Кіріспе
Авторлардың шын есімдерінің орнына қолданатын есімдер, Шығыс Азия суретшілері мен жазушыларының кәсіби есімдері. Қалам есімі – автордың шын есімінің орнына, оның туындыларының атау парағында немесе олардың астында басылатын псевдоним (немесе кейбір жағдайларда, шын есімнің өзгеше түрі). Қалам есімі автордың есімін ерекшелендіру, автордың жынысын жасыру, авторды өзге туындыларынан алшақтату, авторды жазғандары үшін жазалаудан қорғау, бірнеше адамды бір анық автор ретінде біріктіру, немесе туындының таңдаулы сату немесе эстетикалық бейнесімен байланысты түрлі себептерге байланысты қолданылуы мүмкін. Автордың шын аты-жөні тек баспагерге ғана белгілі болуы мүмкін, немесе ол көпке жария болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, мысалы, Елена Ферранте және Торстен Кроль сияқты, псевдоним автордың ұзақ мерзімді анонимділігін сақтауға мүмкіндік береді.
professional names used by East Asian artists and writers
A pen name is a pseudonym (or, in some cases, a variant form of a real name) adopted by an author and printed on the title page or by line of their works in place of their real name. A pen name may be used to make the author's name more distinctive, to disguise the author's gender, to distance the author from their other works, to protect the author from retribution for their writings, to merge multiple persons into a single identifiable author, or for any of several reasons related to the marketing or aesthetic presentation of the work. The author's real identity may be known only to the publisher or may become common knowledge. In some cases, such as those of Elena Ferrante and Torsten Krol, a pen name may preserve an author's long term anonymity.
Этимология
Француз тіліндегі nom de plume сөз тіркесі кейде ағылшын тіліндегі "қалам аты" терминінің синонимі ретінде қолданылады, бірақ бұл қолданыс француз тілінде дұрыс емес; кем дегенде H.W. Fowler және F.G. Fowler еңбегінде "The King's English" көрсетілгендей, бұл ағылшын тілінен жасалған "қайта аударма", ал "нақты" француз тіліндегі баламасы – nom de guerre (бұл "псевдоним" үшін көбірек жалпылама термин). Guerre сөзі француз тілінде "соғыс" дегенді білдіргендіктен, nom de guerre кейбір ағылшын тіліндегілерді жаңылыстырды, олар француз тіліндегі метафораны "түзетуге" тырысты.
Еуропа және АҚШ
Автор өзінің нақты есімін басқа автордың немесе танымал тұлғаның есімімен шатастыруға мүмкіндік болса, псевдоним қолдануға болады. Мысалы, 1899 жылы британдық саясаткер Уинстон Черчилль американдық сол аттас жазушыдан өзінің еңбектерін ажырату үшін Уинстон С. Черчилль деген атпен жазды. Автор өзінің ешқашан иеленбеген шені немесе атағын білдіретін псевдонимді пайдалана алады. Уильям Эрл Джонс "Капитан У. Э. Джонс" деген атпен жазды, әскери шені лейтенант болса, ал әуе күшіндегі шені – ұшқыш офицері еді. Көп жанрда жазатын авторлар әр жанр үшін әртүрлі псевдонимдерді қолдануы мүмкін, мақсаты – нақты кім екенін жасыру немесе оның кім екені белгілі болғаннан кейін де. Роман жазушысы Нора Робертс эротикалық триллерлерді J. D. Robb псевдонимімен жазады (бастапқыда бұл кітаптар "J. D. Robb" деп тізілген, ал қазір "Nora Roberts writing as J. D. Robb" деп