Кіріспе
Сурет – суреттер арқылы берілетін анықтама. Сурет өзінің нысанына тілдік емес, екі өлшемді схема арқылы сілтеме жасайды және жазудан немесе белгілеуден ерекшеленеді. Суреттегі екі өлшемді схема – сурет жазықтығы деп аталады және оны сипаттама геометриясының қағидалары бойынша құруға болады, онда олар әдетте проекцияларға (ортогоналды және әртүрлі көлбеу бұрыштар) және перспективаларға (жоғалатын нүктелер санына қарай) бөлінеді. Суреттер әртүрлі материалдар мен техникалармен жасалады, мысалы, бояу, сызу немесе гравюра (фотография мен киноны қоса алғанда), мозаика, гобелен, витраж және ерекше және әртүрлі элементтерден жасалған коллаждар. Кейде сурет сияқты белгілер қарапайым сия дақтарында, кездейсоқ кірлерде, ерекше бұлттарда немесе айдың шағылысында көрінуі мүмкін, бірақ бұл ерекше жағдайлар және олардың нағыз суреттер саналатындығы даулы. Сол сияқты, мүсіндер мен театрлық қойылымдар да бейнелейді делінеді, бірақ бұл «бейнелеу» ұғымын кеңінен түсінуді қажет етеді, себебі ол тілдік немесе белгілі емес бейнелеу нысанын білдіреді. Дегенмен, суреттеуді зерттеулердің көп бөлігі тек суреттермен ғана айналысады. Мүсіндер мен қойылымдар сөзсіз бейнелейді немесе сілтеме жасайды, бірақ олар өз нысандарын тікелей суреттемейді. Суреттелген нысандар нақты немесе ойдан шығарылған, тура немесе метафоралық, реалистік немесе идеалистік болуы мүмкін, сонымен қатар олардың әртүрлі комбинациялары да кездеседі. Идеалдандырылған сурет салу схемалық немесе стильдік деп те аталады және оның түрлері иконалар, диаграммалар мен карталарды қамтиды. Суреттердің кластары немесе стильдері өз нысандарын түрлі деңгейде абстракциялауға болады, керісінше, нақтылық деңгейін анықтай алады (әдетте, шатастыратыны, бейнелеу немесе фигуративтік деп аталады, себебі «фигуративтік» көбінесе тура мағынада қолданылады). Стилизация толық абстрактілі суретке алып келуі мүмкін, онда сілтеме тек сурет жазықтығының шарттарына ғана болады – өзіне сілтеме жасайтын және түптеп келгенде, үлгінің бір түрі. Бірақ суреттердің қалай жұмыс істейтіні әлі де даулы мәселе болып қана қоймайды. Философтар, өнер тарихшылары мен сыншылар, сезімталдық психологтары және өнер мен әлеуметтік ғылымдардағы басқа да зерттеушілер осы пікірталасқа үлес қосты, ал ең ықпалды үлестердің көп бөлігі пәнаралық сипатта болып табылады. Кейбір негізгі ұстанымдар төменде қысқаша қарастырылады.
Ұқсастық
Дәстүрлі түрде, бейнелеу денотативтік мағынадан міметик элементтің немесе ұқсастықтың болуымен ерекшеленеді. Сурет өзінің нысанасына сөз бен дыбыс сияқты емес, бір жаймен ұқсайды. Әрине, ұқсастық бейнелеудің кепілі емес. Екі қалам бір-біріне ұқсауы мүмкін, бірақ олар бір-бірін бейнелемейді. Сурет өзінің нысанасына ерекше ұқсайды деу, оның нысанасы оған ерекше ұқсайтындығын ғана білдіреді, бұл суреттің өзінен басталады. Шындығында, барлық нәрсе бір нәрсеге қандай да бір жолмен ұқсайды, сондықтан қарапайым ұқсастық ерекшелендіретін белгі ретінде маңызсыз. Сонымен қатар, бейнелеу нысанаға ұқсастыққа кепілдік бермейді. Аждаһаның суреті нағыз аждаһаға ұқсамайды. Сондықтан ұқсастық ғана жеткіліксіз. Теориялар қажетті ұқсастық түріне қосымша талаптар қоюға немесе белгілеу жүйесі осындай ұқсастыққа мүмкіндік беретін жолдарды іздеуге тырысты. Бейнелеудің ұқсастық теориясының мәселесі – ұқсастық терминдер арасындағы симметриялық қатынас (егер x, y-ға ұқсаса, онда y, x-ке ұқсайды), ал бейнелеу керісінше, ең жақсы жағдайда симметриялық емес қатынас (егер x, y-ды бейнелесе, y міндетті түрде x-ті бейнелемейді) деп есептеледі. Егер бұл дұрыс болса, бейнелеу мен ұқсастықты теңестіру мүмкін емес, ал бейнелеудің ұқсастық теориясы күрделірек түсіндірме ұсынуға мәжбүр, мысалы, тәжірибелік ұқсастыққа сүйену арқылы, ол анық асимметриялық ұғым (егер сіз x-ті y-ға ұқсас деп сезінсеңіз, сіз y-ды x-ке ұқсас деп сезінбеуіңіз мүмкін). Дегенмен, басқалар ұқсастық ұғымы қарым-қатынастық ұғым ғана емес екенін, сондықтан бастапқы мәселе тек сырттай көрінеді деп мәлімдейді. Өнер тарихында бейнелеуде ұқсастыққа қол жеткізуге жасалған нақты әрекеттердің тарихы әдетте «реализм», «натурализм» немесе «иллюзионизм» терминдерімен қарастырылады.
