Кіріспе
Дүниежүзілік Құдай шіркеуінің екінші бас пасторы Джозеф В. Ткач (16 наурыз 1927 – 23 қыркүйек 1995) – Дүниежүзілік Құдай шіркеуінің негізін қалаушы Герберт В. Армстронгтың тағайындалған ізбасары. Ткач 1986 жылы Армстронгтың қайтысынан кейін шіркеудің президенті және бас пасторы болды. Ткач Дүниежүзілік Құдай шіркеуінің маңызды доктриналық өзгерісіне жетекшілік етті, Армстронгтың бұрынғыдан ерекше доктриналарын тастап, шіркеуді дәстүрлі евангелистік христиандыққа жақындастырды. Оның ұлы, Джозеф Ткач кіші, оның бастамаларын жалғастырды және 1997 жылы Дүниежүзілік Құдай шіркеуі Евангелистердің Ұлттық қауымдастығының мүшесі атанды. Ткачтың қызмет ету кезеңінде ол жасаған өзгерістер Армстронгтың теологиясын ұстанған көпшілік арасында қызу дау-дамай мен ішкі келіспеушіліктерді тудырды. Оған қарсы болғандар бұл өзгерістерді дінге қарсылық деп санап, көптеген жаңа шіркеу ұйымдарын құру үшін кетіп қалды. Басты протестанттық қауымдастықтағылар Ткачтың реформаларын, шіркеуді шектен шығып, қазіргі дәстүрлі дінге қайтаруды, бұрын-соңды болмаған жаңалық ретінде бағалады.
Joseph W. Tkach (/t//ə/'/k//ɒ//tʃ/; March 16, 1927 – September 23, 1995) was the appointed successor of Herbert W. Armstrong, founder of the Worldwide Church of God. Tkach became president and pastor general of the church upon the death of Armstrong in 1986. Tkach spearheaded a major doctrinal transformation of the Worldwide Church of God, abandoning Armstrong's unconventional doctrines and bringing the church into accord with orthodox evangelical Christianity. His son, Joseph Tkach Jr., continued his work and in 1997 the Worldwide Church of God became a member of the National Association of Evangelicals. During Tkach's tenure, the changes that he implemented stirred intense controversy and internal dissent among the majority who continued to follow Armstrong's theology. The dissenters labeled the changes as heresy and most left to form new church organizations. Within the mainstream, Protestant community, some hailed Tkach's reforms, which brought a church from the extreme fringes to modern orthodoxy, as unprecedented.
Өмірбаян
Ол 1927 жылдың 16 наурызында Чикагода бес баланың ең кішісі және Василь мен Мэри Ткачтың жалғыз ұлы болып дүниеге келді. Ткач /t//ə/'/k//ɒ//tʃ/ тегі Карпат Русині (украин) тегінен шыққан, бірақ оның ата-анасы бастапқыда Чехословакиядан келген. Ол өскен ауданда негізінен орыс текті жұмысшы адамдар тұрған. Ол Чикагоның оңтүстік-батысындағы Тильден орта мектебін бітірді. Содан кейін ол Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қысқа мерзім қызмет етті, содан кейін туған шаһары Чикагоға оралды. 1951 жылдың 31 наурызында Ткач Элис Элейн Апостолосқа үйленді, олардың үш баласы болды: кіші Жозеф, Таня және Дженнифер. Ткач орыс православие дінінде өсті, бірақ кейіннен оның отбасы, ата-анасының ішінде, шіркеудің негізін қалаушы Герберт У. Армстронгтың радио хабарларын тыңдағаннан кейін Құдайдың радио шіркеуіне қызығушылық танытты. Армстронг Киелі кітаптағы қызметтегі «дәрежелерді» қолдау керектігін және ақсақалдардың жергілікті ақсақалдан уағыздаушы ақсақалға, пастордан евангелистке дейін өрлеуі мүмкін екенін үйретті. Шіркеу басшысына ғана елші деген ең жоғары дәреже берілді. 