Кіріспе
Аталық есім – адамның әкесінің, әкесінің әкесінің (әсіресе, әкесінің атымен байланысты), немесе еркек ата-бабасының есімінен жасалған жеке есімнің бір бөлігі. Бұл аналық есімнің (матронимнің) еркекке қатысты нұсқасы. Патронимдер көптеген елдерде дәстүр бойынша немесе мемлекеттік саясат арқылы қолданылады, бірақ басқа жерлерде олардың орнына әскери атаулар келген немесе өзгертілген. Мұндай өзгерістердің мысалы – Джонсон (Джонның ұлы) сияқты кең таралған ағылшын тегі.
A patronymic, or patronym, is a component of a personal name based on the given name of one's father, grandfather (more specifically an avonymic), or an earlier male ancestor. It is the male equivalent of a matronymic. Patronymics are used, by custom or official policy, in many countries worldwide, although elsewhere their use has been replaced by or transformed into patronymic surnames. Examples of such transformations include common English surnames such as Johnson (son of John).
Терминдердің шығу тегі
Ағылшын тіліндегі әдеттегі есім және сын есім – әкесінің аты, бірақ есім ретінде бұл әкесінің атымен бірге еркін қолданылады. "Патроним" сөзінің бірінші бөлігі грекше πατήρ (patēr) – "әке" (GEN паτρός (patros) түрінде), ал екінші бөлігі грекше ὄνυμα (onyma) – ὄνομα (onoma) – "аты" сөзінің өзгеше түрі. "Патроним" түрінде бұл сөз бастапқыда "қатысты" мағынасында (яғни "әкесінің атына қатысты") қолданылған ικός (ikos) жұрнағының қосылуымен тұрады. Бұл формалар эллиндік грек тілінде πατρώνυμος (patrōnymos) және πατρωνυμικός (patrōnymikos) деп белгіленген. 1834 жылы ағылшын тілінде алғаш рет кездесетін "patronym" сөзі француз тілінен алынған, ал француз тілі бұрын осы сөзді тікелей грек тілінен қабылдаған. 1612 жылы ағылшын тілінде алғаш рет тіркелген "patronymic" сөзінің тарихы күрделірек. Екі грек сөзі де латын тіліне, содан кейін латыннан француз тіліне енген. Ағылшын тіліндегі "patronymic" сөзі француз және латын тілдерінің ағылшын тіліне өзара әсері арқылы пайда болған.
Тарих
Әлемнің көптеген аймақтарында әкесінің атын атау, әулеттік тегтерді пайдаланудан бұрын пайда болған. Көптеген кельт, герман, иберия, скандинавия, грузин, армян және славян тілдеріндегі әулеттік тегтер әкесінің атын атаудан туындаған, мысалы, Уилсон (Уильямның ұлы), Фитцджеральд (Джеральдтың ұлы), Пауэлл ("ap Hywel"ден), Фернандес (Фернандоның ұлы), Родригес (Родригоның ұлы), Андерсон немесе Андерсен ("Андерс ұлы", Андрейдің скандинавиялық түрі), Карлсен ("Карлдың ұлы"), Ильин (Ильяның ұлы), Петров (Петрдің ұлы), Григорович (Григорийдің ұлы, Григорийдің орысша атауы), Стефанович (Штефанның ұлы, кішкентай Штефан), МакАллистер ("mac Alistair"ден, яғни Алистердің ұлы, Александрдың шотландша нұсқасы) және О'Коннор ("Ó Conchobhair"ден, яғни Конхобардың немересі/туысы). Бұрын әкесінің атын атаған басқа мәдениеттер, енді әкесінің тегін балаларына (және әйеліне) өз тегі ретінде берудің кең таралған әдісіне көшкен. Исландияда әулеттік тегтер сирек кездеседі; исландия заңдары әкесінің атын атауды (жақында анасының атын атауды) әулеттік тегтерге қарағанда артық көреді.