Ілюзия
Эрнст Гомбрих жасаған референция арқылы өзгертілген ұқсастық туралы ең танымал және күрделі мысал бар. Суреттердегі ұқсастық иллюзиямен байланысты қарастырылады. Көру қабілетіне қатысты инстинкттер суреттермен белсендіріледі немесе күшейеді, тіпті біз сирек алданып қалсақ та. Көз, көрінетін нәрсеге сәйкес келетін ұқсастықты табуға қарсы тұра алмайды деседі. Сондықтан ұқсастық иллюзияның бастапқы көрінісіне дейін тарылады. Референцияның бір жақты қатынасына қарсы Гомбрих алмастырудан мұра болған нашар немесе өзгермелі қатынасты қорғайды. Осылайша, суреттер қатаң референциядан гөрі бастапқы және күшті болып табылады. Бірақ сурет бірнеше нәрсені бейнелей алады, бірақ оның аздап алдай алатыны күмәнді. Көру қабілетіне қатысты туа біткен бейімділік туралы таластар да даулы. Гомбрих перспективаға, әсіресе (перспектива (графика) қараңыз) «оптикалық» негізді дәлелдеу үшін Джеймс Дж. Гибсон, Р. Л. Грегори, Джон М. Кеннеди, Конрад Лоренц, Ульрик Нейсер және басқалардың психологиялық зерттеулеріне жүгінеді. Бейнелеу шеберлігі, балалардың дамуы және көру қабілетінің бұзылуы саласындағы кейінгі мәдениаралық зерттеулердің нәтижелері ең жақсы жағдайда белгісіз. Гомбрихтің нанымдары оның өнер тарихының танымал еңбегіне, сондағы қарастырылатын мәселелерге және басымдықтарға маңызды әсер етеді. Джон Виллатстың (1997) сурет жазықтықтарының әртүрлілігі мен дамуы туралы кейінгі зерттеуінде Гомбрихтің перспективаның жоғары реализмі туралы пікірлері көптеген маңызды жаңалықтарды негіздейді.
Екілік инварианттар
Гомбрихке жауап ретінде, қарым-қатынас психологы Джеймс Дж. Гибсон көбірек мінез-құлыққа бағытталған көзқарас ұстанады. Гибсон көруді белгілі бір ортадағы мінез-құлық үшін қажетті ақпаратты тіркететін орган ретінде қарастырады. Ақпарат, торлы қабықшаға тиетін жарық сәулелерінен сүзіледі. Жарық – ынталандыру энергиясы немесе сезім деп аталады. Ақпарат қоршаған ортаның маңызды ерекшеліктерінің жатқан үлгілері немесе «өзгермейтін» (инварианттар) құрайды. Гибсонның бейнелеуге қатысты көзқарасы осы инварианттардың қайтадан көрсетілуіне байланысты. Алданулар немесе trompe l'oeil жағдайында сурет те ынталандыру энергиясын жеткізеді, бірақ көбінесе тәжірибе екі инвариант жиынтығын қабылдау болып табылады: біреуі сурет беті үшін, екіншісі – суреттелген нысан үшін. Ол иллюзияның немесе алмастырудың кез келген белгісін қатаң түрде жоққа шығарады және екі инвариант жиынтығы көрсетілгенде сурет бейнелей алатынын мойындайды. Бірақ инварианттар ұқсастық көрінеді дегеннен басқа көп нәрсе айтпайды, ал екі инвариант ұқсастық үшін анықтамалардың бірдей екенін көрсетеді.
