Кіріспе
Белгілі бір тегін зерттеу
Бір тегті зерттеу – бұл нақты бір текті зерттеу жобасы, ол жеке адамның шежіресін (ата-бабаларын) немесе ұрпақтарын (бір адамның немесе жұбайлардың ұрпақтарын) зерттеуден өзгеше. Белгілі бір текті зерттеумен айналысатын кейбір адамдар зерттеулерін географиялық және уақыттық тұрғыдан шектеуі мүмкін, мысалы, бір ел мен белгілі бір кезеңге дейін, ал басқалары әлемнің кез келген жеріндегі барлық кездесетін жағдайларды жинауы мүмкін. Бір тегті зерттеу биологиялық байланысы бар адамдармен ғана шектелмейді. Зерттеулерде бір-бірімен ешқандай байланысы жоқ бірнеше туыстық ағаштар болуы мүмкін. Бір тегті зерттеудің нәтижелері генеалогтар үшін пайдалы. Атаулардың этимологиясын, мағынасын және географиялық шығу тегін зерттейтін ономастиктер де бір тегті зерттеуден алынған макрокөрсеткіштерді пайдаланады.
Қолданылу аясы
Отбасы тарихын, генеалогиялық немесе ономастикалық зерттеулерді жүргізетін көптеген адамдар белгілі бір кезеңде немесе жергілікті жерде бір тегін зерттеуді бейресми түрде жүргізе алады. Толық бір тегті зерттеу қиын болуы мүмкін, әсіресе егер тегі өте кең таралған болса. Керісінше, сирек кездесетін тегті табу да қиындық тудыруы мүмкін. Мұндай зерттеулер көбінесе жеке адамдардың хоббиі ретінде жүргізілетіндіктен, әдетте, тек бір тегті бірнеше мыңнан аспайтын адам қолданған кезде ғана мүмкін болады, сондықтан жалпы тарихи деректер жиынтығы он мыңға жуық болады. Егер бір тегті жүздеген мың немесе миллиондаған адам қолданса, ұлттық тізілім деректерін ғана пайдаланып, осы адамдарды ажырату іс жүзінде мүмкін емес. Кейбір мәдениеттерде бір тегті зерттеу мүмкін емес, себебі мұралық тегтер мүлдем қолданылмайды немесе Сингх сияқты есімдер ата-текті емес, діни практиканы көрсетеді. Адамзат қоғамының көпшілігі аталық тегтерді қолданатынын ескере отырып, бір тегті зерттеулер көбінесе еркек ұрпаққа назар аударады және неке арқылы туыстық байланыстарды ескермейді. Кейбір зерттеушілер барлық ақпаратты жинап, географиялық принцип бойынша топтап, отбасылық топтарды шамамен көрсетеді. Ал басқалары әулеттік байланыстарды қайта құруға тырысады. Көптеген бір тегті зерттеулерде бірыңғай әулетті анықтау мүмкін болмайды, бірақ кең көрініс ала отырып, тегтің шығу тегі мен қоныс аударуы туралы мәліметтерге қол жеткізуге болады. Көптеген зерттеушілер бір тегті зерттеу кезеңінен өтіп, толық зерттелген, жеке отбасылардың тарихын жинауға ұмтылады.
Ұлыбританиядағы тегі
Англия мен Уэльстегі (1837 жылдан бастап), Шотландиядағы (1855 жылдан бастап) және Солтүстік Ирландиядағы (1865 жылдан бастап, ал 1845 жылдан бастап – протестанттық некелер) туғандар, некеге тұрғандар және қайтыс болғандар туралы азаматтық тіркеу индекстері қоғамдық мүлік болып табылады, және кез келген адам кез келген туғандық, неке немесе қайтыс туралы мәліметтерді көруге өтініш бере алады. Азаматтық тіркеу жүйесі енгізілгенге дейін, негізінен Англия мен Уэльсте 1538 жылдан және Шотландияда 1533 жылдан бастап, приход тізілімдері туғандар және/немесе крещение алғандар, некеге тұрғандар және қайтыс болғандар және/немесе жерленгендер туралы мәліметтерді тіркеген. Бұл деректер де тегін қолжетімді, бірақ осы кезеңнің ең ерте мерзімдеріне қарай мұндай тізілімдердің сақталу ықтималдығы төмендеуі мүмкін. Англия мен Уэльстің азаматтық тіркеу кітаптары 2004 жылы Findmypast (бұрын 1837online) веб-сайтында сканерленіп, онлайн режимінде қолжетімді болды, ал еріктілер FreeBMD тегін веб-сайты үшін де индекс құрды. Шотландиядағы деректерді ScotlandsPeople төлемді веб-сайтында іздеуге болады, бұл британдық тақырыпқа шолу жасауды әлемнің кез келген жерінен жүргізуге мүмкіндік береді. Солтүстік Ирландияның азаматтық тіркеу индекстерін Бас тіркеу кеңсесінде (Солтүстік Ирландия) (GRONI) кіру ақысын төлеп қарауға болады. Англияда, Уэльсте, Шотландияда және Ирландияда 1800 жылдан бері халық санақтары жүргізіліп келеді. Ирландияның 1841-1891 жылдардағы халық санағы деректері жойылғандықтан қолжетімді емес. Әйтпесе, 1841 жылдан 1911 жылға дейінгі он жылдық санақтардан алынған мәліметтер бар, олар тегін анықтауға және оларды отбасылық топтарға байланыстыруға көмектеседі. Осы қоғамдық жазбалардан белгілі бір тегтің толық деректер жиынтығын алу мүмкін болғандықтан, Англия мен Уэльстегі белгілі бір тегі бар 20 ғасырдың адамдарының шежіресін тиісті тұлғалармен байланыссыз құрастыруға болады.
