Кіріспе

Берген-оп-Зум (жергілікті диалектіде Берреге деп аталады) – Нидерландының оңтүстік-батысындағы қала және муниципалитет. Ол Солтүстік Брабант провинциясында, Зеландия провинциясымен шекарасында орналасқан. 2021 жылдың қаңтарында муниципалитетте 67 514 адам тұрды.

Этимология

Қала екі түрлі топырақтың – құмды топырақ пен теңіз балшығының – қосылатын жерге салынған. Құмды топырақ теңіз балшығына қарсы итеріліп, бірнеше ғасыр бойы жиналып, төбелерді құрады. Адамдар бұл төбелерді "Брабант валы" деп атады, бұл сөздердің тікелей мағынасы "Брабанттың қорғау қабырғалары". "Зоум" осы қабырғалардың шекарасын білдіреді, ал голланд тілінде "bergen" сөзі таулар немесе төбелер деген мағынаны береді. Бұл атау кейіннен Берген оп Зоум қаласынан өтетін кішкентай канал – "Зоумға" ешқандай қатысы жоқ.

Тарих

Берген-оп-Зум қала мәртебесіне шамамен 1212 жылы ие болды. 1287 жылы қала мен оның айналасы Бреда иелігінен бөлініп, дербес иелікке айналды. 1559 жылы маркграфтық мәртебесіне көтерілді. Глимс әулеті сияқты бірнеше ақсүйек отбасылар 1795 жылға дейін Берген-оп-Зумды кезекпен биледі, бірақ бұл атақ, кемінде XVII ғасырдан бастап, тек номиналды болды. Ерте заманауи дәуірде Берген-оп-Зум өте мықты бекініс болып саналды және Біріккен провинциялардың негізгі қару-жарақ қоймаларының біріне айналды. Оның табиғи қорғаныс жағдайы ерекше болды, себебі ол батпақтармен және оңай су басатын полидермен қоршалған еді. Сонымен қатар, егер қоршауға алған әскердің портын блокадалайтын флоты болмаса, қала теңіз арқылы күш түсіріп, жабдықтау алатын болды. Осы ерекшеліктерінің арқасында, қала XVI ғасырдың соңында басталған Сегіз жылдық соғыс кезінде голландтардың бас көтеруінің маңызды стратегиялық нүктесі болды. Оны 1588 жылы Алессандро Фарнезе алғаш рет, ал 1622 жылы Амброзио Спинола екінші рет қоршауға алды. Екі қоршау да сәтсіз аяқталды, соның салдарынан Берген-оп-Зум «Ла Пусель» немесе «Кыз» деген лақап аттарын алды, өйткені ол ешқашан қоршау кезінде жаугершілікпен алынған емес. 1747 жылы, Австрия мұрагерлік соғысы кезінде, француз әскері қаланы қоршауға алды. Берген-оп-Зум 17 ғасырдың басында Менно ван Коехорн салған жаңа бекіністермен нығайтылған еді, қаланың айналасында үш бекініс орналасқан және қабырғаларын қоршап тұрған Схельданың арнасы жасалма жолмен бұрылып өтті. Дегенмен, қалада екінші қорғаныс шебі немесе қосымша бекіністер болған жоқ. Жеті күндік қоршаудан кейін қала басып алынып, толығымен тоналды, гарнизон қырғынға ұшырады. Алтыншы коалиция соғысы кезінде, 1814 жылдың наурыз айында қала британдықтар тарапынан тағы да қоршауға алынды, бірақ француз гарнизонын ығыстыру әрекеті сәтсіз аяқталды.

Сауда қаласы

Ян II ван Глимнің (1417–1494) билігі тұсында, "Jan metten Lippen" (мағынасы "ірі ерін иесі Ян", мүмкін инфекция салдарынан) деген лақап атымен танымал болған қалада экономикалық өсім болды. Көктем және күз мезгілдерінде жылына екі рет ұлттық және халықаралық деңгейде белгілі болған ірі жәрмеңкелер өткізілді. Еуропаның түкпір-түкпірінен саудагерлер Берген оп Зумға өз тауарларын сатуға келді. Осы үлкен экономикалық өсудің нәтижесінде Синт-Гертруди шіркеуі кеңейтілді. Кеңейту Nieuw Werck деп аталды, бірақ 16 ғасырдың ортасындағы экономикалық төмендеуге байланысты толыққанды аяқталмады және уақыт өте келе қирап кетті. Экономикалық төмендеудің басты себебі Зеландия және Батыс Брабант аймандарында болған бірнеше су тасқынынан туындаған порттың қолжетімсіздігі болды. Портқа үлкен сенеу салдарынан экономикалық өсімге ауыр соққы тиді. Бұған қоса, сауда әдістерін жаңғырту, атап айтқанда, жылына екі рет өткізілетін жәрмеңкелердің орнына тұрақты тауар биржасын құру да жергілікті экономикаға зиян келтірді. Жәрмеңкелер 1910 жылға дейін жалғасты. Екі ірі жәрмеңке тоқтағаннан кейін де Берген оп Зумда түрлі шағын жәрмеңкелер мен іс-шаралар ұйымдастырылып келеді.

Дін

Сегіз жылдық соғыс кезінде Берген оп Зуом Голландия Республикасының жағын таңдады, сонымен бірге протестантизмді де қабылдады. Қаладағы католиктер жағдайға бейімдесіп, не болмаса айналасындағы, көбінесе католик болып қалған ауылдарға көшіп кетті. Католик дінін сақтаған тұрғындар жергілікті Синт-Гетрудиш шіркеуі протестанттарға берілгендіктен, жасырын қораларда және үйлерде ғибадат ететін. Бірте-бірте Берген оп Зуом қалалық кеңесінің көпшілігі протестантқа айналды. XVIII ғасырға дейін кеңесте протестанттар басымдық танытты. Содан кейін Берген оп Зуомда католиктердің саны артып, 18 ғасырдың екінші жартысында қала халқының көпшілігі қайтадан католик болып құрылды. Католиктер 1795–1814 жылдардағы француз кезеңінде діни бостандыққа ие болғанымен, толық азаттыққа кейін ғана қол жеткізді. 1832 жылы «Хейлиге Магд тен Офемелинг» католик шіркеуіне жеке шіркеу құруға рұқсат берілді. Сол кезеңде еврей қауымы өздеріне арналған синагог салды. 1972 жылы протестант қауымы көптеген мүшелерін жоғалтқаннан кейін Синт-Гетрудиш шіркеуін католик шіркеуіне тапсырды. Шіркеу қайтадан қолданысқа енгеннен бері, мұнда қайтадан католиктердің қызметтері өткізілуде. Нидерландыға түрік және марокколық иммигранттардың келуі нәтижесінде қалада елеулі мұсылман азшылығы пайда болды.

Берген оп Зум қаласы

XV-XVI ғасырларда салынған Маркизенхоф сарайында мәдени орталық және көркем ауласы, картиналар, сол дәуірге тән бөлмелер мен кезеңдік көрмелерді қамтитын мұражай орналасқан. SABIC Innovative Plastics компаниясы Берген оп Зум қаласында ірі өндіріс орнына ие. Филип Моррис 2014 жылы өндіріс орнын жапқанға дейін маңызды жұмыс берушілердің бірі болды.