аталады); шотланд жазушысы Иан Бэнкс өзінің атымен әдеби шығармалар, ал Иан М. Бэнкспен ғылыми фантастика жазды; Сэмюэл Лэнгхорн Клеменс әртүрлі туындылары үшін Марк Твен және Сиер Луи де Конте деген есімдерді пайдаланды. Сол сияқты, көркем және ғылыми-көркем әдебиет жазатын автор (мысалы, математик және фантаст Чарльз Доджсон, Льюис Кэрролл ретінде жазған) көркем шығармалар үшін псевдонимді қолдануы мүмкін. Ғылыми фантастика авторы Гарри Тертлдоуб өзінің тарихи романдарының бірі үшін H. N. Turtletaub есімін қолданды, себебі ол және оның баспагері бұл романдардың сатылымы төмендеуі кітап дүкендерінен оның атымен жазған романдарға тапсырыс беруді қиындатады деп ойлады. Кейде псевдонимді тым көп танылудан қашу үшін қолданады. Пульп журналдары үшін жазатын өнімді авторлар көбінесе бір журналдың бір санында екі немесе үш әңгіме жариялаған, ал редактор оқырмандардан жасыру үшін бірнеше ойдан шығарылған автор есімдерін жасаған. Роберт А. Хайнлайн бір журналға көбірек материал жариялау үшін Ансон Макдональд (оның ортаңғы аты және сол кездегі әйелінің бойымен аталған есімі) және Калеб Стронг псевдонимдерімен әңгімелер жазды. Стивен Кинг Ричард Бахман есімімен төрт роман жариялады, себебі баспагерлер көпшілік бір автордан жылына бір романнан артық сатып алмайды деп ойлады. Ақырында, сыншылар стильдегі көптеген ұқсастықтарды тапқаннан кейін, баспагерлер Бахманның нақты кім екенін ашты. Кейде автор өзінің есімінің жазған жанрына сәйкес келмейді деп ойлағандықтан псевдонимді таңдайды. Вестерн романы жазушысы Перл Грей өзінің есімінің бірінші бөлігін алып тастап, соңғы есімінің әріптерін өзгертті, осылайша Зейн Грей атымен жазды, өйткені өзінің нақты есімінің вестерн жанрына сай емес деп санады. Роман жазушысы Анжела Найт өзінің нақты аты (Джули Вудкок) орнына осы есімді таңдады, себебі оның тегі жанр контекстінде екі мағыналы. Францияда танымал жазушы Ромен Гэри 1973 жылы Эмиль Ажар есімімен басқа стильде роман жазуды шешті және тіпті өзінің туысының ұлын Ажар рөлін сомдауға шақырды; осылайша ол ең беделді француз әдеби сыйлығын екі рет алды, бірақ сыйлық ережелерінде бір адам екі рет сыйлық ала алмайды делінген. 1980 жылы өзіне қол жұмсау алдында ол бұл оқиғаны редакторға жіберген кітабында жариялады. Авторлық құқықты сақтау үшін әр түрлі жазушылар бір псевдонимді пайдалана алады. Осылайша, бастапқыда Хильда Ричардс есімімен Чарльз Гамильтон жазған ағылшын пансиондық мектебі туралы "Бесси Бантер" сериясын басқа авторлар жалғастырды, олар да сол псевдонимді қолданды. Кейбір жанрларда псевдоним бас кейіпкердің атымен бірдей болады, осылайша оқырманға кітаптың нағыз адамның өмірбаяны екенін ұғындыруға болады. Дэниел Хэндлер өзінің "Бақытсыз оқиғалар сериясы" кітаптарын басты кейіпкерлердің танысы жазған естеліктер ретінде ұсыну үшін Лемони Сникет псевдонимін пайдаланды. Бірақ кейде бұл белгілі бір тақырыпты күшейту үшін жасалады. Мысалы, Pseudonymous Bosch өзінің псевдонимін "Құпия серия"дағы құпиялылық тақырыбын кеңейту үшін қолданды. Авторлар кітап дүкендерінде немесе кітапханаларда сөрелерге орналастырылғанда көрінуді арттыру үшін, әдеттегідей алфавиттік тәртіппен орналастырылғанда, жазылатын атын таңдауы мүмкін.
