1658 ж. Дюнкерк шайқасы: Франция-Испания соғысы мен Англия-Испания соғысының шешуші кезеңі. Тюренн бастаған француз әскері испандықтарды жеңіп, Дюнкеркке ие болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франко-испан соғысындағы шайқас
Battle in the Franco Spanish War
Дюналар шайқасы (Лангэс), сондай-ақ Дюнкерк шайқасы деп те аталады, 1658 жылдың 14 маусымында, сол кездегі Испан Нидерландындағы Дюнкерк стратегиялық портының жанында өтті. Франко-испан соғысының және ағылшын-испан соғысының бір бөлігі ретінде, Туреннің басқаруымен француз армиясы, Англия одақтастығының әскерлерімен бірге Дюнкеркті қоршауға алды. Жас Иоанн және Ұлы Конде бастаған испандық күштері, ағылшын роялистері мен француз Фронда көтерілісшілерінің қолдауымен қоршауды бұзуға тырысты, бірақ ауыр жеңіліске ұшырады. Осы жеңіске қарамастан, француз бен испан екеуі де ұзаққа созылған соғыстан қаржылық тұрғыда шаршап, 1659 жылдың қараша айында Пиреней шарттамасына қол қойды. Англия 1662 жылға дейін Дюнкеркке иелік етті, содан кейін портты Карл II Францияға сатты.
The Battle of the Dunes (, Lang es), also known as the Battle of Dunkirk, took place on 14 June 1658, near the strategic port of Dunkirk in what was then the Spanish Netherlands. Part of the Franco Spanish War and concurrent Anglo Spanish War, a French army under Turenne, supported by troops from the Commonwealth of England, had besieged Dunkirk. Led by John of Austria the Younger and Louis, Grand Condé, a Spanish force supported by English Royalists and French Fronde rebels attempted to raise the siege but suffered a severe defeat. Despite this victory, both the French and Spanish were financially exhausted by the long running war and negotiated the Treaty of the Pyrenees in November 1659. England retained possession of Dunkirk until 1662 when the port was sold to France by Charles II.
Кіріспе
Күрделі саяси жағдайға байланысты француз және ағылшын әскерлері екі жақта да соғысты. Людовик XIV үкіметі Лорд-протектор Оливер Кромвельмен одақтасқанда, Англияның қуғынға ұшыраған Карл II Испанияның Филип IV-імен одақтасты. Карл Брюггеде штаб-пәтерін құрып, эмиграциядағы Роялистік армиясын жасақтады. Испаниялықтар бес полк құруға ғана жеткілікті қаржы берді. Бұл, Англияға шабуыл жасауға жететіндей үлкен әскер құруды үміттенген роялистер үшін көңіл көшірді. Кромвель мен Людовик XIV арасындағы 1657 жылғы келісімді жаңару Туренге көмек ретінде 6000 Қауымдастық жаяу әскері мен флотты қамтамасыз етті. Ағылшын әскерлерімен бірге француз әскерлері де екі жақта күресті, қан князі Конде француз Фрондасының көтерілісшілерінен жасалған отрядқа басшылық етті. 15 000 француз және 6 000 ағылшын әскері Дюнкерк қаласын қоршады. Дюнкерк – Испанияның жеке қарақшылардың ең ірі базасы болды, олар ағылшын сауда кемелеріне зор зиян келтірді. 1658 жылдың мамырында қала шамамен 3000 сарбаздан тұратын гарнизонмен қорғалды, ал Эдвард Маунтагу басқаратын 18 кемеден тұратын ағылшын флоты портына блокада салып, теңіз арқылы күш түсіруге немесе жабдықтауға мүмкіндік бермеді. Испандар мен олардың одақтастары таңғалып қалды, өйткені олар Туреннің Камбрейге шабуыл жасайды деп сенген, ал Дюнкерк тек алдау ғана деп ойлағандықтан, кешігіп, асығыс жауап берді. Дюнкеркке жол қиын болды, себебі тұрғындар шлюздерді ашып, аймақты су басты, бірақ Турен табандылық танытып, 4/5 маусым түнінде бекіністерді ашты. Испания армиясы, Дон Жуан Австрия басшылығымен, 15 000 сарбаздан тұратын күшпен қоршауды бұзу үшін жылжыды. Армия екі корпуске бөлінді: оң және орталық жақта Фландриялық испан армиясы, ал сол жақта Конде басқаратын француз Фрондасының көтерілісшілерінен құралған шағын корпус. Испан армиясына испан, неміс және валлондық әскерлер кірді, сондай-ақ Карл II Англияға шабуыл жасау үшін жасақталған әскердің ядросы ретінде құрылған 2000 ағылшын/ирландтық роялистері кірді, олардың қатарында Карлдың інісі Йорк герцогы Джеймс те болды, қаланы босатуға жіберілді. Турен қоршауды жалғастыру үшін 6000 сарбазды қалдырып, испан армиясына қарсы аттанды. 