Голланд Республикасының әскери қолбасшысы Мориц Оранский
Maurice, Prince of Orange
Голландия тарихы: Маврикий Оранский – 1567-1625 жылдары Нидерланд Республикасының статхолдері. Испанияға қарсы күресті ұйымдастырды, тәуелсіздікке жетекшілік етті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландия Республикасының штадтгальдері және Оранж князі (1567–1625)
Dutch Republic stadtholder and Prince of Orange (1567–1625)
Протестант Мориске Оранж князі (голландиялық атақ емес) ретінде оның үлкен, Рим католігі ағасы Филипп Вильгельм, Оранж князі, 1618 жылы қайтыс болды. Алайда Филипп Вильгельм Испанияда тұтқында болды және 1596 жылға дейін солай болды, сондықтан ол Голландияның тәуелсіздік күресіне жетекшілік ете алмады. Мария Нассау (1556–1616) – Вильгельм I, Оранж князінің (1584 жылы өлтірілген) және бай әрі қуатты аристократ Анна ван Эгмонттың (1533–1558) бірінші некесінен туған Филипп Вильгельмнің толыққанды қарындасы, сондай-ақ олардың әкесінің мүлігі үшін Мориске қарсылас болды. 1587 жылы ол Лестер графынан озасып, армияның бас капитаны болып тағайындалды, ал граф бұл жаңалықты естіген соң Англияға қайтып кетті.
Protestant Maurice was preceded as Prince of Orange (not a Dutch title) by his Roman Catholic eldest half brother Philip William, Prince of Orange, deceased 1618. However, Philip William was in the custody of Spain, remaining so until 1596, and was thus unable to lead the Dutch independence cause. Maria of Nassau (1556–1616) was a full sister of Philip William from the first marriage of William I, Prince of Orange, (assassinated 1584), to wealthy and powerful aristocrat Anna van Egmont (1533–1558), and a contender to Maurice over the estate of their father. He was appointed captain general of the army in 1587, bypassing the Earl of Leicester, who returned to England on hearing this news.
Әскери мансап
Маврикий Испанияға қарсы көтерілісті ұйымдастырып, оны сәтті бүлікке айналдырды. Виллем Лодевикпен бірге Голландия армиясын қайта ұйымдастырды, әскери тарих, стратегия мен тактика, математика және астрономияны зерттеді, сондай-ақ өз заманының ең көрнекті стратегтерінің бірі екенін дәлелдеді. Сегіз жылдық соғыс оның стиліне сын келтірді, сондықтан ол бірнеше испан бекінісін басып алып, жақсы басшы екенін көрсетті. Саймон Стевиннің қоршау теорияларын ерекше назарға алып, он жылдық даңқ деп аталатын кезеңде маңызды бекіністер мен қалаларды жаулады: 1590 жылы Бреда, 1591 жылы Зуфен, Кнодсенбург, 1592 жылы Стенвик және Коеворден, 1593 жылы Гертруиденберг және 1594 жылы Гронинген. 1597 жылы ол шабуылды жалғастырып, Рейнберг, Мюрс, Гренло, Бредеворт, Энсхеде, Оотмарсум және Ольдензаал қалаларын басып алды, ал жылы Лингенді жаулап аяқтады. Бұл жеңістер Голландия Республикасының шекарасын бекітіп, көтерілісті нығайтып, ұлттық мемлекеттің қауіпсіз шекаралардың артында дамуына жағдай жасады. Олар Мористі заманының ең батыл генералы ретінде таныстырды. Оның ішінде ағасы Фредерик Генри және Англия азамат соғысының көптеген қолбасшылары келесі буынның көптеген көрнекті генералдары оның басшылығымен кәсібін үйренді. Республиканың шекараларын кеңейту және нығайту үшін Мористің жорықтарын көрсететін карталар жинағын 80 жылдық соғыстың карталарының галереясында қараңыз (голланд тілінде). Оның Турнхаутта (1597) және Ньюпортта (1600) шайқастағы жеңістері оның атқыштар мен басқа әскер түрлері арасындағы ынтымақтастықты жаңартқандығымен байланысты болды, онда оның атқыштары маңызды рөл атқарды. Жеңістер оған Еуропа бойынша әскери даңқ пен құрмет әкелді. Осы жетістіктерге қарамастан, Оранж үйі Еуропалық патшалықтар арасында үлкен беделге ие бола алмады, өйткені Штадтхолдерлік мұрагерлік емес еді. Оның армиясын даярлау ерте заманғы соғыс және 1560-1650 жылдардағы әскери революция үшін өте маңызды болды. Бұрынғы генералдар тәртіпті нығайту немесе сарбаздардың дене күшін сақтау үшін жаттығулар мен жаттығуларды пайдаланған, бірақ Морис үшін олар «тактиканың негізгі постулаттары» болды. Бұл өзгеріс соғыс жүргізудің барлық аспектісіне әсер етті, өйткені ол офицерлерден оларды басқарумен қатар сарбаздарды оқытуды талап етті, ұрыста нақтырақ бұйрықтар беру қажет болғандықтан негізгі жаяу әскер бөлімінің мөлшерін азайтты және үйірліктің төмендеуі орташа сарбаздан көбірек бастамашылық пен зиялылықты талап етті. Маңызды жаңалықтардың бірі – жауынгерлерге қаруларының дәлдігін өтеуге мүмкіндік берген залпы атудың енгізілуі. Ол алғаш рет 1600 жылы Ньюпорт шайқасында еуропалық жағдайда қолданылды. Испанияға қарсы одақтастар табуға тырысқан Морис Аль-Хажари сияқты марокколық елшілерді қабылдады. Олар Голландия, Осман империясы, Марокко және Морисктердің ортақ жауы Испанияға қарсы одақтасу мүмкіндігін талқылады. 