Жүз сексен жылдық соғыстағы Ньивпоорт шайқасы

Кіріспе

1600 жылы Сегіз жылдық соғыс шайқасы

Ньюпор шайқасы 1600 жылдың 2 шілдесінде Сегіз жылдық соғыс және ағылшын-испан соғысы барысында Ньюпортқа жақын құмды далада болды. Ағылшын-голландиялық әскерлер испандық сарбаздармен кездесті, олардың сол қанаты дерлік бұзыла жаздағанмен, жаяу және атты әскердің күштерімен шабуылдай алды. Испандықтар біртіндеп шашырап, өз қаруларын майдан даласында қалдырып кетті.

Өмірбаян

Бұл шайқаста Нидерландтың (Голландия Республикасы мен Габсбург Нидерландтары) әскери басшылары бір-біріне қарсы тұрды: Голландия Республикасының әскерлеріне Нассау графы Морис қолбасшылық етті; Габсбург Нидерландтарының әскерлеріне Бургундия герцогы Альберт қолбасшылық етті. Альберт автократиялық түрде билік жүргізді, ал Морис Голландия парламентінің талаптарын орындауға міндетті болды. Екі мемлекет те көпұлтты әскерлерді қолға алды, бірақ испан әскері толығымен католик, ал голландия әскері негізінен протестант болды. Морис (1567–1624) – голландтардың алғашқы көтерілісінің басшысы Вильгельм Оранскийдің ұлы. Ол ерте жасынан-ақ соғысқа қатысты. Соңғы бес жылда ол голландиялық армияны толығымен реформалау арқылы әскери революция жасады, жаттығулар мен стандартты командалардың жаңа тұжырымдамаларын енгізді және оларды стандарттаумен және есеп жүргізудің мұқият жүйесімен үйлестірді. Бұл сенімді, болжамды, маневрлік және тұрақты армияны құрды, оның жоғары үздіксіз оттық қуаты, қауіпті атты әскері және жоғары және төменгі шендегі тәжірибелі офицерлері болды. Альберт (1559–1621) – Рим императоры Максимилиан II-нің ұлы. Оның інісі, күйеуі және қарындасының күйеуі Испания королі Филипп II болды. Альберт Нидерланды корольдік мемлекетін әйелі, Филипптің қызы Изабелламен бірге басқарды. Оның әскери тәжірибесі аз еді. Испан әскері голландиялықтармен бірдей тәжірибелі болды, сондай-ақ оның офицерлері де, бірақ жоғары сатыдағы командирлердің бірнешеуінің тәжірибесі жетіспеді. Альберт 1598–99 жылдары Испанияда үйленген кезде испан әскерін Арагон адмиралы атанған Мендоса басқарды. Мендосаның амбициясы армияны аймақтың қаржылық мүмкіндіктерінен асырып жіберді. Нәтижесінде, бөлімдер ұзақ уақыт бойы жалақы алмады. Альберттің туғандық байланысты лауазымға тағайындау және жаңа полктарды ескі полктарды нығайту үшін тарату саясаты жағдайды ушықтырып, бүлік кеңінен тарады. Голландия шекарасында бірнеше көтерілісші «республикалар» пайда болды, олардың ішіндегі ең ірісі – Дист. Бір жаңа полк Оңтүстік Еуропадан келген сәтте бүлік көтеріп, оның таратылатынын білген соң, Хамонт маңында лагерь құрды.