1658 жылдың 14 маусымында осы маневр нәтижесінде болған шайқас «Дюналар шайқасы» деп аталды, өйткені испан армиясы құм төбелерінің бойында, сондай-ақ Даунс деп аталатын, теңізге перпендикуляр түрде орналасты. Наполеон бұл шайқасты Тюреннің «ең керемет іс-қимылы» деп сипаттады. Париждегі Кромвельдің елшісі, Тюрен армиясының басшысы Сэр Уильям Локхарт басқаратын Жаңа үлгідегі армияның қызыл киімдері 150 фут (46 метр) биіктіктегі құм төбеге шабуыл жасағандағы қайсарлығымен екі армияны да таң қалдырды, ал бұл төбе испан ветерандарымен қатты қорғалған еді.
A complex political situation resulted in both French and English forces fighting for both sides. When the government of Louis XIV formed an alliance with Lord Protector Oliver Cromwell, the exiled Charles II of England allied himself with Philip IV of Spain. Charles set up his headquarters in Bruges and established his Royalist Army in Exile. The Spanish supplied only enough money to form five regiments. This was a disappointment for the Royalists, who had hoped to be able to form an army large enough to contemplate an invasion of the English Commonwealth. A renewal of a 1657 treaty between Cromwell and Louis XIV provided 6,000 Commonwealth infantry and a fleet to aid Turenne. Along with English forces, French forces fought on both sides with Condé, a French Prince of the blood, leading a contingent of French rebels of the Fronde. The 15,000 French supported by 6,000 troops from the English Commonwealth besieged Dunkirk. Dunkirk was Spain's greatest base for privateers, and these privateers had wreaked havoc on English merchant shipping. It was defended by a garrison of about 3,000 in May 1658, while an English fleet of 18 ships, under Edward Mountagu, blockaded the port and prevented any reinforcement or supply by sea. The Spanish and their allies were caught by surprise as they were convinced that Turenne would attack Cambrai, while they thought Dunkirk was merely a diversion, and they responded belatedly and hastily. The approach to Dunkirk was made difficult as the inhabitants had opened the sluices and flooded the area, but Turenne persisted and opened the trenches on the night of 4/5 June. A Spanish army under the command of Don John of Austria, consisting of about 15,000 men, moved to raise the siege. It was divided in 2 corps, the Spanish Army of Flanders on the right and centre and the small corps of French rebels, of the Fronde, on the left under the command of Condé. The Spanish army included Spanish, German and Walloon troops, and a force of 2,000 English/Irish Royalists – formed as the nucleus of potential army for the invasion of England by Charles II, with Charles' brother James, Duke of York, amongst its commanders – was sent to relieve the town. Leaving some 6,000 men to continue the siege, Turenne advanced to meet the Spanish army. The battle on 14 June 1658 which resulted from this manoeuvre became known as the Battle of the Dunes because the Spanish army formed their line upon a line of dunes, or sand hills, also called the Downs, perpendicular to the sea. Napoleon described the battle as Turenne's " most brilliant action". The red coats of the New Model Army under the leadership of Sir William Lockhart, Cromwell's ambassador at Paris in Turenne's army, astonished both armies by the stubborn fierceness of their assault up a sand hill 150 feet (46 m) high and strongly defended by Spanish veterans.