Африка
Дәстүрлі мұсылман және араб тілінде сөйлейтін Африка халықтары, мысалы Хауса және Фулани тайпалары, көбінесе (кейбір ерекшеліктермен) арабша атау жүйесін қабылданады. Бірақ, "ұлы" деген мағынаны білдіретін сөз немесе сөз тіркесі қолданылмайды. Сондықтан, Мұхаммед Ибрахимның ұлы Ахмет болса, ол "Мұхаммед Ибрахим Ахмет" деп аталады, ал Мұхаммед Ибрахим Ахметтің ұлы Али "Али Мұхаммед Ибрахим" болады.
Эфиопия мен Эритрея
Эритрея мен Эфиопияда қолданылатын есімдердің қағидасында отбасылық аты мен тегі болмайды. Егер біреу адамды атаса, оны бір ғана есіммен атайды және әрқашан оның атын қолданады. Эфиопиялықтар мен эритреялықтар арабтардың есім қою үлгісіне өте ұқсас үлгіні қолданады, бірақ бір айырмашылығы бар: қосымша немесе префикс болмайды. Адамның толық аты көбінесе екі, бірақ ресми түрде үш есіммен тіркеледі. Адамның аты бірінші болып келеді, одан кейін оның әкесінің аты және (ресми мақсаттар үшін, мүмкіндігі болса) атасының аты соңғы болып келеді. Мысалы, Лемлем Мэнгеша Абраха деген адамның аты – Лемлем, Мэнгеша (әкесінің аты), Абраха (атасының аты). Атасының аты көбінесе тек ресми құжаттарда ғана көрсетіледі және күнделікті өмірде қолданылмайды. Әкенің аты ортаңғы есім емес, тегі болып саналады, бірақ ол тегілік немесе отбасылық есім емес. Әйелдер күйеуінің тегін алмайды. Олар некеден кейін де өз атымен, содан кейін әкесінің атымен және одан кейін атасының атымен таныстырылады. Эфиопия мен Эритреяда адамды әрқашан оның атымен атайды, мысалы, Лемлем ханым немесе доктор Лемлем.
Мозамбик
Мозамбиктің кейбір аймақтарында әкесінің атын қою кең таралған. Бұл практика барлық жерде қолданылмайды, бірақ Замбезия провинциясында осыған қатысты мәліметтер бар.
Нигерия
Негізгі колониялық кезеңдегідей кең таралмағанымен, кейбір нигериялықтар (әсіресе солтүстікте) әкесінің есімін ортаңғы ат ретінде, қос сөзбен жазылған тегінің бірінші бөлігі ретінде немесе тегі ретінде қолдана береді. Мысалы, Адам Абдулқабиру Джибрил деген адамның есімінде "Адам" – жеке аты, "Абдулқабиру" – әкесінің аты, аталық ортаңғы ат ретінде, ал "Джибрил" – әулеттік тегі болып табылады. Кейбір адамдар өз тегіне әкесінің есімін қосып жазады, мысалы, Адам Абдулқабиру-Джибрил, онда "Абдулқабиру-Джибрил" – оның тегі. Әкесінің атын ғана тег ретінде қолдану да мүмкін, мысалы, Адам Абдулқабиру, онда "Абдулқабиру" – оның тегі.
Сомали
Сомалиліктер құжаттарда заңды тегі ретінде әкесінің әкесінің есімін пайдаланады. Олар "ina" немесе "iña" деген сөздерді "ұлы" немесе "қызы" мағынасында қолданады, бұл басқа африкалық және араб елдеріндегі ат қою дәстүрлеріне ұқсас. Мысалы, "Ахмед Мохамед Әли Фарах" деген есім "Фарахтың ұлы Әлидің ұлы Мохамедтің ұлы Ахмед" дегенді білдіреді. Өз тегін айтқанда, адам "Ахмед ина Мохамед" (яғни, Мохамедтің ұлы Ахмед) дейді. Сомалилер өздерін және оларға тиесілі кіші руын анықтау үшін ортақ ата-бабаға дейінгі ұзақ әулетін жатқа біледі. Әйелдер күйеуінің әкесінің есімін қабылдамай, өмір бойы өз есімін сақтайды.
