Ада Исаакс Менкен: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Американдық актриса, биші, суретші және ақын (1835–1868)

Ада Айзекс Менкен (15 маусым 1835 – 10 тамыз 1868) – американдық актриса, суретші және ақын, өз заманының ең көп жалақы алатын актрисасы болған. Ол ең әйгілісі «Мазеппа» атты гипподрамадағы рөлімен танылды, оның кульминациялық бөлімінде ол сахнада жылқыға отырып, жалаңаяштай көрінетін еді. Нью-Йорк пен Сан-Францискодағы пьесада бірнеше жыл бойы үлкен жетістікке ие болғаннан кейін, ол 1864 жылдан 1866 жылға дейін Лондон мен Париждегі қойылымдарда өнер көрсетті. АҚШ-қа қысқа сапардан кейін ол Еуропаға қайтып келді. Екі жылдың ішінде ол ауырып, 33 жасында Парижде қайтыс болды. Менкен өзінің тегі туралы көптеген әңгімелер айтты, оның ішінде аты, туған жері, әулеті және діні туралы да айтты, ал тарихшылар оның есептерінде келіспеушіліктер болды. Көптеген тарихшылар оның Луизиана креолы католик дінінде туғанын, еуропалық және африкалық тегі бар екенін айтады. Америка Құрама Штаттары мен Еуропада сенсация тудырған оның өнері, бірнеше рет үйленуімен және дастарқандағы романдарымен де танымал болды. Оның екі ұлы болды, екеуі де нәресте кезінде қайтыс болды. Актриса ретінде танымал болғанымен, Менкен жазушы ретінде танылуға ұмтылды. 1855 жылдан 1868 жылға дейін ол 20 эссе, 100 өлең және өлеңдер жинағын жариялады (жинақ кітабы оның өлімінен кейін жарық көрді). Оның ерте туындылары отбасылық тақырыптарға арналған, ал үйленгеннен кейін оның поэзиясы мен эсселерінде еврейлік тақырыптар жиі кездеседі. Нью-Йоркке көшкеннен кейін жариялаған жұмыстарынан бастап, ол өзінің стилін өзгертті, Менкен әйелдердің әлемдегі орны туралы әртүрлі эмоциялар мен идеяларды білдірді. Оның «Инфелиция» жинағы бірнеше рет қайта басылып, 1902 жылға дейін қолда бар болды.

Ерте өмір және білім

Менкеннің ерте өмірі мен тегі туралы әңгімелер көптеген айырмашылықтарға толы. 1868 жылы «The New York Times» газетінде жарияланған «Өзінің өмірінен жазбалар» атты автобиографиялық еңбегінде Менкен Францияның Бордо қаласында туғанын, ал отбасымен Нью-Орлеанға көшкенге дейін бала кезінде Кубада өмір сүргенін айтты. Менкеннің нағыз аты туралы көптеген қайшылы мәліметтер бар, оны Мари Рейчел Аделаида де Вере Спенсер және Ада Берта Теодор деп атаған. Ал оның досы, журналист Эд Джеймс оның қайтыс болғаннан кейін: «Оның шын аты Аделаида МакКорд, ол 1835 жылдың 15 маусымында Нью-Орлеанның жанындағы Милнбургте дүниеге келді» деп жазды. Менкеннің туған жылы да әртүрлі айтылады, кейбір деректерде 1835, ал кейбіреулерінде 1832 жыл деп көрсетілген. Басқа бір жерде, 1865 жылы ол өзінің нағыз аты Долорес Адиос Лос Фьертес екенін және ол Нью-Орлеаннан шыққан француз әйелі мен испандық еврейдің қызы екенін жазды. 1940 жылы ғалымдардың пікірінше, оның ата-анасы Аугуст Теодор, бостандыққа шыққан қара нәсілді адам, және Мари, аралас нәсілді креол болған, ал Ада католик дінінде тәрбиеленген. Оның бір әпкесі мен інісі болған, олар да Луизиана креолдары болған болуы мүмкін. Ада католик болып өскен. Алайда, 1990 жылы Джон Кофран халық санағының деректерін пайдаланып, оның 1830 жылдың соңында Теннесси штатының Мемфис қаласында Ада К. Маккорд ретінде туғанын айтты. Ол ирланд саудагері Ричард МакКорд пен оның әйелі Кэтриннің қызы екенін мәлімдеді. Кофранның сөзіне сүйенсек, оның әкесі кішкентай кезінде қайтыс болған, ал анасы қайтадан тұрмысқа шыққан. Содан кейін отбасы Мемфистен Нью-Орлеанға көшіп келген. Менкеннің зейінді студент болғаны айтылады, ол француз және испан тілдерін жетік меңгерген. Ол «New York Jewish Messenger» газетінде жариялана бастады. Сонымен қатар, ол өлеңдерімен және суреттерімен де танымал болды. Оның ешбір туындысы көрнекті сыншылар тарапынан жоғары бағаланбаса да, ол атаққа ие болды. Нью-Йоркте жүргенде Менкен ақын Уолт Уитменмен және оның богемалық айналасындағы басқа адамдармен танысты. Ол оның шығармаларынан әсер алып, сол кездегі кең таралған сентиментальдік үлгілерді сақтай отырып, көбірек жасырын стильде жаза бастады. 1860-61 жылдары ол Нью-Йорктегі ойын-сауық газетінде 25 өлең жариялады. Бұл өлеңдер кейіннен оның өлімінен кейін бірнеше ай өткен соң жарық көрген «Infelicia» атты жалғыз кітабына қосылды. Ол даулы ақынмен бірге болды және оған қолдау көрсету арқылы богемалық өмір салтын жариялады. Көрермендер бұл көріністен қатты ләззат алды, бірақ қойылымда атқа байланған манекен пайдаланылды, оны қант текшелерін ұсынып тұрған адам алып жүрді. Менкен өзі осы трюкті орындағысы келді. Ол осы рөлімен бүкіл елге танылды, ал Сан-Франциско оны өзінің суретшісі ретінде қабылдады. 1862 жылы ол Нью-Йорктегі «Sunday Mercury» газетінің редакторы және юморисі Роберт Генри Ньюэллге тұрмысқа шықты, ол жақында оның көптеген өлеңдерін жариялаған еді. Олар шамамен үш жыл бірге болды. 1866 жылы ол құмар ойыншы Джеймс Пол Барклиге тұрмысқа шықты, бірақ көп ұзамай Францияға қайтып келді, онда ол өнер көрсетіп жүрді. Ол жерде ұлын дүниеге келтірді, оның атын Луис Дюдевант Виктор Эммануэль Баркли қойды. Баланың тәрбиешісі жазушы Жорж Сан (А. Ф. Лессер) болды. Ол өте танымал болғандықтан, оны тек «Менкен» деп атады, басқа есімдердің қажеті болмады. Осы табысты кезеңде ол достарына, мұқтаж театр өнерпаздарына және қайырымдылық қорларына жомарттықпен көмектесті.