Шайқас
Испан әскері Дюнкерктен солтүстік-шығысқа қарай құм төбелерге жақындап, лагерь құрды. Турен бастаманы қолға алып, ертесі күні испандықтарға қарсы шабуылға шықты. Француз әскері, шамамен 6000 жаяу, 8000 атты және 10 зеңбірекпен, сол жағын теңізге, оң жағын каналға тіреп орналасты. Турен, су тасқанша, француз-ағылшын әскерін екі қатарға, екі жағында атты әскермен жайғастырды. Жағалауда, сол қапталында 40 эскадрилья атты әскермен, Турен испандықтардың оң қанатын атты әскермен шабуылдау үшін, судың төмендеуінен пайдалануды жоспарлады. Турен оң қанатына 5 зеңбіректі төмендік пен шалғын арасында, ал сол қанатына 5 зеңбіректі жота бойына орналастырды. Кромвельдің генерал-майор Томас Морган мен Уильям Локхарт басқаруындағы ағылшын әскері испандықтарға қарсы тұрды, ал орталықта француз жаяу әскері – Гвардия, швейцариялықтар, Пикардия және Туренн полктері испандықтардың Валлон және неміс әскерлеріне қарсы тұрды. Оң қаптағы француз атты әскері, Креки герцогының басшылығымен, Кондеге қарсы шықты. Испан әскері, 6000 жаяу және 9000 атты әскерімен, оң жағын теңізге, құм төбелер арқылы, сол жағындағы Фурн каналына қарай орналасты. Регулярлы испандық жаяу әскерінің терциолары оң жақта, Дон Хуан басшылығымен, ағылшын корольдік полктері Йорк герцогының басшылығымен оң ортада, валлондық және неміс терциолары орталықта, ал сол жақта француз Фрондеурлары және басқа да әскерлер болды. Испан атты әскері жаяу әскердің артында тізімделді. Дюнкеркті азат етуге асыққан испандықтар артиллериясын қалдырып кетті. Туренн шайқасты екі қарсылықсыз батареясынан төрт-бес зеңбірек оғымен бастады, ал испандық оң қаптағы әскер ағылшын флотының бірнеше фрегаттары мен шлюптерінен шабуылға ұшырады. Ағылшын-француз әскері алға жылжи бастады, ал Кромвельдің ағылшын әскері Дон Каспар Бонифацийдің испандық терциосына қарсы жылдам алға жылжыды, ол әскердің қалған бөлігінен сәл алда орналасқан құм төбеде бекінген еді. Ағылшын әскері шабуылдап, испандық терциосымен соқтығысты, оны төбеден төмен қуды, бірақ одан әрі ілгерілегенде ашық қалды. Йорк герцогы, Джеймс, Кромвель әскерінің қапталына қарсы екі атты әскер шабуылын бастады, мылтықшылар қатарына енді. Испан атты әскерінің бір бөлігі резервтен алға жіберіліп, ағылшын әскеріне қауіп төндірді, бірақ француз атты әскері, Кастельно маркизінің басшылығымен, оларды жеңді. Гвардия, швейцариялықтар, Пикардия және Туренн полктерінен тұратын француз жаяу әскері испандық орталыққа қарсы аз қарсылықпен алға жылды. Маршал Турен судың төмендеуінен пайдаланып, атты әскерінің көп бөлігін сол қаптағы әскерге шоғырландырды, ал оның алға жылжуы испандық оң қанатын қоршады. Конде испандық сол қапта француз оң қанатының алғашқы шабуылдарын тойтарды, тіпті оларға қарсы шабуыл жасады, аттан түсіп, дерлік тұтқынға алынды, бірақ соңында оны да даладан шығаруға мәжбүр болды. Орталықтағы неміс және валлондық әскерлер француз жаяу әскерінің шабуылы басталғанда кері шегінді, бұл резервтегі испан атты әскерін дүрліксітіп, қашқындады. Шайқас шамамен екі сағатқа созылды, ал түске қарай Туренн толық жеңіске жетті, бұл испандықтардың жеңілісімен аяқталды. Испандықтар шамамен 1200 адамды қаза қылды, 3000 адам жараланды және 5000 адам тұтқынға алынды, ал француздар шамамен 400 адамды жоғалтты, олардың жартысы ағылшын әскерінен еді. Кромвель әскерінің арасында Локхарттың жаяу әскері ең көп зардап шекті. Оның подполковнигі Роджер Фенвик және екі капитаны қаза тапты, қалған офицерлерінің көп бөлігі жараланды, ал шайқаста 40-50 сарбаз қаза