1637 жылы жазылған Аль-Хажаридің саяхат хроникасында Испанияға қарсы бірлескен шабуыл туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Морис өз заманының тұңғыш генералы ретінде танымал болды және тарихшылар тарапынан құрметке ие болды. Оның беделі оның далалық шайқастарда жеңіске жету және оларды тиімді пайдалану қабілетіне емес, қоршауды жүргізудегі шеберлігіне, әскери ұйымдастырушы және инноватор ретіндегі біліктілігіне байланысты. Оның екі үлкен қарсыласы, Александр Фарнезе, Парма герцогы және Амброджио Спинола, ол Пармамен шайқасқа түсуге батыл болмады және 1606 жылы Иссельде Спинолаға күшін көрсетуге мүмкіндік бермеді. Алайда, ол 1605 жылғы қазан айында Мюльхайм шайқасында испан генералынан жеңіліске ұшырады. Тарихшы Дэвид Тримнің айтуынша, оның қоршауға және ұсақ ауқымды әрекеттерге бейімділігіне байланысты тактик ретіндегі қабілетін бағалау қиын. Джонатан Исраэль атап өткендей, 1600 жылғы Ньюпорт шайқасында голландтар жеңіске жеткенімен, бұл нәтиже өте тәуекелді болды және Морис армиясын құтқарып, мұндай шайқастан аулақ болуға тырысты. Морис әскери кәсіби практиканың жаңа мектебін құрды. Ол римдік тактиканы қайта қолдану және логистика, оқу және экономика салаларында жаңалықтар жасау арқылы болашақтағы кәсіби армияларға жол көрсетті (мысалы, әскерлерге үнемі және уақтылы жалақы төлеу). Морис қызметінен кейін бітіргендер, мысалы, оның жүйесін қолданған маршал Тюрен немесе Гюстав Адольф сияқты шәкірттері 17 ғасырдың қалған бөлігінде маврикийлік реформаларды тиімді пайдаланды.
Maurice organized the rebellion against Spain into a coherent, successful revolt. He reorganized the Dutch States Army together with Willem Lodewijk, studied military history, strategy and tactics, mathematics and astronomy, and proved himself to be among the best strategists of his age. The Eighty Years' War was a challenge to his style, so he could prove himself a good leader by taking several Spanish outposts. Paying special attention to the siege theories of Simon Stevin, he took valuable key fortresses and towns during a period known as the Ten Glory Years: Breda in 1590, Zutphen, Knodsenburg in 1591, Steenwijk and Coevorden in 1592, Geertruidenberg in 1593, and Groningen in 1594. In 1597 he went on a further offensive and took Rheinberg, Meurs, Groenlo, Bredevoort, Enschede, Ootmarsum, and Oldenzaal and closed off the year with the capture of Lingen. These victories rounded out the borders to the Dutch Republic, solidifying the revolt and allowing a national state to develop behind secure borders. They also established Maurice as the foremost general of his time. Many of the great generals of the succeeding generation, including his brother Frederick Henry and many of the commanders of the English Civil War, learned their trade under his command. For a series of maps showing Maurice's campaigns to extend and consolidate the borders of the Republic, see Gallery of Maps of the 80 Years War (in Dutch). His victories in the pitched battles at Turnhout (1597) and at Nieuwpoort (1600) were dependent on his innovation of cooperation between arms, with his cavalry playing a major role. The victories earned him military fame and acknowledgement throughout Europe. Despite these successes, the House of Orange did not attain great respect among European royalty, as the Stadtholdership was not inheritable. The training of his army was especially important to early modern warfare and the Military Revolution of 1560–1650. Previous generals had made use of drill and exercise in order to instill discipline