Accounts of Menken's early life and origins vary considerably. In her autobiographical "Some Notes of Her Life in Her Own Hand," published in The New York Times in 1868, Menken said she was born in Bordeaux, France, and lived in Cuba as a child before her family settled in New Orleans. There are many conflicting reports as to Menken's birth name, but she has been called Marie Rachel Adelaide de Vere Spenser and Adah Bertha Theodore, and Ed James, a journalist friend, wrote after her death: "Her real name was Adelaide McCord, and she was born at Milneburg, near New Orleans, on June 15, 1835." Menken's birth year also varies, with some records stating 1835 and some stating 1832. Elsewhere, in 1865, she wrote that her birth name was Dolores Adios Los Fiertes, and that she was the daughter of a French woman from New Orleans and a Spanish Jewish man. About 1940, the consensus of scholars was that her parents were Auguste Théodore, a free Black man, and Marie, a mixed race Creole, and Adah was raised as a Catholic. She had a sister and a brother. likely also a Louisiana Creole. Ada would have been raised as Catholic. However, in 1990, John Cofran, using census records, said that she was born as Ada C. McCord, in Memphis, Tennessee, in late 1830. He said she was the daughter of an Irish merchant, Richard McCord, and his wife Catherine. According to Cofran, her father died when she was young and her mother remarried. The family then moved from Memphis to New Orleans. Menken was said to have been a bright student; she became fluent in French and Spanish, She also began to be published in the Jewish Messenger of New York. She also became known for her poetry and painting. While none of her art was well received by major critics, she became a celebrity. While in New York, Menken met the poet Walt Whitman and some others of his bohemian circle. She was influenced by his work and began to write in a more confessional style while adhering to common sentimental conventions of the time. In 1860–61, she published 25 poems in the Sunday Mercury, an entertainment newspaper in New York. These were later collected with six more in her only book, Infelicia, published a few months after her death. She identified with the controversial poet, and declared her bohemian identity through her support for him. The audiences were thrilled with the scene, although the production used a dummy strapped to a horse, which was led away by a handler giving sugar cubes. Menken wanted to perform the stunt herself. She became known across the country for this role, and San Francisco adopted her as its performer. In 1862, she married Robert Henry Newell, a humorist and editor of the Sunday Mercury in New York, who had recently published most of her poetry. They were together about three years. Next she wed James Paul Barkley, a gambler, in 1866, but soon returned without him to France, where she was performing. There she had their son, whom she named Louis Dudevant Victor Emanuel Barkley. The baby's godmother was the author George Sand (A. F. Lesser). She was so well known that she was referred to as "the Menken," needing no other name.) During this time of her greatest earning, she was generous to friends, theatre people in need, and charities.