Кіріспе

Америка Азамат соғысы шайқасы Аугуста шайқасы, сондай-ақ Агоста шайқасы және Этна шайқасы деп те аталады, 1676 жылдың 22 сәуірінде франко-голланд соғысы барысында болды. Онда Абрахам Дюкен басқаруымен 29 әскери кеме, бес фрегат және сегіз өрт кемесінен тұратын француз флоты мен 27 әскери кемеден (17 голландтық, 11 испандық) тұратын, сондай-ақ бірнеше фрегат пен бес өрт кемесі бар голланд-испан флоты қатысты. Франсиско де ла Серда бас қолбасшылықты, ал голланд генерал-лейтенант адмиралы Михель де Руйтер голланд контингентінің кемелеріне қолбасшылық етті. Шайқас қызыл даулы болды, бірақ оның көп бөлігінде әр флоттың бір бөлігі ғана қатысты. Ол де Руйтер өзінің аз санды эскадрильясын француздардың басым күштерінің екі жағынан шабуылдан сақтап шығарғанда аяқталды, бірақ ол ешқандай кеме жоғалтпады; алайда, осы оқиғада қаза тапты. Ертесі күні таңертең екі флот қайтадан соғысқа түспей, тарап кетті. Екі тарап та бірде-бір кемесін жоғалтпады, сондықтан нәтиже тактикалық тұрғыдан шешімсіз болды. Дегенмен, голландтықтар француздықтарға қарағанда көп шығынға ұшырады, ал голланд-испан флоты француз флотын жеңіп, Мессинаға шабуыл жасауды үміттенгендіктен, олар үшін стратегиялық жеңіліс болды.