Көріп-білу
Дәл осындай екілік өнер философы Ричард Вуллхайм ұсынады. Ол оны «екіжақтылық» деп атайды. Сурет бетіндегі тәжірибемізді «конфигурациялық» аспект деп, ал бейнеленген объектіге қатысты тәжірибемізді «танысу» деп атайды. Вуллхаймның негізгі тұжырымы – біз бір мезгілде бетті де, бейнеленген объектіні де қабылдаймыз. Екіжақтылық концепциясы қазіргі заманғы аналитикалық эстетикада, әсіресе Доминик Лопес пен Бенсе Нанайдың еңбектерінде зор ықпалға ие болды. Тағы да, иллюзия сурет бетінің басымдығымен болдырмайды, онда объект бейнеленеді. Дегенмен, бейнеленген объект жай ғана сурет бетінің бір түсіндірмесі, ал екіншісі – суретке бейжай бет. Бұл екеуі қиын келіседі немесе бір уақытта болуы мүмкін емес. Олар анықтамалық қатынасты да қамтамасыз етпейді. Вуллхайм бейнелі ұқсастықты сипаттау үшін «ішінде көру» концепциясын енгізеді. «Ішінде көру» – мысалы, сия дақтары немесе кездейсоқ кірлер сияқты белгілі бір беттер мен үш өлшемді объектілер арасындағы ұқсастықты анықтауға психологиялық бейімділік. Көз алданып қалмайды, керісінше, бетте қандай да бір ұқсастық табады немесе жобалайды. Бұл толыққанды бейнелеу емес, өйткені ұқсастық бетке ғана жатады. Бет мұндай объектілерге тікелей сілтеме жасамайды. «Ішінде көру» бейнелеудің қажетті шарты, ал автордың ниеттеріне сәйкес болғанда жеткілікті, егер олар суреттегі белгілі бір ерекшеліктерден айқын болса. Бірақ «ішінде көру» мұндай беттер объектілерге қалай ұқсайтынын толыққанды түсіндіре алмайды, тек олар қайда пайда болатынын ғана көрсетеді. Вуллхаймның ұқсастыққа келісу немесе өзгерту туралы есебі, жасаушы мен қолданушы бір-бірінің рөлдерін күтетін жағдай, ұқсастық қалай сілтеме жасайтынын түсіндірмейді, тек келісілген ұқсастық қашан пайда болатынын көрсетеді.
Басқа психологиялық ресурстар
Суреттемелік ұқсастықты анықтаудағы кеңірек психологиялық факторларға жүгіну Роберт Хопкинс, Флинт Шиер және Кендалл Уолтон сияқты философтардың теорияларында көрініс табады. Олар сәйкесінше "тәжірибе", "таныс болу" және "қиялдау" ұғымдарын пайдаланады. Әрқайсысы бейнелік сілтемелерді түсінуге немесе интерпретациялауға қосымша факторлар ұсынады, бірақ ешқайсысы суреттің объектіге қалай ұқсайтынын (егер ол шын мәнінде ұқсаса) және осы ұқсастық қалай сілтемеге айналатынын түсіндіре алмайды. Мысалы, Шиер бейнелеу шеберлігінің маңызды айырмашылығын анықтау үшін тілмен салыстыруға қайта оралады. Сурет стилін түсіну сөздік пен синтаксисті үйренуге байланысты емес. Пайдаланғаннан кейін стиль, пайдаланушыға таныс кез келген нысанды тануға мүмкіндік береді. Әрине, тану мұнан әлдеқайда көп нәрсені қамтиды – балаларға оқуды үйрететін кітаптар оларды суреттер арқылы кенгуру немесе армадил сияқты көптеген ерекше жандармен таныстырады. Көптеген көркем әдебиеттер мен карикатуралар белгілі бір стильді немесе қарастырылып отырған нысанды бұрын танымай тұрып-ақ тез танылады. Сондықтан, шеберлік нысандар мен стильдер үшін қарапайым индекске немесе синонимияға сүйене алмайды. Шиердің синтаксис пен семантиканың жоқтығы бейнелеу ретінде қарастырылады деген қорытындысы, би, архитектура, анимация, мүсін және музыканың барлығы бірдей сілтеме түрін бөліседі дегенге алып келеді. Бұл, мүмкін, тілдік модельдің шектеулеріне нұсқайды.
Нөмірлік
Философ Нельсон Гудман дәстүрлі көзқарасты теріске шығарып, сілтемеден бастайды және ұқсастықты қабылдауға тырысады. Ол ұқсастықты бейнелеудің қажетті немесе жеткілікті шарты ретінде жоққа шығарады, бірақ таңқаларлықтай, оның пайда болуына және қолдану немесе таныс болуға байланысты өзгеруіне мүмкіндік береді. Гудман үшін сурет – белгі. Денотация сипаттамаға бөлінеді, жазуды қамтиды және музыка мен би ноталары сияқты кең ауқымды жазбаларға, сондай-ақ ең алыс бейнелеуге дейін жетеді. Алайда, сөз нысанасына қаншалықты таныс немесе жақын болса да, оған ұқсамайды. Суреттік жазудың қалай жасалатынын түсіндіру үшін Гудман аналогтық жүйені ұсынады, ол ерекшеленбеген элементтерден, синтаксис пен семантиканың тығыздығынан және синтаксистің салыстырмалы толықтығынан тұрады. Бұл талаптардың жиынтығы суреттен нысанға бағытталған бір жақты сілтеменің қиындыққа тап болатынын білдіреді. Егер оның семантикасы ерекшеленбесе, қатынас нысаннан суретке кері ағылады. Бейнелеу ұқсастыққа қол жеткізе алады, бірақ сілтемеден бас тартуы керек. Бұл Гудманның жасырын мойындаған тұсы, ол алдымен тығыздықтың жазбаға қарама-қайшы екенін, ал кейіннен ерекшеленбеудің ұқсастыққа мүмкіндік беруі мүмкін екенін мойындайды. Жазбасыз денотацияның мәні жоқ. Дегенмен, Гудманның аясын философ Джон Кульвицки қайта қарастырып, ал сурет тарихшысы Джеймс Элкинс сурет, үлгі және жазбаларды біріктіретін гибридтік артефактілердің кең спектріне қолданады.