Әйел авторлар
Кейбір әйел авторлар өздерінің шығармаларын баспагерлер мен/немесе көпшілік тарапынан қабылдануын қамтамасыз ету үшін қаламаттарды қолданған. Мысалы, Перулық Кларинданың еңбегі 17 ғасырдың басында жарық көрді. Көбінесе әйелдер еркек псевдонимдерін қабылдаған. Бұл 19 ғасырда кең таралды, осы кезде әйелдер әдебиетке еніп келе бастады, бірақ оқырмандар оларды ер авторларға қарағанда кем маңызды деп санады. Мысалы, Мэри Энн Эванс Джордж Элиот деген атпен жазды; Амандин Ауроре Люсиль Дюпен мен Барон Дюдевант Джордж Сэнд псевдонимдерін қолданды. Шарлотта, Эмили және Энн Бронте тиісінше Куррер, Эллис және Акттон Белл аттарымен жариялады. Француз савойялық жазушы және ақын Амели Гекс мансабының бірінші жартысында Диан де Женна ("Джейннің ұлы Джон") ретінде жариялауды таңдады. Карен Бликсеннің өте табысты "Африкадан тыс" (1937) туындысы бастапқыда Исак Динесен атпен жарық көрді. 19 ғасырдағы швед автор Виктория Бенедиктсон Эрнст Ахлгрен есімімен жазды. Ғылыми фантастика авторы Элис Б. Шелдон көп жыл бойы Джеймс Типтри, кіші аттарымен жарияланды, оның ашылуы жанрда гендер туралы терең талқылауға әкелді. Соңғы кезде ерлер жиі жазатын жанрларда жазатын әйелдер кейде K. A. Applegate, C. J. Cherryh, P. N. Elrod, D. C. Fontana, S. E. Hinton, G. A. Riplinger, J. D. Robb және J. K. Rowling сияқты әріптердің бас әріптерін пайдалануды таңдайды. Балама ретінде, олар Робин Хобб (романшы Маргарет Астрид Линдхолм Огденнің екінші қаламаты) сияқты екі жынысқа да тән псевдонимдерді қолдануы мүмкін.
Ұжымдық атаулар
Бірлескен авторлық атау, сонымен қатар «үй аты» деп те аталады, бір автордың атымен жарияланады, тіпті серияға бірнеше авторлар үлес қосуы мүмкін. Кейбір жағдайларда серияның алғашқы кітаптарын бір жазушы жазса, кейінгілерін жұлдызды жазушылар (ghostwriters) жазады. Мысалы, «The Saint Adventure» сериясының көптеген кітаптарын серияның авторы Лесли Чартерис жазған жоқ. Сол сияқты, Нэнси Дрю детективтері Каролин Киннің еңбегі ретінде, «Харди Бойз» кітаптары Франклин В. Диксонның еңбегі ретінде, ал «Боббси Твинз» сериясы Лора Ли Хоупқа жатқызылады, бірақ әр серияға көптеген авторлар қатысқан. «Жауынгерлер» романдарының авторы Эрин Хантер – Кейт Кэри, Шерит Болдри, Туи Т. Сазерленд және редактор Виктория Холмс қолданатын бірлескен псевдоним. Бірлескен авторлар өздерінің туындыларын бір псевдониммен жариялауы мүмкін. Фредерик Данней мен Манфред Б. Ли өздерінің детективтік романдары мен әңгімелерін Ellery Queen псевдонимімен жариялады, ол сонымен қатар олар тапсырыс берген бірнеше жұлдызды жазушылардың еңбектерін жариялау үшін де қолданылды. «Атланта түндері» кітабының авторлары PublishAmerica баспасын ұяттандыру мақсатымен Travis Tea псевдонимін пайдаланды. Сонымен қатар, «The Expanse» кітабының авторы Джеймс С. А. Кори – бірлескен авторлар Даниэль Абрахам мен Тай Фрэнктың әкелерінің есімдерінің бірігуі, ал S. A. – Абрахамның қызының әріптері. Кейде бірнеше авторлар бір псевдониммен байланысты кітаптар жазады, мысалы, көркем әдебиетте Т. Х. Лайн. Элис Кампион псевдонимімен жазатын австралиялық авторлар тобы – әзірге «Бейнелі аспан» (2015), «Der Bunte Himmel» (2015) және «Көшпелі жарық» (2017) кітаптарын жазған әйелдер. 1780 жылдары «Федералистік қағаздар» Александр Гамильтон, Джеймс Мэдисон және Джон Джей «Публий» псевдонимімен жазды. Үштік «Публий» есімін таңдады, себебі ол Рим Республикасының негізін қалаушыны еске түсіреді және оны пайдалану ізгі ниетті білдіреді. Таза математикада Николя Бурбаки – аксиомалық және толық, энциклопедиялық формада саланың негіздерін ашуға тырысатын, негізінен француз математиктерінің тобының псевдонимі.