Оңтүстік Африка
Зулулардың арасында отарлық дәуірге дейін әкесінің атынан туындаған есімдер қолданылған. Әкесінің атына "ка" префиксі қосылатын, мысалы, Шака каСензангахона – Сензангахонаның ұлы Шака дегенді білдіреді. Еуропалық үлгідегі тегіс жүйе енгізілгеннен кейін бұл практика күнделікті қолданыстан мүлдем жойылды, бірақ дәстүрлі мәдени амалдардың құрамында сақталып қалды, әсіресе басшылар мен патшалардың әулетін атау салтанатты шаралардың маңызды бөлігі болып табылады.
Тайваньдық аборигендер
Атаялдықтардың есімдерінен кейін әкесінің аты келеді; ұлдар да, қыздар да әкесінен тарайтын есімдерді қолданады. Амис халқының ұлдарының есімдерінен кейін де әкесінің аты жазылады, ал қыздарының есімдерінен кейін анасының аты келеді. Керісінше, Седиктер өз есімдерінен кейін қай ата-анасының атын қоюды өздері шеше алады.
Моңғолия
Моңғол халқының есімдері әкесінің атымен және иелік жалғауымен басталады; ұлдар мен қыздар екеуі де әкесінің атымен аталады.
Үндістан
Ата-ананың аты Үндістанның кейбір аймақтарында кең таралған. Мысалы, әкесінің аты Абрам Сачин (еркек есімі) болса, ол ұлына Исмаил Абрам деп, ал ол өз кезегінде ұлына Патрик Исмаил деп ат қоюы мүмкін. Сондықтан, тегілерден өзгеше, ата-ананың аты көптеген буынға жеткізілмейді. Тамил Надуда және Керала мен Оңтүстік Карнатаканың бір бөлігінде патронимдер басым. Бұл елдің қалған бөлігінен ерекшеленеді, онда тегілер көбінесе касталық атаулар ретінде қолданылады. Бұл 1950-1960 жылдары дравидтік қозғалыстың аты-жөніне кастаны қосуға қарсы күресі кезінде жиі қолданыла бастады. Бірақ әкесінің толық атын пайдаланудың орнына, әдетте тек бірінші әрпі, яғни инициалы ғана беріледі. Мысалы, егер адамның аты Никилеш, ал әкесі Раджараман болса, онда толық аты Р. Никилеш болады және бұл тіпті ресми құжаттарда да сирек толық жазылады. Тек қажет болған жағдайда, мысалы, Үндістан паспортына өтініш бергенде (оны әдетте инициалдармен беруге рұқсат берілмейді), инициал толық жазылып, аты кері ретпен "Никилеш Раджараман" немесе кейде бастапқы ретпен "Раджараман Никилеш" деп көрсетіледі. Кейбір отбасылар туған жерінің атын, әкесінің атын немесе екеуін де инициал ретінде сақтап қалу дәстүрін ұстанады. Белгілі ағылшын тіліндегі жазушы Р.К. Нараянның туған кездегі аты Расипурам Кришнасвами Айяр Нараянасвами болған, ол оның жазушы досы Грэм Гриннің тілегімен қысқартылған. Расипурам – топоним, ал Кришнасвами Айяр – патроним. Тамил Надуда инициалдарды және/немесе тегін пайдалану еркіндігі адамға тиесілі, қатаң ережелер жоқ. Қайтыс болған бас министр Карунанидхи М. Карунанидхи деп танылуды қалаған, онда М әкесінің аты Мутхувелді білдіреді. М. Карунанидхидің ұлы өзінің әкесінің және әкесінің әкесінің есімдерін қоса отырып, М.К. Сталин деп танылуды жөн көреді. Алайда М.