The battle pitted the military leaders of both of the Netherlands (the Dutch Republic and the Habsburg Netherlands) against each other: The armies of the Dutch Republic were commanded by Maurice, Count of Nassau; the armies of the Habsburg Netherlands were commanded by Albert, Duke of Burgundy. Albert ruled autocratically, Maurice had to abide by the demands of the Dutch parliament. Both commanded multinational armies, though the Spanish army was entirely Catholic while the Dutch army was predominantly Protestant. Maurice (1567 1624) was the son of the leader of the original Dutch rebellion, William of Orange. He had been fighting from an early age. During the past five years, he had set in motion a military revolution by completely reforming the Dutch army, introducing new concepts of drill and standard commands, and combining them with standardization and thorough bookkeeping. This created a dependable, predictable, maneuverable and steadfast army, with high continuous firepower, deadly cavalry, and experienced officers high and low. Albert (1559 1621) was son of Maximilian II, Holy Roman Emperor. His uncle, brother in law, and father in law was King Philip II of Spain. Albert ruled the Royal Netherlands with his spouse, Philip’s daughter Isabella. He had little military experience. The Spanish army was as experienced as the Dutch, as were its officers, except for several of the highest in command. During Albert's absence in 1598 99, getting married in Spain, the Spanish army had been led by Mendoza, aka the Admiral of Aragon. Ambition had grown Mendoza’s army to beyond the territory’s financial means. As a result, units had not been paid in a long time. Exacerbated by Albert’s policy to promote bloodline over merit and to break up new regiments to reinforce older, mutiny had become commonplace. Several mutineer ‘republics’ had sprung up along the Dutch border, Diest the biggest. One new regiment even mutinied the moment it arrived from southern Europe and was told it would be broken up, it then camped around Hamont.

Дюнкеркке

Морис осы сәтсіздіктерді бірнеше маңызды шекаралық бекіністерді басып алу үшін пайдаланды. Олардың ішіндегі ең бастысы – жаңа және өте мықты Кревекёр форты (Гертогенбостың солтүстігінде, өткен жылғы амбициялық жоспарлардың бір бөлігі). Оның сарбаздары көтеріліс шығарды, бірақ Испания патшасына адал қалды. Екі айлық қоршаудан кейін, испандықтардың көмекке келген әрекеттеріне қарамастан, 1600 жылғы мамыр айында толық құрметпен берілді. Морис оларға Испаниядан тиіс жалақыны, сондай-ақ Голландия армиясында қызмет етуді ұсынды, олардың барлығын қабылдады. Осы оңай жеңіс Голландия үкіметін одан да үлкен мақсатқа қол жеткізуге ынталандырды. Дюнкерк – испандықтардың солтүстіктегі маңызды порты болды. Ол голландиялық саудагерлер мен балықшыларға көп зиян келтірді. Тұрақты блокаданы ұстап тұру өте қымбатқа түсетін. Оны басып алу Голландияға Франция және Англиямен келіссөздер жүргізуге мүмкіндік берер еді. Бірақ бұл амбициялы мақсат болатын, ал екі бұрынғы әрекет (1594, 1595) армияны жақын жерге түсіруге сәтсіз аяқталған. Қауіпсіз тактика – Голландияның бақылауындағы Остендті солтүстікте операциялық база ретінде пайдалану еді. Екі порттың арасында екі ғана кедергі қалды: Остендтен оңтүстікке қарай орналасқан Форт-Альберт және Ниувпорт порты. Сондықтан Ниувпорт маңына армияны түсіріп, қала мен фортты басып алып, содан кейін Дюнкеркке қарай жорық жасауға шешім қабылданды. Жау территориясының тереңіне операция жасау үшін уақыт жеткен еді. Испандықтардың көтеріліс мәселелерінен басқа, Остенд форттармен бірте-бірте қоршалып жатты. Альберт оны қоршауға алуы тек уақыт мәселесі болды: сондықтан Остендті база ретінде пайдалану – қазір немесе ешқашан деген сөз еді. Алайда Морис пен әскерилер Дюнкерк мәселесінде келіспеді. Олар Sluis-ке, Остендтен солтүстікке қарай орналасқан испандық галерея портына көбірек назар аударуды қалаған. Морис бұл аймақты 1586, 1591 жылдары және 1593 жылы екі рет шабуыл жасағаннан кейін жақсы білген. Sluis Республикаға жақын болды және маңызды сауда орталығы Антверпенге теңіз жолымен кіруді бақылау үшін маңызды еді. Бірақ үкімет әскерилердің ұсынысын қабылдамады: операция Дюнкеркке бағытталды.