Жеке басын жасыру
Шпиондық немесе қылмыс туралы ашып жазатын кітаптардың авторын қорғау үшін псевдоним қолданылуы мүмкін. Бұрынғы SAS сарбазы Стивен Билли Митчелл "Браво-2-0" атты SAS-тың сәтсіз миссиясы туралы жазған кітабында Энди МакНаб псевдонимін қолданған. Ибн Варақ ("қағаз жасаушының баласы") деген атауды диссидент мұсылман авторлары қолданған. Жазушы Брайан О'Ноллан өзінің романдары мен журналистік жазбалары үшін 1940-1960 жылдар аралығында Фланн О'Брайен және Майлс на Цопалин деген жазу есімдерін қолданды, өйткені сол кезде Ирландияның мемлекеттік қызметшілеріне саяси жазбаларды жариялауға рұқсат етілмеді. ХХ ғасырдың жұмбақ романы Б. Травеннің кім екені, жан-жақты зерттеулерге қарамастан, толыққанды анықталған жоқ. Бірнеше рет қолданылатын есім немесе анонимдік псевдоним – кез келген адам пайдалана алатын ашық псевдоним. Мұны әртүрлі топтар қабылдады, көбінесе жеке авторларға табынуға қарсылық ретінде. Италияда екі анонимді жазушылар тобы Лютер Блиссет және Ву Минг деген ұжымдық есімдермен белгілі бір танымалдылыққа ие болды.
Гонконг
Ууксия романисі Луи Ча өзінің туған есімі Ча Лян Юн (查良鏞) есіміндегі қытай таңбасының (鏞) құрамын бөліп, содан Гум Юн (金庸) деген қалам атын алған.
Үндістан
Үнді тілдерінде жазушылар өздерінің есімдерінің соңына, мысалы Рамдари Сингх Динкар сияқты, қаламды атауды қоюы мүмкін. Фирақ Горахпури сияқты кейбір жазушылар тек қана қаламды атаудың астында жазған. Ертедегі үнді әдебиетінде авторлар есімдерді пайдалануды мақтаншылық деп есептеген. Есімдерден қашынғандықтан, Үндістанның көптеген ертедегі әдеби туындыларының авторларын анықтау қиын. Кейінірек жазушылар өздеріне табынатын құдайларының немесе гуруларының есімдерін қаламды атау ретінде пайдалануды қабылдады. Мұндай жағдайда, қаламды атау әдетте прозаның немесе өлеңнің соңында көрсетіледі. Үнді классикалық музыкасының композиторлары авторлық құқығын бекіту үшін композицияларында қаламды есімдерді қолданды, олардың ішінде Садаранг, Гунаранг (Файяз Ахмед Хан), Ада Ранг (Мұхаммед Шахтың сарай музыканты), Сабранг (Баде Гулам Али Хан) және Рамранг (Рамашрея Джа) бар. Басқа да туындылар авторларына қаламды есімдерімен қате атрибуцияланған.
Жапония
Хаику жазған жапон ақындары көбінесе хаиго (俳号) қолданады. Хаику ақыны Мацуо Башо 36 жасқа келгенде оған шәкірті сыйға берген банан (башо) өсімдігін ұнатып, оны қалам аты ретінде пайдалана бастады, бұрын ол екі басқа хаиго қолданған болатын. Жапон суретшілерінің де, қалам аты сияқты, әдетте го (号) немесе суретші аты болады, және олар мансаптарында бірнеше рет өзгертілуі мүмкін. Кейбір жағдайларда суретшілер өмірлеріндегі маңызды өзгерістерді белгілеу үшін мансаптарының әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі го қабылдаған. Бұған ең айқын мысал – Хокусай, ол 1798-1806 жылдар аралығында кемінде алты түрлі го қолданған. Манга суретшісі Огуре Ито өзінің нағыз аты Огуре Ито жапон тілінде "О, керемет!" деп айтылатынына байланысты "О! Жақсы" деген қалам атын пайдаланады.
Парсы және урду поэзиясы
Ескерту: Үрді тіліндегі ақындар тізімінде көптеген үрді ақындарының қалам аттары келтірілген. Шә'ер (араб тілінен парсы тіліне ауысқан сөз, ақын мағынасында) (үрді немесе парсы тілінде шерлер жазатын ақын) әдетте, толық атымен айтылғанда, есімінің соңына "тахалус" – қалам атын қояды (көбінесе оның үстіне графикалық белгі қойылады). Мысалы, Хафез – Шамс әд-Диннің қалам аты, сондықтан оны әдетте Шамс әд-Дин Хафез деп немесе жай ғана Хафез деп атайды. Мирза Асадулла Байғ хан (оның ресми аты мен лақабы) Мирза Асадулла Хан Ғалиб немесе жай ғана Мирза Ғалиб деп аталады.