Құралдар
Бір тегі зерттеулерінің көпшілігі экономикалық қызмет ретінде емес, көңіл көтеру үшін жасалса да, ұйымдастырылатын ақпараттың көп көлемі жартылай кәсіби деректерді өңдеу және жариялау дағдыларын қажет етуі мүмкін. Үлкен көлемдегі деректерді қолмен қайта теруден аулақ болу үшін бір тегі зерттеушілері көбінесе деректерді жинау және автоматты түрде форматтауға үйренген. Деректер мұқият құрылымдалған болуы керек. Түпнұсқа тізімдердің дәл көшірмесі жасалып, олар өзгертілген кезде жаңартылуы тиіс. Тізімдердегі қателер мен келіспеушіліктер тіркеледі. Осы кестелерге сілтемелер жеке тұлғалардың тізімінде беріледі. Көптеген бір тегі зерттеушілері деректер кестелерін компьютерлік кестелерде сақтайды, себебі бір экранда жүздеген деректерді көруге және үлгілерді анықтау үшін ойлау қабілетін пайдалануға болады. Көптеген зерттеушілер генеалогиялық бағдарламалық құралдарды туыстық ағаштарды жинау және анықтау үшін пайдаланады. Ал басқалары реляциялық деректер базасы бағдарламалық құралдарын қолданады. Бір тегі зерттеушілері тегі ДНК жобаларына көбірек қатысып, бір тегі бар адамдар арасындағы қарым-қатынасты талдау үшін Y ДНК тестілеуін қолданады (немесе күдікті әріптеме нұсқаларын).
Көмек пен қолдау
Бір атауды зерттеушілер көлемді деректер жинағы оларға өздерінің отбасы тарихындағы зерттеулеріндегі тосқауылдарды жеңуге жеткілікті көңіл көтеріңкілік сыйлайды деген үмітпен зерттеуді бастайды. Кейбіреулерін туыстық байланысты бір тегі бар барлық адамдар арасында құжаттауға болатындығына сенім жетелейді, бірақ мұндай жағдайлар сирек кездеседі. Бір атауды зерттеу гильдиясы 1979 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияда құрылды және мүшелері зерттейтін тегтердің тізімін ұстап тұрады. Бұл белгілі бір тіркелген тегті зерттеуші адаммен байланыс құруды қалайтын кез келген адамға арналған канал. 2014 жылы Гильдияның бүкіл әлем бойынша 2000-нан астам мүшесі жеке тегтерді және олардың варианттарын зерттеді.
Жарияланым
Дәстүр бойынша, толыққанды зерттеулерді кітап түрінде немесе бір атаулы журналды басып шығару арқылы жариялайды. Мұндай басылымдарды көбінесе ресми түрде құрылған бір атаулы топтар демеушілік етеді. Ұлыбританиядағы Отбасы тарихы қоғамдары федерациясына бірнеше бір есімді қоғамдар кіреді, ал Бір есімді зерттеулер гильдиясының мүшелерінің көптегені осындай ұйымдармен байланысты. Бір атаулы топты құру туралы кеңестер 2008 жылы Халстед қоры баспасынан шыққан Дерек Палгрейвтің "Бір атаулы отбасы тарихы топтары" атты қысқаша нұсқауда келтірілген. Бүгінде көптеген зерттеулер онлайн форматта ұсынылады, себебі деректерді үнемі жаңартуға және оны бүкіл әлемге қолжетімді етуге болады. Бір атаулы зерттеулер гильдиясының бірқатар мүшелері Мүшелер веб-сайты жобасы (MWP) деп аталатын мүшелік артықшылығынан пайдаланды, ол мүшелерге өз зерттеулерін веб-сайт ретінде бөлісуге және жариялауға, сонымен қатар зерттеулерін жалғастыруға мүмкіндік береді.