Суретшілдік семиотика
Суреттік семиотика Гудман жасаған бейнелеуді жазумен біріктіруді мақсат етеді, бірақ оның синтаксис пен семантика талаптарын анықтай алмайды. Ол құрылымдық лингвистика үлгісін қолдануға тырысады, барлық түрдегі суреттердің негізгі мағыналарын және өзгерістерін ашуға ұмтылады, бірақ сілтеме құрамдас элементтерін, немесе семиотиктер айтқандай, "мағынаны" анықтауда тоқтап қалады. Сондай-ақ, олар ұқсастықты қабылдаса да, оны Чарльз Сандерс Пирс (1931–58) есімімен 'иконалық' деп атайды және оның рөлін бағалауда қиналады. Роланд Барт пен Умберто Эко сияқты ертерек зерттеушілер талдауды бейнеленген объектінің жасырын 'коннотацияларына' ауыстырады немесе ортаға тән мағынадан гөрі, көрінетін мазмұнын сипаттауға ден қояды. Негізінен, олар жалпылама иконографияны құрастырады. Кейінірек, Гёран Сонесон Гудманның синтаксис пен семантика терминдерін лингвистикаға жат деп есептейді, оларды тек идеал деп санайды және негізгі құрылымды анықтау үшін Дж. М. Кеннеди, Н. Х. Фриман және Дэвид Марр сияқты қабылдау психологтарының зерттеулеріне жүгінеді. Сонессон "көру арқылы түсінуді" қабылдайды, бірақ Эдмунд Гуссерлдің тұжырымын артық көреді. Ұқсастық қайтадан оптикаға немесе көрінетін нәрсеге негізделген, бірақ бұл жазуды жоққа шығармайды және ұқсастықты сілтемемен келістіре алмайды. Талқылау көбінесе тереңдік схемаларындағы контурлардың функциясымен шектеледі.
Дезис
Өнер тарихшысы Норман Брайсон лингвистикалық модельді қолдануды жалғастырып, "deixis" деп аталатын синтаксистік талдау мен уақыттың егжей-тегжейін ұсынады. Ол ұқсастық пен иллюзияны суреттерге тән екіұстаулық пен интерпретациямен қарама-қайшы деп есептейді және структуралистік талдаудың қатаңдығын да сынға алады. Deixis – бұл баяндаушының риторикасы ретінде қарастырылады, ол сөйлеушінің дискурста, денелік немесе физикалық жағдайда болуын, сондай-ақ нақты уақыт өлшемін көрсетеді. Суретте бұл "Көзқарас" (deixis жоқ) пен "Шағылыс" (deixis бар) арасындағы айырмашылық ретінде көрінеді. Deixis болған жағдайда, материалдарға қатысты егжей-тегжейлер бейнелеудің қанша уақытқа созылғанын және қандай тәсілмен жасалғанын көрсетеді, ал болмаған жағдайда – оның жасырылуын немесе ұзақтығын аңғартады. Бұл айырмашылық бұрынғы семиотикалық талдауларда кездеспеген "пластикалық" немесе ортаға тән қасиеттерді ескеруге тырысады және Пирс енгізген белгілердің "индексалдық" аспектісіне жақындасқандай болады. Deixis сурет бетінің және экспрессия мен қолданылу арасындағы кеңайтылған есеп беруге және айырмашылықтарды түсіндіруге мүмкіндік береді, бірақ ұқсастықты анықтауға қабілетсіз.
Иконография
Соңында, иконография – бұл көбінесе өнерде кездесетін бейнелік мазмұнның зерттелуі, және ол назарды неге шоғырландыру керектігіне қатысты мәселені ескермейтіндей көрінеді. Бірақ иконографияның нәтижелері мазмұнға өте күрделі көзқараспен қарастырады, көбінесе нәзік әдеби, тарихи және мәдени меңзеулерге негізделген, сондай-ақ ұқсастық, оптикалық дәлдік немесе интуитивті иллюзия тұрғысынан елеулі айырмашылықты көрсетеді. Иконограф үшін ұқсастық тікелей немесе спонтанды емес, көбінесе сөзбе-сөз мағынада немесе жеке нысанға сілтемейді. Визуалды қабылдау осында рефлексия мен зерттеуге ұшырайды, объект бірдей дәрежеде сілтеме де, сілтенуші де болып табылады. Әйгілі өнер тарихшысы Эрвин Панофский иконографияның үш деңгейін атап көрсетті. Біріншісі – «табиғи» мазмұн, яғни контекстсіз танылған немесе ұқсас объект, екінші деңгейде – өзгертетін тарихи және мәдени контекст, ал үшінші, терең деңгейде – негізгі құрылым немесе идеология (иконология деп аталады). Ол тіпті перспективаның қолданылуына терең әлеуметтік мағына берген (1927). Дегенмен, соңғы кезде табиғи немесе бейтарап деңгей миф ретінде қарастырылып, жиі қабылданбайды. Мәдениеттанушы В. Дж. Т. Митчелл ұқсастық пен бейнелеуді идеология арқылы анықтауға тырысады, оны ондағы қарым-қатынастардың өзгеруін мойындау ретінде қарастырады, бірақ бұл нақтыланбаған схема немесе нотация арқылы жүзеге асырылады. Иконография бейнелеу теориясы шеңберіндегі айырмашылықтарға назар салады. Егер стиль және негізгі объект аталатын болса, ұқсастық басым болады, бірақ егер күрделірек объектілерге кездесілсе немесе табиғат терминдері жоққа шығарылса, қарапайым қабылдау немесе нотация қателікке ұшырайды. Бұл айырмашылық философиядағы аналитикалық және континенталдық бағыттар арасындағы бөлінуге шамалы сәйкес келеді.