Мористің жорығы

Осы операция үшін 21 маусымға дейін Морис он екі жаяу әскер полкі мен 25 атты әскерден тұратын әскер жинады: шамамен 12 000 жаяу және 2 000 атты әскер. Келесі күні ол Шелда сағасын көптеген шағын кемелермен кесіп өтіп, өзінің операциялық базасы Остендке жетті; ол жерде ол гарнизонды нығайту үшін жартылай полк пен төрт эскадронды қалдырды және 30 маусымда Ниупортқа қарай жолға шықты. Маврикий 1 шілдеде қала алдына келгенде, күшінің үштен екі бөлігін Изер өзенінен өткізіп, батыстан қамауға жіберді. Эрнст Казимир Эдмонд (шотландиялық) және Ван дер Нут (голландиялық) полктеріне, сондай-ақ төрт эскадрон атты әскер мен екі зеңбірекке қолбасшылық етуге бұйрық берілді. Олар Леффинген көпірін басып алуға тиіс болды, бірақ келгенде испандықтардың оны иемденгенін көрді. Эрнст өз күштерін арық артында орналастырып, ұстап тұруға үміттене бірақ испандықтар көпірден үлкен күшпен өтіп, шабуыл жасады, оның орталық бөлігін тесіп, жаяу әскерді бірден шашыратты, ал атты әскері үрейленіп қашты. 600-дан астам шотландиялық қаза тапты, он екі рота командирінің бесеуі далада қаза тапты, ал тағы екеуі испандықтар тарапынан кейіннен өлім жазасына кесілді. Голландиялықтар Остендке қашып, сәл жақсы жағдайға түсті: іс жүзінде Эрнсттің басқаруы тоқтатылды. Осы оңай жеңістен кейін, эрцгерцог капитандық кеңес өткізді. Көпшілігі әскерді Остендке баратын жолға орналастырып, Мористі тар майданға шабуыл жасауға мәжбүр етуді ұсынды, онда ауыр голландиялық атты әскер жеңіл испандық атты әскеріне қарсы тиімді болмайтын еді. Алайда, эрцгерцог уәде еткен тоналған олжаға қуанған бүлікшілер, шайқасқа ынталы болды және қалғандарды ықпал етуге сәттілікке жетті. Сондықтан әскер жағалау бойымен жауынгерлік ретпен алға жылды. Сағат түскі уақытқа жуық болды және толқын көтерілуде болды, нәтижесінде олар тарылып бара жатқан жағалауды тастап, сырғалған құмдарға баяу өрлеуге мәжбүр болды. Морис әскерін жинап, эрцгерцогқа қарсы тұруға үлкерді.

For this operation, by 21 June Maurice had collected an army of twelve infantry regiments and 25 troops of cavalry: some 12,000 Foot and 2,000 Horse. The following day he crossed the Scheldt Estuary in a multitude of small vessels and moved to Ostend, his base of operations; there he left a half regiment and four troops to reinforce the garrison and, on 30 June, started for Nieuwpoort. When Maurice arrived in front of the place on 1 July, he sent two thirds of his force across the Yser River to blockade it from the West. That night, while he was making preparations for a regular siege, he received news that the Archduke was close at hand with a field army; knowing that he was cut off from his base, he ordered his cousin Ernst Casimir (Ernst Casimir I of Nassau Dietz) to delay with a force the advancing Spanish troops, while he was bringing the best part of his army to cross again the Yser and rejoin the rest, to face the Archduke: he had no option left but to present battle, or risk a potentially disastrous retreat by sea. Ernst Casimir commanding the Edmonds (Scottish) and the Van der Noot (Dutch) regiments, together with four troops of cavalry and two guns was ordered to seize the Leffinghen bridge but, as he arrived, he found the Spanish already in its possession; Ernst deployed his force behind a ditch, hoping to fight a delaying action, but the Spaniards were already in great strength across the bridge and charged right home, piercing his centre routing the infantry at once while his cavalry fled in panic. Over 600 Scots were killed, with five out of the twelve company commanders being killed on the field and another two executed by the Spanish afterwards. The Dutch fared only slightly better, taking refuge in Ostend: for all purposes, Ernst's command had ceased to exist. After that cheap victory, the Archduke held a conference with his captains. Most urged to entrench the army across the road to Ostend, forcing Maurice to attack along a narrow front where the Dutch cavalry, mostly heavy, would not be effective against the lighter Spanish cavalry. However, the mutineers, who had been rallied by the Archduke on the promise of free plunder, were eager for a fight and out argued the rest. The army therefore advanced in battle order along the coast; it was midday and the tide was coming in, so that in the end they were forced to abandon the shrinking beach and climb slowly up the slippery dunes. Maurice just had time to assemble his whole army to face the Archduke.