Өмірбаян

Людовик XIV әкесі мен атасының Габсбургтармен бәсекелестік саясатын жалғастырды және Францияны шығысқа қарай Габсбургтар жеріне кеңейтуге тырысты, ал голландтар Франциямен немесе Англиямен соғыстан қашып, Оңтүстік Нидерландыны Испанияның бақылауында қалдыруды Франциямен ортақ шекараға ие болудан артық көрді. 1659 жылы Франко-Испан соғысын аяқтаған Пиреней келісімі Людовик XIV-ке Испанияның Филипп IV-нің үлкен қызы Мария Терезаға үйленуге мүмкіндік берді, ол Испания тағына мұрагерлік құқығынан бас тартты, осылайша болашақ француз патшасының Испанияны иеленуіне жол бермеді. Келісім сонымен қатар Людовикке айтарлықтай күйеу ақысын төлеуді көздеді, бірақ ол ешқашан төленбеді. 1665 жылдың қыркүйегінде Филипп IV қайтыс болғаннан кейін, оның кішкентай ұлы Карл II Испанияның королі деп жарияланды. Ол Филипптің екінші әйелі, Марияна Австрийскаяның ұлы болды, ол ұлының регенті болды. Мариянаның ең жақын туысы, император Леопольд, егер Карл баласыз қайтыс болса, анасы Мария Анна арқылы Испания империясын мұраға алуға құқылы болар еді, сондықтан Людовик Мария Терезаның күйеу ақысы төленбегендіктен, оның бас тартуы жарамсыз деп мәлімдеді. Одан әрі, ол Брабант және Лимбург герцогтіктерінің мұрагерлік заңдарына сілтеме жасады, онда бірінші некеден туған балалар мұрагерлікке үміткерлердің арасында басымдыққа ие, сондай-ақ Мария Терезаның Испания тағына құқығы оған "көшкенін" айтты. 1667 жылы француз әскері Испаниялық Нидерландыға шабуыл жасады, бірақ 31 шілдеде Бреда бейбіт шарты Екінші Англо-Голланд соғысын аяқтады және голландтар Англия мен Швециямен Испанияны Франциядан қорғау үшін дипломатиялық одақ құру туралы келісімдерді бастады. 1668 жылдың 2 мамырында Испания мен Франция қол қойған Экс-ла-Шапель келісімі Людовик XIV-ке Испаниялық Нидерландыдағы бірнеше қалаларды сақтап қалуға мүмкіндік берді, бірақ ол Испанияға Франш-Конте провинциясын және тағы үш қаланы қайтаруға мәжбүр болды. Сондықтан Людовик голландтардың бұл араласуына наразылық білдірді және 1672 жылдың сәуіріне дейін Англия мен Швецияны голландтармен одақтан айыру үшін шебер дипломатия мен ақша қолданды. Франция 1672 жылдың мамырында Біріккен Нидерландыға басып кірді, осылайша Франко-Голланд соғысын бастады. Бастапқы табыстардан және Людовик бас тартқан голландтардың өте қолайлы бейбіт шарттарынан кейін, голландтар өздері салған су тасқынының артында шегінді, өзен шлюздерін ашып, француздарға құрлықта да, теңізде де қарсылық көрсетуге дайындалды. 1674 жылы Сицилиядағы Мессина қаласы Испанияның үстемдігіне қарсы көтеріліп, испан гарнизонын қуды. Қала француз қорғанысын сұрады және шағын француз эскадрильясы, бірнеше әскері мен азық-түлікпен бірге жіберілді, бірақ ол жыл соңына дейін 22 кемеден және көптеген галереядан тұратын испан флотына қарсы тұруға мәжбүр болды. 20 кемеден тұратын француз күші, оның ішінде тоғыз желілік кеме және жабдықтау конвойы испан блокадасын бұзып, 1675 жылдың 11 ақпанында Липари аралдары түбіндегі шайқаста испандықтардың көп санды флотын жеңіп, бір испандық әскери кемесін басып алды. Бұл Мессинаның испан блокадасын аяқтады және қалаға көптеген азық-түлік жеткізілді. Бұл шайқас кейде Стромболидің бірінші шайқасы деп аталады. Испандықтар голландтардан көмек сұрады. Михель де Руйтер Жерорта теңізіне он сегіз үлкен соғыс кемесімен және бірнеше кішкентай кемелермен жіберілді, бірақ Голландтың ресурстары Франко-Голланд соғысының салдарынан тартылғандықтан, бұл кемелер толықтай жабдықталмаған еді. Испания жағалауында испан билігі уәде еткен жеткізілімдерді және испан эскадрильясының оған қосылуын күткеннен кейін, де Руйтер жыл соңында Сицилияға бет бұрды және 1676 жылдың 8 қаңтарында шамамен бірдей күшпен, бірақ оттық қуаты жоғары француз флотымен шайқасты. Стромболи шайқасында голландтар бір кемеден айырылып, ауыр зардаптардан кейін батып кетті. Кейінірек 1676 жылы де Руйтерге кем дегенде он әскери кемеден тұратын испан эскадрильясы қосылды, ал испан адмиралы Дон Франсиско де ла Серда басқарған біріктірілген флот Мессинаға шабуыл жасағысы келді, бұл үшін француз флотын жеңу қажет болды, сондықтан олар француз флотын Мессина портынан шығару үшін Аугустаға шабуыл жасауға шешім қабылдады.