or to keep the men physically fit, but for Maurice, they "were the fundamental postulates of tactics." This change affected the entire conduct of warfare, since it required the officers to train men in addition to leading them, decreased the size of the basic infantry unit for functional purposes since more specific orders had to be given in battle, and the decrease in herd behavior required more initiative and intelligence from the average soldier. One major contribution was the introduction of volley fire, which enabled soldiers to compensate for the inaccuracy of their weapons by firing in a large group. It was first used in European combat at the battle of Nieuwpoort in 1600. As part of his efforts to find allies against Spain, Maurice received Moroccan envoys such as Al Hajari. They discussed the possibility of an alliance between Holland, the Ottoman Empire, Morocco and the Moriscos, against the common enemy Spain. Al Hajari's journey chronicles, authored in 1637, mentions in detail the discussion for a combined offensive against Spain. Maurice was known in his time and by historians as the first general of his age. His reputation rests not as much on his ability to win and exploit field battles as it does on his expertise as a siege commander, military organizer, and innovator. Of his two great adversaries, Alexander Farnese, Duke of Parma, and Ambrogio Spinola, he cautiously never allowed himself to be brought to battle with Parma and did not follow up chances to offer Spinola battle with forces in his favour on the Yssel in 1606. He was, however, dealt a defeat by the Spanish general at the battle of Mülheim in October 1605. Based on his preference for sieges and small scale actions, historian David Trim states that it is difficult to reach a verdict on his ability as a tactician. Jonathan Israel notes that on one of the rare occasions when he did have to fight a major battle in the open – the 1600 Battle of Nieuwpoort – it did end with a Dutch victory, but this outcome was highly risky, and Maurice took care to extricate his army and avoid a second such battle. Maurice founded a whole new school of military professional practice. These pointed the way to the professional armies of the future by reapplying Roman tactics and innovating in the fields of logistics, training, and economics (e. g. paying troops regularly and on time). Many graduates of service under Maurice, such as his nephew, the Marshal Turenne, or his disciples such as Gustavus Adolphus of Sweden, applied the Mauritian reforms to great effect in the remainder of the 17th century.
Морис және Ольденбарневельт
Морис Landsadvocaat (Ландс адвокат, яғни Голландия ақсүйектерінің хатшысы және Голландия Штаттарының заң кеңесшісі, бірақ Голландияның және Штаттар Генералының де-факто бас министрі қызметін атқарды) Йохан ван Олденбарневельттің шәкірті ретінде бастады, бірақ осы екі адам арасындағы шиеленіс біртіндеп артты. Мористің кеңесіне қарамастан және оның наразылығына мойын бұрмай, Ван Олденбарневельт Испаниямен он екі жылдық бітімге қол қоюға шешім қабылдады, ол 1609 жылдан 1621 жылға дейін жалғасты. Әскер мен теңіз күштерін ұстауға қажетті қаражат және соғыстың жалпы бағыты – үнемі дау тудыратын мәселелер болды. Гомаристер (қатаң кальвинистер) мен ремонстранттар (арминиандар) арасындағы діни келіспеушіліктер Ван Олденбарневельт пен Морис арасындағы күрестің шегіне жеткізді. Ван Олденбарневельт тұтқындалып, сотталып, көптеген мейірімділікке шақыруларына қарамастан, дарға асылды. Амстердамнан Якоб Диркц де Граэфф және Корнелис Хоофт сияқты маңызды муниципалитет басшылары Мористің ықпалды қолдаушысы Рейниер Паувтың күшімен уақытша қызметтерінен алынды. 1618 жылдан өмірінің соңына дейін Морис Республика билігін сөзсіз иеленді. Ол Гаагадағы Бинненхофтағы Штадхолдер сарайын кеңейтті. Морис мұнарасы қазір Нидерланд Сенаты ғимаратының бір бөлігі болып табылады. 1618 жылы ол аға бауыры Филипп Вильгельмнен кейін Оранның ханзадасы атағын мұраға алды, бірақ бұл атақты сирек қолданған көрінеді. Морис кіші бауыры Фредерик Генриге әулетті сақтау үшін үйленуге кеңес берді.