тапты. Лиллингстонның полкі бір капитан мен 30-40 сарбазды жоғалтты, ал басқа полктер аз ғана зардап шекті (ағылшын әскерінің қаза тапқандарының саны Фенвик жараланғаннан кейін бірнеше аптада қайтыс болғандықтан көбейді). Француздар түнге дейін испандықтарды қуды. Ағылшын корольдік сақшыларының бір тобы қарсылық көрсетті, олар тек Ипрде Карл II-ге қосылуға рұқсат етілгенде ғана бас берді. Йорк герцогының күзетші жасағы, герцогтың өзі басшылығымен бірнеше рет шабуыл жасады, қатты зардап шекті, бірақ одан әрі қызмет етуге жарамды болды. Патшаның әскері шайқастан кейін мыңнан аз, шамамен жеті-сегіз жүз адамды құрады. Конде басқаруындағы француз Фрондеурлары сол жақта жақсы тәртіппен кері шегінді.
The Spanish army approached and camped upon a line of dunes north east of Dunkirk. Turenne seized the initiative and marched out to meet the Spanish and attack them the following day. The French army of some 6,000 foot and 8,000 horse and 10 cannon were deployed with their left on the sea and their right on the canal. Turenne, before low tide, deployed his French English force in two lines with cavalry on each flank. With the left flank cavalry on the beach, 40 squadrons strong, Turenne planned to take advantage of the turning tide going out to expose the Spanish right to his cavalry. Turenne placed 5 cannon on the right wing between the downs and the meadow and 5 cannon on the left along the strand. Cromwell's English, under the command of Major General Thomas Morgan and William Lockhart, were lined up against the Spanish troops while the centre was the French infantry consisting of the Guards, the Swiss and the regiments of Picardy and Turenne facing the Wallons and Germans. The right flank French cavalry under the Duke de Crequi opposed Condé. The Spanish army with 6,000 foot and 9,000 horse formed up with its right on the sea across the sand hills to the canal of Furnes on their left. The regular Spanish infantry tercios were on the right under the command of Don Juan, the English Royalist regiments under the Duke of York were on their left to the right centre, the Walloon and German tercios were in the centre and on the left were the French rebel Frondeurs and some other troops. The Spanish cavalry was drawn up in line behind the infantry. In their rush to relieve Dunkirk the Spanish had left their artillery behind. Turenne began the battle with four or five artillery salvoes from his two unopposed batteries, and the Spanish right flank was bombarded with some harassing fire from several frigates and sloops of the English fleet. The Anglo French army began to advance, and the Cromwellian English pressed quickly ahead against the Spanish tercio of Don Caspar Boniface deployed on a sand dune that was somewhat in advance of the rest of their army. The English charged and crossed pikes with the Spanish tercio, driving it down the hill, and, by following up, the English formation became exposed. James, Duke of York, led two cavalry charges against the Cromwellian troops' flank, driving into the musketeers. Some Spanish cavalry from their reserve was sent forward and threatened the English but were defeated in turn by the French cavalry under Marquis de Castelneau. The French infantry consisting of the Guards, the Swiss and the regiments of Picardy and Turenne advanced on the Spanish centre, meeting little resistance. Marshal Turenne took advantage of the receding tide to concentrate most of his cavalry on his left, and its advance enveloped