Шайқас

Аугустаға жасалған шабуыл француз флотын теңізге шығарудың қажетті әсерін тигізді және 1676 жылдың 22 сәуірінде екі флот Аугустаның солтүстігіндегі Катания шығанағында кездесті. Де ла Серда де Руйтердің голланд және испандық кемелерді араластыру туралы ұсынысын қабылдамады, ал испандықтар біріктірілген флоттың орталық эскадрильясын құрды, голланд эскадрильялары алдыңғы қатарда, де Руйтер басқарып, артқы қатарда Ян де Хаан болды. Екі қолжетімді дереккөз де француздық 29 желілік кеме және 13 голланд соғыс кемесі болғанына келіседі, олардың барлығы бір қатарда соғысуға толықтай дайын болмады. Дженкинс он испан соғыс кемесін, Блэкмор 14-ті, сондай-ақ бірнеше голланд және испан фрегаттарын, бес француз фрегатын және сегіз өрт кемесін атады, сонымен қатар француз флотының қарсыластарына қарағанда от күші артық екенін айтты. Екі флот та үш дивизияға бөлініп, бір қатарда жүзіп өтті. Шабуыл бастысы екі алдыңғы эскадрилья арасындағы қатал шайқасқа айналды, өйткені де ла Серда өз кемелерінде оқ-дәрі жетіспегендіктен француз әріптесінен қашықтық сақтады. Де Хаан эскадрильясының артқы бөлігіндегі бірнеше кемелер Габреттің эскадрильясының соңына шабуыл жасады, бірақ басқа жағынан бұл эскадрилья шайқастың көп бөлігінде испан орталығымен бірге қозғалды. Испандық орталықтың әрекеті Дукейннің орталық эскадрильясының жетекші кемелеріне де Руйтердің алдыңғы эскадрильясына шабуыл жасап, екі жақтан да оның аз санды кемелерін шабуылға алуға мүмкіндік берді. Екі алдыңғы дивизия арасындағы қатал шайқаста француз кемесі Лис желіден шығып, француз алдыңғы қатарының командирі генерал-лейтенант Альмерас қаза тапты. Күннің соңында Эндрахттағы де Руйтер Сен-Эспирдегі Дюкеснеге шабуыл жасап, оған түсуді көздеді, бірақ Скиптрдегі Турвилл, Сент-Мишельдің көмегімен адмиралдарына көмекке келді. Испандықтардың қолдауы болмағандықтан француздар де Руйтерді қоршап алды, нәтижесінде голланд алдыңғы қатары қарсыластарынан ауыр зардап шекті, оның үш кемесі қатты зақымданып, испандық галереялармен портына сүйретілуі керек болды. Де Хаанның белсенділігі арқасында апаттың алдын алды, ол де Руйтерге көмекке келді. Осылайша де Руйтер өзінің шеберлігімен және де Хаанның көмегімен эскадрильясын құтқара алды. Де ла Серда соңында голланд алдыңғы қатарын қорғап, шайқастан шығуға көмектесті. Голланд алдыңғы қатары шайқастан шығып келе жатқанда, де Руйтердің аяғына зеңбірек оғы тиіп, ол бір аптадан кейін Сиракузада қайтыс болды.

Салдары

Келесі күні таңертең флоттар одан әрі шайқаспай тарады, ал Нидерланды-Испания біріккен флоты Мессинаға шабуыл жасау ниетінен бас тартып, Палермоға қайтып, шайқаста алған зардаптарын емдеуге кірісті. Бір айдан кейін, 1676 жылдың 28 мамырында француз флоты Палермо портында аяқталған Нидерланды-Испания біріккен флотына және испандық галералар эскадрильясына шабуыл жасады. Палермо теңіз шайқасында артиллериялық оқпен екі голландтық соғыс кемесін, жеті испандық соғыс кемесі мен екі галераны, ал жабық портта өртке толы кемелерді пайдаланып тағы бір голландтық кемені жойды. Де Руйтердің қазасынан кейін голланд флотына басшылық еткен Де Хаан шайқас барысында пушечный оқтан қаза тапты. Осы маңызды жеңіске қарамастан, француздар 1678 жылы Мессинадан шығып кетті, ал Испанияның Сицилия вице-королі қаланың бақылауын қайта алды.

Еске алу

Француз теңіз күштері (Marine Nationale) Аугуста шайқасын еске алу үшін француздық "Агоста" және "Агоста" субмариналарын, сондай-ақ табысты "Агоста" сериясының жетекші кемесін осы шайқас құрметіне атады.