Шайқас

Морис өзінің ең жақсы полктерін құмды төбелерге, мықты қорғаныс позициясына орналастырды, екі жағын да қарсы отпен жабатын артиллериямен қамтамасыз етті. Тәжірибелі Френсис Вере басшылығымен, Штаттар армиясының үштен бірін құрайтын (барлығы жиырма төрт рота) ағылшын әскері жаяу әскердің алғы шебі болды және осы құмды төбелерге орналастырылды, испан армиясының келуін күтті. Испандықтар алға жылжуларын жабу үшін 500 аркэбузиерден тұратын алғы күзет жіберді, бірақ көп ұзамай, авангардтағы екі бүлікші полк асығыс шабуыл жасап, төбеге көтерілді. Олар тәртіпсіздікпен кері шегінді, ал голланд курассирлерінің қарсы шабуылынан жеңіл ат әскері жойылды. Осы кезде испан жаяу әскерінің екінші шебі алға жылжуға кірісті. Сапена мен Авила терциялары голландтардың оң жағындағы фриз полкіне қарсы жылдам шабуыл жасады, ал Морис сол секторды қорғау үшін екінші шебінің барлық күштерін жіберіп, майданды тұрақтандырды. Сонымен қатар, ағылшын-голландиялық флот жағалауға жақындап, құрлықтағы әскерлерге көмектесе отырып, испан позицияларын бомбалады. Морис содан кейін барлық ат әскерін испан қанатына қарсы жіберді, бірақ екінші қатардағы шағын ат әскерін жаяу әскердің артында резервте қалдырды. Голланд курассирлері испанның жеңіл ат әскерін оңай жеңіп, жаңадан жиналған бүлікші ат әскері шайқас алаңынан қашып кетті. Дегенмен, голландтар испан жаяу әскерінің үшінші шебінің қарсылығына тап болды, олар артиллериямен қолданылып, ауыр шығынмен шегінді. Осы уақытта голландтардың сол жағында ағылшын полктері Монрой мен Виллардың тәжірибелі терцияларымен кездесті – испан жаяу әскерінің элитасы. Мористің жаңа тактикасын жақсы меңгерген ағылшын әскері, испандықтар төбеге қарай тұрақты қарқынмен көтерілгенде, оларға үздіксіз от ашты, ал аркэбузиерлер оларды қорғады. Алайда, екі жақ та біршама уақыт тең күшпен шайқасты, соңында испандықтар шұңқырға түрткі беріп, ағылшындарды төбеден ығыстырып шығарды. Френсис Вере ағылшын шебінің тәртіпсіздікке ұшырауының қаупін сезіп, күштерді қосымша сұрады, бірақ олар уақытында келмеді, ағылшын әскері ақырында жеңілді. Бірақ испандықтар бір күндік шайқас пен қиын жерде жүріп-тұрудан шаршап, басымдықтарын өте баяу пайдаланды. Одан да қауіптісі, олардың құрамында мушкет пен найзалы әскерлер араласқандықтан, қатары бұзылған еді. Мұны байқаған Морис оларға қарсы үш жасақтан ғана тұратын резервтік ат әскерін жіберді. Олардың уақтылы шабуылы күтпеген жерден сәтті аяқталды. Испандықтар шатасып, баяу шегінуді бастады. Кейбір ағылшын роталарын батареяның артында жинаған Вере шайқасқа қосылды, содан кейін үшінші шептен келген полктер оған күш қосты. Соңында Вере өзінің ат әскерін испандықтарға қарсы жіберді, олар қатты шабуылға ұшырап, тәртіпсіздікке ұшырады. Голландтардың оң жағында эрцгерцог үшінші шебін шабуылға салды. Морис мүмкіндігін сезіп, шаршаған ат әскерінен соңғы күшін сұрады. Оның туысы Луи басшылығымен тағы бір шабуыл жасалып, испан атты әскері шайқас алаңынан қуылды. Алдыңғы қатарда шабуылға түскен испан жаяу әскері бұл жолы шабуылды кері қайтара алмады және жер бере бастады. Біршама уақыттан кейін майдан құлап, барлық бөлімшелер қаруларын тастап, шатасып жүгіріп кетті. Тірі қалғандар барлық бағытта тарады, бірақ Остендедегі голланд гарнизонының әрекетсіздігі испан армиясының толық жойылмауына себеп болды.