Басқа мәселелер
Суреттер мен олардың бейнеленуіне әсер ететін факторлар ондаған. Оларға суретті жасауға қолданылған құрал-жабдықтар, суретшінің ниеті, қарау бұрышы, жылдамдық, жақындық, жариялану форматы және тағы да басқалары жатады. Адамдар туралы суреттер жасалғанда, олардың өзін қалай көрсетуге тырысуы да ескеріледі. Сурет салудың мәні туралы талқылаулардың арасында – суретте көру мен тікелей көру арасындағы байланыс, бейнелеудің конвенциялық сипаты, жаңа суреттерді түсіну мүмкіндігі, сурет салудың эстетикалық және этикалық құндылығы, сондай-ақ бейнелеу өнеріндегі реализм мәселелері бар.
Мақалалар
Аллоа, Эммануэль (2010) «Көргендей, көргендей, көргендей. Суреттер арқылы қарау» Философия, ғылым және өнердегі бейнелеу: Кирхбергте өткен 33-ші Халықаралық Людвиг Витгенштейн симпозиумының материалдары, Франкфурт:ontos 2010, 179–190. Абелл, Катарина (2005а), «Сындық импликатура», «Эстетика және өнер сын журналы», 63(1): 55–66. Абелл, Катарина (2005б), «Тасвирлеу конвенционализміне қарсы», «Американдық философиялық тоқсандық», 42(3): 185–197. Абелл, Катарина (2005), «Белгілеудің пішінін сызу туралы», Ratio, 18(1): 27–38. Абелл, Катарина (2005), «Макинтоштың Пикок пен Хопкинстің реалистік емес суреттері туралы пікірі», Британдық эстетика журналы, 45(1): 64–68. Беннет, Джон (1971), «Тасвирлеу мен конвенция?» , The Monist 58: 255–68. Бадд, Малкольм (1992), «Суретке қарау», Роберт Хопкинс пен Энтони Савилл (ред.), «Психоанализ, ақыл және өнер» (Оксфорд: Блэкуэлл). Бадд, Малкольм (1993), «Суреттер қалай көрінеді», Дадли Ноулз мен Джон Скорупски (ред.), «Көрнектілік және дәм» (Оксфорд: Блэкуэлл). Бах, Кент (1970), «Суреттің бір бөлігі», Британдық эстетика журналы, 10: 119–137. Блэк, М. (1972), «Суреттер қалай бейнелейді», Блэк, Гомбрих және Хохбург, «Өнер, қабылдау және шындық» (Балтимор, МД). Карриер, Дэвид (1971), «Гудманның бейнелеу туралы оқуы?» , The Monist 58: 269–84. Кэррол, Ноэль (1994), «Визуалды метафора», Жаакко Хинтика (ред.), «Метафораның аспектілері» (Kluwer Publishers), 189–218; қайта басылды, Ноэль Кэррол (2001), «Эстетикадан тыс» (Кембридж: Кембридж университетінің баспасы). Дилворт, Джон (2002), «Үш бейнелеу көзқарасы қорғалды», Британдық эстетика журналы, 42(3): 259–278. Дилворт, Джон (2002), «Визуалды бейнелеудің түрлері», Канадалық философия журналы, 32(2): 183–205. Дилворт, Джон (2003), «Мазмұн, тақырып және бейнелеу», The Southern Journal of Philosophy, 41(1): 45–62. Дилворт, Джон (2003), «Суреттеу бағыты маңызды», Британдық эстетика журналы 43(1): 39–56. Дилворт, Джон (2005), «Сүйегі, шектеулері және мазмұны бар ерекшеліктері», The Journal of Aesthetics and Art Criticism 63(1): 67–70. Дилворт, Джон (2005), «Бейнелеу мазмұнының қабылдануы», Британдық эстетика журналы, 45(4): 388–411. Фримен, Н. Х., (1986) «Күштік қалай салынуы керек?», Британдық психология дамуы журналы, 4, 317–322. Фриман, Н. Х., Эванс, Д., және Виллатс, Дж. (1988) «Симпозиумның жалпы көрінісі: проекциялық сызу жүйелеріне есептеу әдісі». (Будапешт, Үшінші Еуропалық психология дамуы конференциясында баяндама). Гибсон, Джеймс Дж. (1978), «Суреттердегі визуалды қабылдаудың экологиялық тәсілі», Leonardo, 11, 231-бет. Хопкинс, Роберт (1994), «Сүйегі және жалған бейнелеу», Mind, 103(412): 421–238. Хопкинс, Роберт (1995), «Тасвирлеуді түсіндіру», Philosophical Review, 104(3):. Хопкинс, Роберт (1997), «Суреттер мен сұлулық», Аристотель қоғамының іс қағаздары, XCVII: 177–194. Хопкинс, Роберт (1997), «Эль Греконың көру қабілеті: суреттерді түсіндіру және көру психологиясы», Philosophical Quarterly, 47(189): 441–458. Хопкинс, Роберт (2000), «Суреттерге тию», Британдық эстетика журналы 40: 149–67. Хопкинс, Роберт (2003), «Төзімді сурет салуды шынайы көрнекілікке айналдыратын не?», Аристотель қоғамының қосымшасы, LXXVII: 149–167. Хопкинс, Роберт (2003), «Суреттер, феноменология және танымдық ғылымдар», The Monist, 86. Хопкинс, Роберт (2005), «Сүрлеу бейнесі дегеніміз не?», Мэтью Киран (ред.), «Өнер философиясындағы қазіргі заманғы пікірталастар» (Оксфорд: Блэкуэлл). Хауэлл, Р. (1974), «Суретті бейнелеудің логикалық құрылымы», Theoria 2: 76–109. Хайман, Джон (2000), «Сындық өнер және визуалды тәжірибе», Британдық эстетика журналы 40:2 1 45. Кеннеди, Дж. М. және Росс, А. С. (1975), «Папуа халқының суретті қабылдауының контурлары», Perception, 4, 391–406. Кьорруп, Соррен (1971), «Джордж Иннес және Гастингс шайқасы немесе суреттермен жұмыс істеу», The Monist 58: 217–36. Кульвицки, Джон (2003), «Көрнекі құрылым», «Эстетика және өнер сын журналы», 61(4): 323–39. Лехер, Кейт (2004), «Рассуда және санадағы бейнелеу», Philosophical Studies, 117(1); 1–14. Льюис, Х. П. (1963) «Рисудағы кеңістіктік бейнелеу дамудың корреляты және сурет артықшылығының негізі ретінде». Генетикалық психология журналы, 102, 95–107. Лопес, Доминик (1997), «Өнерлік медиа және сезім тәсілдері: тактильді суреттер», Philosophical Quarterly, 47(189): 425–440. Лопес, Доминик (2004), «Directive Pictures», The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 62(2): 189–96. Лопес, Доминик (2005), «Көз және сезім: Суреттерді бағалау» (Оксфорд: Clarendon Press). Лоу, Д. Г. (1987), «Жалғыз екі өлшемді суреттерден үш өлшемді нысанды тану», Artificial Intelligence, 31, 355–395. Малинас, Гэри (1991), «Суреттер үшін семантика», Канадалық философия журналы, 21(3): 275–298. Маннс, Джеймс В. (1971), «Тәуелділік, релятивизм және ұқсастық», Британдық эстетика журналы 11: 281–7). Марр, Дэвид (1977), «Окклюдирующего контурдың талдауы», Лондонның Корольдік қоғамының іс қағаздары, B 197 441–475 сериясы. Марр, Дэвид (1978), «Визуалды ақпаратты бейнелеу: есептеу тәсілі». Компьютерлік көру, А. Р. Хансон және Е. М. Рисеман (ред.), Academic Press, Нью-Йорк және Лондон, 61–80-беттер. Мэйярд, Патрик (1972), «Тасвирлеу, көру және конвенция», American Philosophical Quarterly, 9: 243–50. Макинтош, Гавин (2003), «Тасвирлеу түсіндірілмеген: Пикок және Хопкинстің суреттік бейнелеу туралы пікірлері», Британдық эстетика журналы, 43(3):279–288. Нанай, Бенсе (2004), «Екі еселілікті қастерлеу: Уолтонның қиял және тасвирлеу туралы пікірі», Journal of Aesthetics and Art Criticism, 62(3): 285–9. Нанай, Бенсе (2005), «Бейнелеуді көру үшін екі еселілік қажет пе?», Британдық эстетика журналы 45(3): 263–272. Неандер, Карен (1987), «Суреттік бейнелеу: ұқсастық мәселесі», Британдық эстетика журналы, 27(3): 213–26. Ньюэлл, Майкл (2003), «Суреттерге шектеу және тасвирлеу теориясының салдары», Journal of Aesthetics and Art Criticism, 61: 381–94. Николас, А. Л. және Кеннеди, Дж. М. (1992), «Дамудан ұқсас ерекшеліктерге және бағытқа қарай сурет салу дамуы», Child Development, 63, 227–241. Новиц, Дэвид (1975), «Суреттеу», Journal of Aesthetics and Art Criticism, 34: 144–55. Панофски, Эрвин (1924–5), «Перспектива символдық форма ретінде» Vortrage der Bibliotek Warburg. Патеман, Тревор (1980), «Суреттермен не істеуге болады: жарнаманың прагматикасы туралы эссе», Theory and Society, 9(4): 603–622. Патеман, Тревор (1983), «Жарнаманы түсіну қалай мүмкін?», Говард Дэвис және Пол Уолтон (ред.), «Тіл, сурет, медиа» (Лондон: Блэкуэлл). Патеман, Тревор (1986), «Түсті және мөлдір белгілер», Британдық эстетика журналы, 26: 380–2. Пикок, Кристофер (1987), «Тасвирлеу», The Philosophical Review, 96: 383–410. Росс, Стефани (1971), «Карикатура», The Monist 58: 285–93. Савиль, Энтони (1986) «Қиял және суреттік түсіну», Аристотель қоғамының қосымша томы 60: 19–44. Сартвелл, Криспин (1991), «Табиғи генеративтілік және имитация», Британдық эстетика журналы, 31: 58–67. Шиер, Флинт (1993) «Ван Гогтың буттары: Бейнелеу туралы талаптар», Дадли Ноулз және Джон Скорупски (ред.) «Көрнектілік және дәм» (Оксфорд: Блэкуэлл). Шольц, Оливер (2000), «Қатты синтаксис сезімі», Erkenntnis, 52: 199–212. Соннессон, Горан (2001), «Иконикалық шабуыл: үшінші буын – неге Эко әлі де жаңылысқан». VISIO 9: 3–4. Соннессон, Горан (2006 ж. тамызда қайта қарастырылды), «Көрнекі семиотикадағы қазіргі мәселелер. Үшінші дәріс: Иконикалық сынға қарсы күрестен пикторальдылыққа дейін» Онлайн жарияланған серияның үшінші конференциясы. 2006 жылғы қаңтар. Соренсон, Рой (2002), «Мүмкін емес өнер» Тамар...