1970 жылдардың соңында шіркеу ішінде қаржылық және басшылық даулар туды, олардың көп бөлігінің ортасында шіркеудің қазынашысы Стэнли Радер болды. Ең ауыр оқиға – Калифорнияның бас прокуроры Джордж Дюкмеджианның шіркеуді қаржылық бақылауға алуы, бірақ бұл шешім кейіннен сотта күшін жойды. Ткач Армстронг пен Радерді қорғауда белсенді рөл атқарды және WCG мүшелерін сот процесіне қарсы шаралар қабылдауға шақырды. Армстронг оның тиімділігін мойындады және 1979 жылдың 27 қыркүйегінде оны евангелист дәрежесіне тағайындады. «Дүниежүзілік Құдай шіркеуінің евангелистері» деген бетке қараңыз. 1981 жылдың наурыз айында Армстронг оны WCG ақсақалдар кеңесіне мүше етіп тағайындады, содан кейін Армстронг оны Армстронгтан басқа ең маңызды әкімшілік лауазымның бірі – шіркеу әкімшілігінің директоры етіп тағайындады. Шіркеудің ресми бюллетені «The Worldwide News» мәліметінше, Армстронг 1986 жылдың 7 қаңтарында кеңесшілер кеңесіне Ткашты өзінің қайтысы жағдайында оны алмастыруға тағайындау туралы шешімін хабарлады. Армстронг бұл туралы шіркеу мүшелеріне хат арқылы да жариялады. Армстронг 1986 жылдың 16 қаңтарында, оның ізбасарын тағайындағаннан кейін тоғыз күн өткен соң қайтыс болды. Бастапқыда шіркеуде көзге көрінетін өзгерістер болған жоқ. Ткач Армстронгтың шетелге саяхаттау дәстүрін жалғастырды, бірақ оның басымдығы Армстронгтың әлемдік көшбасшыларды оларға куәлік беру үшін баруға тырысуына қарағанда, шіркеу мүшелері мен операцияларына көбірек назар аударды. Ткач басқарған жылдары шіркеудің өсуі қарқынды дамыды. Шындығында, оның басқару кезеңінде мүшелер саны 1988 жылы 126 800-ге жетті. Қаржы жағдайы тұрақты болды, себебі шіркеу мүшелерінен оннан бір бөлігін беруді талап етті. «The Plain Truth» журналы Армстронгтың соңғы және ең даулы кітабы «Mystery of the Ages» кітабын бөлім-бөліммен жариялауды жалғастырды. Ткач шіркеудің ерекше ілімдерін жариялауды жалғастырды. Ткач өзінің ізашарындай харизматикалық емес еді. Тағы бір ресми жарияланған ілімдік өзгеріс – шіркеудегі әйелдерге макияж жағуға рұқсат берілді. Дене мәселелеріне қатысты шешімдерді қабылдауда, әйелдер мен ерлер арасындағы қарым-қатынасты реттеуге және нығайтуға мүмкіндік берді. 1970 жылдары бұл тыйым алынып тасталды, бірақ 1981 жылы Армстронг оқытуды қайта енгізді. 1988 жылы Ткач бұл тыйымды толығымен алып тастады. Алғашқы үлкен наразылық 1989 жылы WCG пасторы Джеральд Фларри өзінің және басқалардың жұмыста алаңдататын тенденциялар деп санайтын, Армстронгтың қалыптастырған ілімінен ілімдік ауытқудың басталуын сипаттайтын қолжазбаны жариялаған кезде болды. Фларри және тағы бір пастор Джон Амос қауымнан шығарылып, Филадельфия Құдай шіркеуін (ФҚШ) құрды. ФҚШ баламалы радио бағдарламасын және журналды бастады, ал келесі бірнеше жылда бірнеше мың WCG мүшелері ФҚШ-қа қосылды. Осыған қарамастан, Ткач ойлаудағы қосымша өзгерістерді жүзеге асыруды жалғастырды, соның ішінде әлемдік оқиғаларды негізінен пайғамбарлық түсіндіру арқылы бақылаудан бас тартуға баса назар аударды; нәсілдер арасындағы некеге тыйым салуды алып тастау; сенбі күні жұмыс істеуге рұқсат беру; үштік құдай ілімін қабылдау; және басқа да христиан конфессияларының жарамдылығын