К. Сталиннің ұлы өзінің аты Үдхаянидхи, ал әкесінің аты Сталин екенін көрсете отырып, Үдхаянидхи Сталин деп танылуды қалайды. Сол сияқты, әкесі Равичандран Ашвин деп аталған крикетші Р. Ашвин немесе Равичандран Ашвин деп танылуды ұнатады. Өйткені спорт комментаторлары ойыншыларды көбінесе тек тегімен ғана атайды. Оны әкесінің атымен атау дұрыс болмағандықтан, ол өзінің атын соңына қояды. Тағы бір кең таралған үрдіс – инициалдарды ана тілінде қалай естілетініне сәйкес кеңейту. Мысалы, Каруппиа Пала деп танылуды ұнатады, П. Каруппиа емес, ал Паланиаппан Кару деп танылуды ұнатады. Ранжит кинорежиссері П. Ранжит емес, Па. Ранжит деп танылуды қалайды, өйткені Па атауы тамил тіліндегі атауға жақын, ал П атауы Пе-ге ұқсайды. Ғалым М. Аннадурай өзінің атын Майилсами Аннадурай деп толық жазады, бірақ оны Майилсами деп атауға болмайды, себебі ол әкесінің атымен аталады, сондықтан оны Аннадурай деп атау керек. Тамил Надуда касталық атауларды тегі ретінде пайдалануға тыйым салынбағанмен, басқа штаттардан келген адамдар мұндай қатынасқа бейжай қарайды. Сондықтан Лакшми Менон, Шилпа Шетти сияқты есімдер олардың қалауынша, касталық атауларымен бірге қолданылады. Сондай-ақ, тамил тіліндегі ескі есімдердегі касталық атаулар да толық қолданылады, мысалы, Пасумпоан Мутурамалинга Тевар, У. Ве. Свамината Айер, В. О. Чидамбарам Пиллай және т.б. Андхра-Прадеш және Телангана штаттарында аты атаудың реті – отбасылық аты, жеке аты және касталық аты, бірақ кейде касталық аты жіберіліп қалады. Мысалы, егер аты Алгупалли Судир Редди болса, Алгупалли – отбасылық аты, Судир – жеке аты, ал Редди – касталық аты. Егер аты Горле Сунил Кумар болса, Горле – отбасылық аты, ал Сунил Кумар – жеке аты. Бұл жағдайда касталық аты жоқ. Соңғы кезде кейбір адамдар атын жеке аты, касталық аты және отбасылық аты ретімен жаза бастады. Кейде бұл жағдайда да касталық аты жіберіліп қалады. Мысалы, Сатьянараяна Банди, онда Сатьянараяна – жеке аты, ал Банди – отбасылық аты. Махараштра, Карнатака және Гуджарат штаттарында индуистер арасында кең таралған әдет – әкесінің атын орталық аты ретінде қолдану. Мысалдар: Бірінші вице-премьер және бірінші ішкі істер министрі Сардар Валлабхай Пателдің толық аты Валлабхай Джавербхай Пател, онда Джавербхай – оның әкесінің жеке аты. Крикетші Сачин Тендулкардың толық аты Сачин Рамеш Тендулкар, онда Рамеш – оның әкесінің жеке аты. Крикетші Сунил Гаваскардың толық аты Сунил Манохар Гаваскар, онда Манохар – оның әкесінің жеке аты. Сол сияқты, Сунил Гаваскардың ұлы Рохан Гаваскар Рохан Сунил Гаваскар болады, және т.б. Үндістанның 15-ші премьер-министрі Нарендра Моди премьер-министр ретінде қызметке кірген кезде Нарендра Дамодардас Моди деп аталды, онда Дамодардас – оның әкесінің жеке аты. Ол өзінің орталық аты ретінде әкесінің атын қоса толық атын жазуды ұнатады. Бұл жүйе ұлдар мен қыздарға да қатысты, бірақ әйелдер күйерге шыққаннан кейін күйеуінің жеке атын орталық аты ретінде алады – оның жаңа орталық аты енді патроним емес. Шығыс славян тілдеріндегі атаулар да ұқсас, бірақ орыс тіліндегі патронимде yevich, yevna немесе осыған ұқсас жұрнақтар қолданылады. Мұсылман Исмаили дінін ұстанатын үндістердің орталық аты да әкесінің және әкесінің әкесінің жеке атынан және отбасылық атынан тұрады. Мысалы, Рамазан Рахим Али Манжи деп аталған адам ұлын Карим Рамазан Рахим Манжи деп, ал немере қызын Захра Карим Рамазан Манжи деп атауы мүмкін.