Gibson, James J. – (1978), 'The Ecological approach To Visual Perception In Pictures', Leonardo, 11, p. 231. Hopkins, Robert (1994), 'Resemblance and Misrepresentation', Mind, 103(412): 421–238. Hopkins, Robert (1995), 'Explaining Depiction', Philosophical Review, 104(3):
Hopkins, Robert (1997), 'Pictures and Beauty', Proceedings of the Aristotelian Society, XCVII: 177–194. Hopkins, Robert (1997), 'El Greco's Eyesight: Interpreting Pictures and the Psychology of Vision', Philosophical Quarterly, 47(189): 441–458. Hopkins, Robert (2000), 'Touching Pictures' British Journal of Aesthetics 40: 149–67. Hopkins, Robert (2003), 'What Makes Representational Painting Truly Visual? Proceedings of the Aristotelian Society Supplementary, LXXVII: 149–167. Hopkins, Robert (2003), 'Pictures, Phenomenology and Cognitive Science', The Monist, 86. Hopkins, Robert (2005), 'What Is Pictorial Representation', in Mathew Kieran (ed. ), Contemporary Debates in the Philosophy of Art (Oxford: Blackwell). Howell, R. (1974), 'The Logical Structure of Pictorial Representation', Theoria 2: 76–109. Hyman, John (2000), 'Pictorial Art and Visual Experience', British Journal of Aesthetics 40:2 1 45. Kennedy, J. M. and Ross, A. S. (1975), 'Outline picture perception by the Songe of Papua', Perception, 4, 391–406. Kjorup, Soren (1971), 'George Inness and the Battle at Hastings or Doing Things With Pictures', The Monist 58: 217–36. Kulvicki, John (2003), 'Image Structure', The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 61(4): 323–39. Lehrer, Keith (2004), 'Representation in Painting and Consciousness', Philosophical Studies, 117(1); 1–14. Lewis, H. P. (1963) 'Spatial representation in drawing as a correlate of development and a basis for picture preference'. Journal of Genetic Psychology, 102, 95–107. Lopes, Dominic (1997), 'Art Media and the Sense Modalities: Tactile Pictures', Philosophical Quarterly, 47(189): 425–440. Lopes, Dominic (2004), 'Directive Pictures', The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 62(2): 189–96. Lopes, Dominic (2005), Sight and Sensibility: Evaluating Pictures (Oxford: Clarendon Press). Lowe, D. G. (1987), 'Three dimensional object recognition from single two dimensional images', Artificial Intelligence, 31, 355 – 395. Malinas, Gary (1991), 'A Semantics for Pictures', Canadian Journal of Philosophy, 21(3): 275–298. Manns, James W. (1971), 'Representation, Relativism and Resemblance', British Journal of Aesthetics 11: 281–7). Marr, David (1977), 'Analysis of occluding outline', Proceedings of the Royal Society of London, Series B 197 441–475. Marr, David (1978), 'Representing visual information: a computational approach.' in Computer Vision, A. R. Hanson and E. M. Riseman (eds.) Academic Press, New York and London, pp. 61–80. Maynard, Patrick (1972), 'Depiction, Vision and Convention', American Philosophical Quarterly, 9: 243–50. McIntosh, Gavin (2003), 'Depiction Unexplained: Peacocke and Hopkins on Pictorial Representation', The British Journal of Aesthetics, 43(3):279 288. Nanay, Bence (2004), 'Taking Twofoldness Seriously: Walton on Imagination and Depiction', Journal of Aesthetics and Art Criticism, 62(3): 285–9. Nanay, Bence (2005), 'Is Twofoldness Necessary for