the Spanish right wing. Condé on the Spanish left held off the initial attacks of the French right wing and even counterattacked them, getting unhorsed and nearly captured, but in the end he was also forced from the field. The German and Walloons of the centre retired at the onset of the French infantry, throwing the Spanish cavalry in the reserve into disorder so that it was carried away in the flight. The battle lasted for about two hours, and by noon Turenne had a complete victory that ended with the rout of the Spanish forces. The Spanish lost about 1,200 killed, 3,000 wounded and some 5,000 captured while the French lost only about 400, about half of them English. Amongst the Cromwellian troops Lockhart's regiment of foot bore the brunt of the fighting. Its lieutenant colonel, Roger Fenwick, and two of its captains were killed, and nearly all the rest of its officers were wounded, and lost about forty or fifty other ranks killed in battle. Lillingston's lost a captain and thirty or forty killed in battle, while the other regiments suffered only slight losses (the number of English dead rose because like Fenwick they died of wounds over the next few weeks). The French pursuit lasted until nightfall. One force of English Royalist guards held out, surrendering only when they were assured they would be allowed to rejoin Charles II at Ypres. The Duke of York's troop of guards, which charged several times with the Duke himself at its head, suffered severely, but also remained fit for further service. The King's forces after the battle numbered less than a thousand men, probably not more than seven or eight hundred. The French corps of Frondeurs on the left under the command of Condé retreated in good order.
Салдары
Жеңісінен кейін Тюрен Дюнкеркті басып алды және ілгері жылжып, Фурн, Диксмунд, Гравелин, Ипр және Оденарде қалалары мен бекіністерін жаулап алды. Дюналар шайқасындағы жеңіс және оның салдары Пиреней келісімінің қабылдануына және он жылдық соғыстың аяқталуына әкелді. Осы келісім бойынша Франция Руссильон мен Перпиньян, Тьонвиль, Монмеди және Люксембургтің басқа бөліктері, Артуа және Фландриядағы қалаларды, оның ішінде Аррас, Бетюн және Гравелин қалаларын алды, сондай-ақ Испаниямен Пиренейде жаңа шекара белгіленді. 1659 жылғы келісім испан корольін 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шартындағы француздық жеңістерді мойындауға және растауға міндеттеді. Испан әскерлерінің жеңілісі және Дюнкерктің басып алуы Англияға роялистердің жорығының дереу қаупін тоқтатты. Дюнкерк шайқастан он күн өткен 24 маусымда француз күштеріне берілді, ал кардинал Мазарин Оливер Кромвельмен жасалған келісімнің шарттарын орындап, портты Ұлттық Достастыққа тапсырды. Фландриядағы ағылшын контингентінің науқаны Дюналар шайқасымен және Дюнкерктің басып алуымен аяқталған жоқ. Ағылшын контингентінің бір бөлігі сэр Уильям Локхарттың басшылығымен Дюнкерк пен Мардикеде гарнизон ретінде қалды, ал қалғандары сэр Томас Морганның басшылығымен Тюрен армиясымен бірге майданда қызметін жалғастырды. Француздар Артуаның барлығын алғанмен, Англия ең ірі испандық каперлік базасын жойды, нәтижесінде сауда кемелерінің жоғалтулары айтарлықтай азайды. Кромвель шайқастан екі ай өткен соң қайтыс болды және оның орнына ұлының протекторлығы келді, ол тоғыз айдан кейін аяқталды, ал Ұлттық Достастық шатасуға түсті, содан кейін Карл II 1660 жылдың мамыр айында таққа қайта оралды. Карл 1662 жылы Дюнкеркті француздарға 320 000 фунт стерлингке қайта сатты.