Maurice started out as the protégé of Landsadvocaat (Land's Advocate, i. e. secretary to the nobility of Holland and legal counsel to the States of Holland, but functioning as de facto chief minister of Holland and the States General) Johan van Oldenbarnevelt, but gradually tensions rose between these two men. Against Maurice's advice, and despite his protests, Van Oldenbarnevelt decided to sign the Twelve Years' Truce with Spain, which lasted from 1609 to 1621. The required funds to maintain the army and navy and the general course of the war were other topics of constant struggle. With the religious troubles between Gomarists (strict Calvinists) and the Remonstrants (Arminians), the struggle between Van Oldenbarnevelt and Maurice reached a climax. Van Oldenbarnevelt was arrested, tried and decapitated despite numerous requests for mercy. Important municipal regents such as Jacob Dircksz de Graeff and Cornelis Hooft from Amsterdam were temporarily removed from office by Moritz' powerful supporter Reynier Pauw. From 1618 till his death Maurice now enjoyed uncontested power over the Republic. He expanded the Stadtholder's palace at the Binnenhof in the Hague. The Maurice Tower is now part of the building complex of the Senate of the Netherlands. In 1618, he also succeeded his elder half brother Philip William as Prince of Orange, a title he seems rarely to have used. Maurice urged his cadet half brother Frederick Henry to marry in order to preserve the dynasty.
Отыз жылдық және сексен жылдық соғыс
Тарихшы Джонатан Исраэль Германияның қирауына және халқының көп бөлігінің қаза болуына себепші болған Отыз жылдық соғыстың басталуына Маврикийдің де жауапкершілігі бар дейді. Израильдің мәлімдемесінше, неміс протестанттары католиктермен толыққанды қақтығысқа құштар емес еді. Маврикий өзінің жүйкесіншісі Фредерик V-ті, Палатинат курфюрстісін, Богемия тәжін қабылдауға көндіріп, богемиялықтарды Габсбургтердің үстемдігіне қарсы тұруға белсенді түрде ынталандырып, оларға 50 000 гульдер жәрдем берді, сондай-ақ Голландия әскерлерін тағдырлы Ақ Тау шайқасына аттандырды. Бұл ойсыз шешім богемиялықтар үшін апатқа ұшырады, олар ұзақ жылдар бойы қысымға ұшырады, ал Фредерик ата-бабаларының жерлерін жоғалтты. Бұл Нидерланд Республикасының стратегиялық жағдайын да нашарлатты. 1621 жылы 12 жылдық бейбітшілік кезеңнен кейін Испаниямен соғыс қайта басталды. Амброджио Спинола басқарған испандықтар 1625 жылы Бреда қамалын, Насау әулетінің ежелгі резиденциясын қоса алғанда, маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Маврикий 1625 жылдың 23 сәуірінде қамалдау әлі жалғасып жатқанда қайтыс болды. Насаулық Юстин 1625 жылдың маусымында 11 айлық қымбат тұратын қамалдаудан кейін Бреданы тапсырды.
Historian Jonathan Israel places upon Maurice part of the responsibility for the outbreak of the Thirty Years' War in which Germany was devastated and a large part of its population killed. As noted by Israel, German Protestants were not eager for an all out confrontation with the Catholics. Maurice significantly helped precipitate such a confrontation by persuading his nephew Frederick V, Elector Palatine, to accept the Bohemian Crown, as well as actively encouraging the Bohemians to confront Habsburg rule, providing them 50,000 guilders as well as sending Dutch troops to fight in the doomed Battle of the White Mountain. This ill considered decision proved disastrous to the Bohemians, who were thereby plunged into prolonged oppression, and to Frederick who lost his ancestral lands. It also worsened the Dutch Republic's own strategic position. In 1621 the war with Spain resumed after a 12 year period of truces. The Spanish, led by Ambrogio Spinola, had notable successes, including the Siege of Breda, the old Nassau family residence, in 1625. Maurice died on 23 April 1625, with the siege still underway. Justin of Nassau surrendered Breda in June 1625 after a costly eleven month siege.
Атаулар ауыстырылуы
Үнді мұхитында орналасқан Маврикий аралы оның құрметіне аталған. 1598 жылы Уайбранд Варвик ханзаданың құрметіне аралға ат қойды, ал голландиялық эмигранттар оны 1638 жылғы мамыр айында алғашқы болып қоныстандырды. 1611 жылы голландтар қазіргі Хадсон өзенін ханзаданың құрметіне Маврикий өзені немесе Мауриц өзені деп атады. Ол сондай-ақ Нассау өзені деп те аталды.
The island nation of Mauritius, located in the Indian Ocean, was named after him. The island was named in the prince's honour by Wybrant Warwijck in 1598 and Dutch emigrants first settled it in May 1638. In 1611, the Dutch variously named what is now known as the Hudson River the Mauritius River or the Mauritz River, in honour of the prince. It was also similarly referred to as the Nassau River.