Representational Seeing? ', British Journal of Aesthetics 45(3): 263–272. Neander, Karen (1987), 'Pictorial Representation: A Matter of Resemblance', British Journal of Aesthetics, 27(3): 213–26. Newall, Michael (2003), 'A Restriction for Pictures and Some Consequences for a Theory of Depiction', Journal of Aesthetics and Art Criticism, 61: 381–94. Nicholas, A. L. and Kennedy, J. M. (1992), 'Drawing development from similarity of features to direction', Child Development, 63, 227–241. Novitz, David (1975), 'Picturing', Journal of Aesthetics and Art Criticism, 34: 144–55. Panofsky, Erwin (1924 5), 'Die Perspective als Symbolische Form' in Vortrage der Bibliotek Warburg. Pateman, Trevor (1980), 'How to do Things with Images: An Essay on the Pragmatics of Advertising', Theory and Society, 9(4): 603–622. Pateman, Trevor (1983), 'How is Understanding an Advertisement Possible?' in Howard Davis and Paul Walton (eds. ), Language, Image, Media (London: Blackwell). Pateman, Trevor (1986), 'Translucent and Transparent Icons', British Journal of Aesthetics, 26: 380–2. Peacocke, Christopher (1987), Depiction, The Philosophical Review, 96: 383–410. Ross, Stephanie (1971), 'Caricature', The Monist 58: 285–93. Savile, Anthony (1986) 'Imagination and Pictorial Understanding', Aristotelian Society Supplementary Volume 60: 19–44. Sartwell, Crispin (1991), 'Natural Generativity and Imitation', British Journal of Aesthetics, 31: 58–67. Schier, Flint (1993) 'Van Gogh's Boots: The Claims of Representation' in Dudley Knowles and John Skorupski (eds.) Virtue and Taste (Oxford: Blackwell). Scholz, Oliver (2000), 'A Solid Sense of Syntax', Erkenntnis, 52: 199–212. Sonesson, Göran (2001), 'Iconicity strikes back: the third generation – or why Eco is still wrong'. VISIO 9: 3–4. Sonesson, Göran (Revised August 2006), 'Current issues in pictorial semiotics. Lecture three: From the Critique of the Iconicity Critique to Pictorality' Third conference of a series published online at the Semiotics Institute Online. January 2006. Sorenson, Roy (2002), 'The Art of the Impossible' in Tamar Szabo Gendler and John Hawthorne (eds. ), Conceivability and Possibility (Oxford: Clarendon Press). Soszynski, Marek (2006), 'How Do Pictures Represent? ', Philosophy Now, 57: 20–21. Walton, Kendall (1971), 'Are Representations Symbols? ', The Monist 58: 236–254. Walton, Kendall (1974), 'Transparent Pictures: On the Nature of Photographic Realism', Critical Inquiry, 11(2): 246–277. Walton, Kendall (1992), 'Seeing In and Seeing Fictionally', in James Hopkins and Anthony Savile (eds. ), Mind, Psychoanalysis, and Art: Essays for Richard Wollheim, (Oxford: Blackwell), 281–291. Walton, Kendall (1993), 'Make Believe, and its Role in Pictorial Representation and the Acquisition of Knowledge', Philosophic Exchange 23: 81–95. Walton, Kendall (1997), 'On Pictures and Photographs: Objections Answered', in Richard Allen and Murray Smith (eds. ), Film Theory and Philosophy (Oxford: Oxford University Press) 60–75. Walton, Kendall (2002), 'Depiction, Perception, and Imagination: Responses to Richard Wollheim', Journal of Aesthetics and Art Criticism 60(1): 27–35. Wilkerson, T. E. (1991), 'Pictorial Representation: A defense of the Aspect Theory', Midwest Studies in Philosophy, 16: 152–166. Wilson, B. and Wilson, M. (1977) 'An iconoclastic view of the imagery sources in the drawings of young people', Art Education, 30(1), 4–6. Wollheim, Richard (1990), 'A Note on Mimesis as Make Believe', Philosophy and Phenomenological Research, 51(2): 401–6. Wollheim, Richard (1998), 'Pictorial Representation', Journal of Aesthetics and Art Criticism 56: 217–26. Wolsterstorff, Nicholas (1991a), 'Two Approaches to Representation – And Then a Third', Midwest Studies in Philosophy, 16: 167–199.