Maurice had posted his best regiments in a strong defensive position on top of a stretch of dunes, with guns covering both flanks with enfilade fire. Under the command of the experienced Francis Vere the English, who composed of one third of the States Army (some twenty four companies in total) were the first line of infantry and were placed on this stretch of dunes, and awaited the Spanish army to arrive. The Spanish sent a screen of 500 harquebusiers to cover their advance; but soon the two unruly mutineer regiments in the vanguard started the attack with a rash charge up the hill. They were repulsed in disorder, while the light cavalry, counter charged by the Dutch cuirassiers, were routed. It was then time for the second line of the Spanish infantry to advance. The Sapena and Ávila Tercios made quick progress against the Frisian regiment on the Dutch right, and Maurice sent his entire second line to protect that sector, stabilising the front. Meanwhile offshore an Anglo Dutch fleet had moved close to the shore and bombarded the Spanish positions supporting the land forces. Maurice then sent his entire cavalry against the Spanish flank, except for the small body of cavalry in the second line that he kept in reserve behind the infantry. The Dutch cuirassiers easily routed the lighter Spanish cavalry, and the mutineer cavalry, that had just rallied, fled the battlefield never to return. However, the Dutch were checked by the Spanish third line of infantry, supported by some guns, and retreated with heavy losses. Meanwhile, on the Dutch left, the English regiments faced the veteran tercios of Monroy and Villar; the elite of the Spanish infantry. The English, well drilled in Maurice's new tactics, kept a rolling fire on the Spaniards who advanced up the slope at a steady pace, covered by a screen of skirmisher harquebusiers. The fight was even for a time, until it came to the push of pike, the Spanish finally dislodging the English from the top of the hill. Francis Vere, seeing the risk of a disordered collapse of the English line, asked for reinforcements, but they did not arrive in time and the English were finally routed. However, the Spanish, exhausted after a day of fighting and marching on difficult terrain, pressed their advantage very slowly. Even more dangerously, they were disordered, with musket and pike units mixed. Noticing this, Maurice sent his reserve cavalry against them, only three troops strong. Their well timed charge was unexpectedly very successful. The Spanish were thrown into confusion and started a slow retreat. Vere, who had been able to rally some English companies behind a battery, joined the fight, and he was reinforced by the regiments in the third line that had finally arrived. Finally Vere sent his own cavalry against the Spanish who were now heavily assailed and retreated in disorder. On the Dutch right, the Archduke had committed his third line into the assault. Maurice saw his chance and asked his tired cavalry for one last effort. Under the command of his cousin Louis, another charge was delivered and the Spanish cavalry was finally driven from the field. The Spanish infantry, already engaged at the front, was this time unable to repulse the attack on their flank and started to give ground. After a while, the front crumbled and, one after another, all units were running in confusion, leaving behind their guns. The survivors scattered in all directions, but the inactivity of the Dutch garrison in Ostend allowed the Spanish army to avoid total destruction.