қабылдау сияқты көптеген өзгерістерді енгізді. Шіркеудің бұрынғы ерекше ілімдерін қолдайтын Армстронгтың ескі басылымдарына басымдылық берілмеді. Алайда, WCG мен ФҚШ арасындағы заңдық мәселелерді шешу үшін WCG ФҚШ-ға Армстронгтың көптеген басылымдарына авторлық құқықты сатуға келісті, бұл ФҚШ-ға оларды жариялауға мүмкіндік берді. Бұл реформалар жүзеге асырылып жатқанда, шешімдерді Ткач өзі қабылдады ма, әлде шіркеу басшылығының басқа мүшелері бе деген сұрақтар туды. Сол кездегі шіркеу басшылығына Майк Феазелл, Ткаштың жеке көмекшісі және редакторлық кеңесшісі, Грег Альбрехт, «The Plain Truth» журналының редакторы және Джозеф Ткач кіші, Джозеф У. Ткаштың ұлы және шіркеу әкімшілігінің директоры кірді. Бір теория бойынша, шешімдер Ткаштан емес, шіркеу басшылығынан шыққан. Тағы бір теория бойынша, идеялар Ткаштан шыққан, бірақ ол оларды мансабының басында жасап, Армстронгтан жасырып, Армстронгтың қайтысынан кейін ғана оларды жүзеге асырған. Бұл зерттеулерді Ткаш пен Феазелл жүргізді, бірақ соңғы шешімдер мен жарияланымға дайындалған материалдарды бекіту Ткаш жасады. Шіркеудің сенбі күнін сақтау, Ескі өсиеттегі қасиетті мерекелер және оннан бір бөлігін беру дәстүрлері бастапқыда сақталды. Бірақ кейбір WCG пасторлары мен мүшелері Ткаш жасаған ілімдік өзгерістерге алаңдауын жалғастырды және уақыт-уақытпен наразылық таратқан жаңа шіркеулер құруға кетіп жатты. Олардың арасында Ткаштың бұрынғы ұстазы Родерик К. Мередит, 1992 жылы Global Church of God құрған адам да болды. Әртүрлі бөлінген топтар құрылғанда, шіркеу мүшелерінің қосымша топтары оларға қосылды.
Рождество қарсаңындағы уағыз
Діннің ілімдік өзгерістері біртіндеп болды, бірақ 1994 жылға қарай Армстронгшылдықтың көптеген ұғымдары негізінен өзгертілді немесе тоқтатылды. Дегенмен, ең маңызды жаңалық қазір Рождество қарсаңындағы уағыз деп аталатын уағыз кезінде жарияланды. Ткачтың уағызының жазбалары (1995 жылдың 7 қаңтары) жергілікті қауымдарға көрсету үшін жіберілді. Осы уағызда ол Бүкіләлемдік Құдай шіркеуі Жаңа Өсиет шіркеуі екенін және демек, Ескі Өсиеттің талаптарына бағынбайтынын жариялады. Христиандық теология Ескі Өсиетті Торада бейнеленген Мұса заңы деп анықтайды. Осылайша, бұл мәлімдеме арқылы Ткач Мұса заңына негіделген барлық ілімдерді (яғни, сенбі күнін сақтау, мерекелерді және тамақтану ережелерін) ресми түрде тоқтатып, мұндай амалдарды жеке таңдауға қалдырды. Ол сондай-ақ оннан бір бөлігін беру талабын алып тастап, Жаңа Өсиетте үйретілгендей, қайырымдылық жасау ерікті екенін мәлімдеді. Бұл өзгеріс шіркеу қаржысына елеулі және бірден әсер етті. Осы және басқа да маңызды өзгерістер дін қызметкерлері мен мүшелері арасында үлкен жаппай шығуға алып келді, бұл өз кезегінде шіркеу кірісінің одан әрі төмендеуіне себеп болды. Қаржыны қалыпқа келтіру үшін шіркеу инфрақұрылымында маңызды өзгерістер енгізілді. Ткач басқаруының алғашқы жылдары рекордтық көрермендерге ие болған "Болашақ әлем" бағдарламасы тоқтатылды. "Шындық туралы" журналының таралымы қысқартылды. Шіркеу штаб-пәтерінің қызметкерлері жұмыстан босатылды. Әйгілі, шіркеу қаржылаған "Амбассадор" концерт залы жабылды және Пасаденадағы "Амбассадор" колледжінің кампусын сатып алу бойынша ұсыныстар іздестірілді.
