі мүмкін.
Гемодиализ үшін Kt/V ең төменгі және мақсатты мәндері
Kt/V көрсеткіші бойынша туындайтын сұрақ – қаншасы жеткілікті? Жауап байқау зерттеулеріне, АҚШ-та NIH қаржылаған HEMO сынағына, сондай-ақ кинетикалық талдауға негізделген. АҚШ көзқарасы бойынша KDOQI клиникалық практикалық нұсқауларымен, ал Ұлыбритания көзқарасы бойынша U.K. Renal Association клиникалық практикалық нұсқауларымен танысуға болады. АҚШ нұсқауларына сәйкес, аптасына үш рет диализ жасалатын жағдайда Kt/V (қайта толусыз) ең кемі 1,2-ге тең болуы керек, ал мақсатты көрсеткіш – 1,4 (ең кемінен 15% жоғары). Дегенмен, әйелдерге, денесі кішкентай пациенттерге, нашар тамақтанғандарға және денсаулықтарында мәселелері бар пациенттерге одан да көп мөлшерде берілуі қажет екенін көрсететін деректер бар. Ұсынылатын ең төменгі Kt/V көрсеткіші апталық сеанстар санына байланысты өзгереді және бүйрек функциясының қалдық деңгейі жоғары пациенттерде төмендейді.
Кт/В ең төменгі деңгейлері және перитонеалдық диализдің мақсатты деңгейлері
АҚШ көзқарасы бойынша қараңыз: АҚШ үшін бұрынғы апталық ең төменгі Kt/V мақсаты 2.0 болған. Мексикада өткізілген ірі, рандомизацияланған ADEMEX сынағының нәтижелері және бұрынғы бақылау зерттеулерінің нәтижелерін бүйректің қалдық функциясы тұрғысынан қайта талдау нәтижесінде бұл көрсеткіш 1.7-ге төмендетілді. Ұлыбритания көзқарасы бойынша қараңыз: Бұл әлі дамытылу үстінде.
Гемодиализ
Гемодиализ дозасы және тиімділігі – Бүйрек және урологиялық аурулар талқылау орталығынан URR және Kt/V туралы мәліметтер. Kt/V және гемодиализдің тиімділігі – UpToDate.com.