Салдары

Испан әскерінің жоғалғандары көп болды; барлығы 2500-ден 4000-қа дейін өлген және жараланғандар болды, сондай-ақ шамамен 600 адам тұтқынға алынды. Көптеген офицерлер қаза тапты, ал екінші шептің элиталық бөлімдері, оларды ауыстыру өте қиын болған тәжірибелі әскерлер зардап шекті. Артиллериялық колонна да жоғалып кетті, ал 90 испан туы қолға түсті, ал Леффинггеде жоғалған шотланд және зеланд тулары қайтадан қолға түсті. Одақтас әскердің де жоғалғандары көп болды – 1700-ден 2700-ға дейін, оның ішінде Леффинггендегі жоғалғандар да бар. Испан шабуылының күшін барынша сезінген британдық әскерлерге шамамен 600 адамнан ауыр шығын келді, бірақ бұл голландтарға олардың сенімділігінің дәлелі болды. Морис әскері Ньюпортта он төрт күн тұрды, және оның әскері испан әскерін шайқас алаңынан ығыстырса да, сол кезде сирек кездесетін оқиға, шайқас одан көп нәтиже бермеді. Голландтар Дюнкеркке басып кіруге немесе оны қоршауға көшпеді, бұл науқанның басты мақсаты болған еді. Олардың байланыс жолдарының лимитіне жеткендіктен, Морис көп ұзамай Испан Нидерландысының аумағынан шығуға мәжбүр болды. Морис оларды көтеріліске шақыруды үміттенген фламандтар испан монархиясына адал болды. Дюнкерк тұрғындары голланд және ағылшын саудасына шабуыл жасауды жалғастыратын болады. Оның орнына одақтас әскер Остендке бет алды, онда олар «Изабелла» деп аталған үлкен испан бекінісін басып алды. Осы шайқастан алынған сабақ – ашық далада жеңіске жетуге тырысудың орнына, қалаларды қоршап алып, басып алу тиімдірек. Бұл Сегіз жылдық соғыстың операцияларын анықтайтын болады. Морис әскері испан әскерін жеңгенімен, оның реформаланған жаяу әскері испан жаяу әскерінің дәстүрлі тактикасын қолданып, берік қорғаныс позициясынан ығыстырылды, және оны жеңілістен тек атты әскер ғана құтқарды. Ньюпорт шайқасы 16 және 17 ғасырлардағы терциолардың үстемдігіне қарсы алғашқы қарсылық ретінде қарастырылады. Испан сарапшылары Морис тактикасындағы жаңашылдықты тез байқады, сонымен қатар испан армиясында жеңіл атты әскердің саны да артты. Жеңіс туралы жаңалық Англияға жетті; Елизавета I қуаныштан көңілі толды, және сарайдағыларына Вере «біздің заманымыздың ең лайықты капитаны» екенін қайта-қайта айтты. Сонымен қатар, жеңіс туралы хабар тарағаннан кейін бірнеше балладалар ағылшын халқына ләззат сыйлады. Ал Изабелла жеңіліс туралы хабарды көңілсіздікпен қабылдады, бірақ күйеуі, эрцгерцогтың жеңілістен аман қалғанын білгенде, көңілі тынышты.

Spanish losses were high; in total from 2,500 to 4,000 killed and wounded and included some 600 taken prisoner. Many officers were lost and casualties were suffered by the elite units of the second line, veteran soldiers who were very hard to replace. The artillery train was also lost, while ninety Spanish standards were captured, while the Scots and Zeeland colours lost at Leffinghe were recaptured. Allied losses were also high they amounted from 1,700 to 2,700 these included the casualties at Leffinghen. British forces who bore the brunt of the Spanish attack suffered heavy losses of nearly 600 men, but was proof to the Dutch of their reliability in battle. Maurice's army remained in Nieuwpoort for fourteen days, and although his army had driven a Spanish army from the field, a rare feat at the time, the battle achieved little beyond that. The Dutch did not proceed to occupy or even invest Dunkirk, which had been the principal objective of the campaign. Their lines of communication had already been stretched to the limit and Maurice was soon forced to withdraw from the territory of the Spanish Netherlands. The Flemish, whom Maurice had hoped to rally to his revolt, proved loyal to the Spanish monarchy. Dunkirkers would continue to prey on Dutch and English trade. Instead the allied army proceeded to Ostend, where it captured a large Spanish fort named 'Isabella'. Strategically, the lesson drawn from this battle was that it was more advantageous to besiege and capture towns than to attempt to win in the open field. This would increasingly characterise operations in the Eighty Years' War thenceforth. While Maurice's army had beaten a Spanish army, his reformed infantry had been dislodged from a strong defensive position by the Spanish infantry using its traditional methods, and it was only his cavalry that had saved him from defeat. The Battle of Nieuwpoort is considered to be the first challenge to the dominance of the tercios in sixteenth and seventieth century warfare. Spanish experts were quick to notice Maurice's innovation in tactics furthermore there was even an adoption in the increase of light mounted troops in the Spanish army. News of the victory reached England; Elizabeth I was overjoyed she repeatably said to her courtiers that Vere was, 'the worthiest captain of our time'. In addition several ballads entertained the English public after news of victory had broken. Meanwhile Isabella bore disappointment on news of the defeat but was relieved to find that her husband the Archduke had escaped the rout.