Соңғы күндер
Рождество қарсаңындағы уағыз шіркеу мүшелерінің кетуін одан да жылдамдатты. 1995 жылы кетіп бара жатқан пасторлардың конференциясы арқылы "Құдайдың Біріккен Шіркеуі" деген жаңа тармақ құрылды және Ткаштың бұрынғы серіктесі, сондай-ақ "Дүние ертеңгі күн" бағдарламасының жүргізушісі болған Дэвид Хулм президент етіп тағайындалды. Бұл ақырында WCG-ден осы кезеңде бөлініп шыққан топтардың ең ірісіне айналды. Кірістер төмендеуіне қарамастан, Ткач енгізген өзгерістеріне қалысқандай болды. Ткач 1995 жылдың 23 қыркүйегінде 68 жасында рактан қайтыс болды және Калифорния штатының Алтадена қаласында жерленді. Одан соң әйелі Элис Элейн Ткач (1930-2022), үш баласы және туған-туыстары қалды.
Бағалау
Ткачтың WCG басшысы лауазымының әсері айтарлықтай болды. 1990 жылы шіркеудің кірісі 200 миллион доллардан асып, 1996 жылы 50 миллион долларға дейін төмендеді. Сол кезде шіркеуде 49 000 мүше қалды, бұл оның ең жоғары көрсеткішінің жартысынан да аз. Шіркеудің бас кеңсесіндегі қызметкерлер саны 1000-нан шамамен 50-ге дейін азайды. Колледж Техаста аймақтық аккредиттеу алғаннан кейін «Амбассадор университеті» деп аталған оқу орны, шіркеу жылдық қаржыландыруды тоқтатуға мәжбүр болғандықтан 1997 жылы жабылды. Пасадена кампусы 2004 жылы сатылды. Ткаштың қолдаушылары, оның ішінде WCG басшылығы да оқиғаларды басқаша бағалайды. WCG Ткачтың басшылық ету кезеңін «Ауыр өзгерістердің он жылдығы» деп сипаттайды және оның жұмысының нәтижесінде шіркеу негізгі христиандықпен келісімге келді деп санайды. Оның қайтысынан кейін WCG Ткач жасаған діни өзгерістерді толыққанды қабылдағанын мәлімдеді және бұрынғы діни ұстанымдарының мүшелерге тигізген әсері үшін қазіргі және бұрынғы мүшелерінен кешірім сұрады. Ткачтың жұмысы негізгі христиандыққа бет бұруға зор үлес қосқанының куәсі ретінде, WCG оның қайтысынан екі жыл өткен соң Ұлттық Евангелистер қауымдастығының құрамына қабылданды.
After his death, the WCG reiterated its full acceptance of the doctrinal changes implemented by Tkach and published an apology to current and former members of the church for the impact previous doctrines had had on members. As evidence that Tkach's work was instrumental in the move toward mainstream Christianity, the WCG was accepted into the membership of the National Association of Evangelicals within two years of his death.