Following his victory, Turenne took Dunkirk and advanced, capturing a series of towns and fortresses including Furnes, Dixmunde, Gravelines, Ypres and Oudenarde. The victory at the Battle of the Dunes and its consequences would lead to the end of ten years of war with the signing of Treaty of the Pyrenees. By this treaty France gained Roussillon and Perpignan, Thionville, Montmédy and other parts of Luxembourg, Artois and towns in Flanders, including Arras, Béthune and Gravelines, and a new border with Spain was fixed at the Pyrenees. The 1659 treaty also required the Spanish king to recognise and confirm all French gains in the 1648 Peace of Westphalia. The defeat of the Spanish relief force and the taking of Dunkirk ended the immediate prospect of a Royalist expedition to England. Dunkirk surrendered to French forces ten days after the battle on 24 June, and Cardinal Mazarin honoured the terms of the treaty with Oliver Cromwell and handed the port over to the Commonwealth. The campaign of the English contingent in Flanders did not end with the battle of the Dunes and the capture of Dunkirk. Part of the English contingent was left to garrison Dunkirk and Mardyke under the command of Sir William Lockhart, while the rest, under Sir Thomas Morgan, continued to serve with Turenne's army in the field. While the French received all of Artois, England had eliminated the greatest Spanish privateering base with the result that merchant shipping losses were much reduced. Cromwell died two months after the battle and was succeeded by his son's protectorship, which ended nine months later, and the Commonwealth fell into confusion, whereupon Charles II returned to the throne in May 1660. Charles would sell Dunkirk back to the French in 1662 for £320,000.
Ұлыбританияның қатысуы
Гренадерлік гвардияның бастауы 1656 жылы құрылған бес полктің бірі – Лорд Вентворттың Корольдік гвардиялық полкіне дейін жетеді. Құтқарушылар өздерінің тарихын осы кезеңде құрылған екі ат әскеріне: Оның Ұлылықтың жеке атты күзетшілері мен Йорк герцогының атты күзетшілеріне байланыстырады. Испания армиясындағы ағылшын/ирландтық роялистер бес толық емес полктен құралған үш батальоннан тұрды: Бірінші батальонды Лорд Бристоль полкі мен Лорд Вентворт полкінің (сонымен қатар Король Карл II-нің жаяу әскері деп те аталады) біріктірілген құрамындағы подполковник Томас Блэг басқарды. Екінші батальонды лорд Мускэри басқарды, және оның құрамында Йорк герцогының полкі болды. Үшінші батальон полковник Ричард Грейстің басшылығындағы лорд Ормондтың ирландтық полкінен және сэр Уильям Уридің басшылығындағы лорд Ньюбургтың шотландтық полкінен тұрды. Ағылшын полктері өз полковниктерінің атымен аталатын. Француз армиясында Жаңа үлгідегі армия сол жақта (жағалау бойында): Кокран, Альсоп, Лиллингстон және Морган, оң жақта 200 Монтгомери мушкетері. Кавалерия: Локхарт, Гиббонс және Салмо. Сенбес дереккөз: 2013 жылдың қыркүйегі. Роялистердің үш батальонының екеуі – Бристоль мен Йорк ирландтықтары қатардан шығып, қашқан.
The Grenadier Guards can trace their origins back to Lord Wentworth's Royal Regiment of Guards which was one of five regiments raised in 1656. The Life Guards can trace their origins back to two cavalry troops raised at this time His Majesty's Own Troop of Horse Guards and The Duke of York's Troop of Horse Guards. In the Spanish army, the English/Irish royalists consisted of three battalions made up of five understrength regiments: The first battalion was commanded by Lieutenant Colonel Thomas Blague, of Lord Bristol's regiment combined with Lord Wentworth's regiment (also known as King Charles II's footguards). The second battalion was command by Lord Muskerry and consisted of the Duke of York's regiment. The third consisted of Lord Ormond's regiment of Irish commanded by Colonel Richard Grace, and Lord Newburgh's regiment of Scots under the command of Sir William Urry. English regiments were named after their colonels. In the French army the New Model Army on the left (by the coast): Cochrane, Alsop, Lillingston and Morgan, on the right 200 Montgommery musketeers. Cavalry: Lockhart, Gibbons and SalmoUnreliable source: date=September 2013 Two out of the three royalist battalions, Bristol's and York's Irish, broke and fled.