First Deputy Prime Minister and first Home Minister Sardar Vallabhbhai Patel's full name is Vallabhbhai Jhaverbhai Patel, where Jhaverbhai is his father's given name. Cricketer Sachin Tendulkar's full name is Sachin Ramesh Tendulkar, where Ramesh is his father's given name. Cricketer Sunil Gavaskar's full name is Sunil Manohar Gavaskar, where Manohar is his father's given name. Sunil Gavaskar's son Rohan Gavaskar would be Rohan Sunil Gavaskar, and so on. India's 15th Prime Minister Narendra Modi famously took the oath of office as the Prime Minister of India as Narendra Damodardas Modi, wherein Damodardas is his father's given name. He prefers to write his full name, including his father's name as his middle name. This system works for both boys and girls, except that after marriage, a woman takes her husband's given name as her middle name – her new middle name is no longer a patronymic. East Slavic naming customs are similar, except that the suffix yevich, yevna, or something similar is used in a Russian language patronymic. Indians of the Muslim Isma'ili sect also have patronymic middle names that use the father's first name and the grandfather's first name plus a family name. Someone called "Ramazan Rahim Ali Manji" might call his son "Karim Ramazan Rahim Manji" and his granddaughter might be called "Zahra Karim Ramazan Manji".
Үндістан диаспорасы
Сингапур мен Малайзиядағы үндістер, әсіресе тамил тектілер, әкесінің атын қосып атау дәстүрін сақтап келеді. Бұл бір есімді, одан кейін «ұлы/қызы», сосын әкесінің есімін айтуды қамтиды.
Оңтүстік-шығыс Азия
Малайзия, Сингапур және Брунейде этникалық малайлар мен үндістер әдетте арабтық атау жүйесін қолданады: есім + бин/бинти немесе «ұлы/қызы» (жиі SO/DO деп қысқартылады) + әкесінің есімі. Сабах және Саравак штаттарындағы мұсылман емес малайзиялықтар бин/бинти немесе SO/DO орнына «анак» сөзін қолданады, «анак» сөзі малай тілінде «бала» деген мағынаны білдіреді. Алайда, барлық малайлар аталық атауды қолданбайды; Таиландта олар тегін қабылдаса, ал Индонезияда мұндай атаулар көбінесе болмайды. Сингапурлық үндістер s/o (ұлы) немесе d/o (қызы) деген аббревиатураларды қолданады, ал малайзиялық үндістер әдетте «anak lelaki» (a/l деп қысқартылады) немесе «anak perempuan» (a/p деп қысқартылады) деген малай тіліндегі нұсқаларын қолданады. Кейбір жағдайларда, жеке тұлғалар аталық атау белгісін жойып, оны пайдалануды жеңілдету үшін қысқартуға өтуі мүмкін. Мысалы, Малайзияның бұрынғы орынбасар министрі Патманабан а/л Кунжамбао көбінесе К. Патманабан деп аталды, ал Сингапурдың тәжірибелі саясаткерлері Шанмугам Касивисуанатан мен Суппиа Дханабалан тиісінше К. Шанмугам және С. Дханабалан деп танылды. Жеке тұлға өздерінің заңды есімдеріне «ұлы» немесе «қызы» деген сөздерді қоспауға құқылы, мысалы Шанмугам мен Дханабалан жағдайында. Брунейде монархтың билеуші әулеті бин/бинтиді пайдаланудың орнына есім + ибни + әкесінің есімін қолданады. Индонезияда әртүрлі атау жүйелеріне ие көптеген этникалық топтар бар. Солтүстік Суматрадағы (Суматра Утара) батактар әр балаға отбасының атын береді. Кейде отбасының аты алдынан Хута, Бату сияқты сөздер қойылады, бірақ көбінесе Си сөзі қолданылады, мысалы Ситангганг, Сихомбинг, Сибутарбутар, Синага немесе Ситоханг. Отбасының аты әкесінің әулетінен беріледі. Мысалы, әкесінің аты Боги Синага болса және ол Моэтия Сирегарға үйленген болса, барлық балалар Синага отбасының атын алады. Сундада батактарға тән мәдени ережелерге ұқсас ережелер қолданылады. Сунда отбасының аты Виджая болып табылады, бірақ бұл барлық сундалық отбасыларға қатысты емес.
Армян тілі
Арменияда әкесінің атын атауды ресейліктер Ресей империясы мен Кеңес Одағы кезінде енгізді. Осы кезеңге дейін әкесінің атын атау өте сирек болды. Әкесінің атын атаулар әдетте әкенің атына "i" ("of", "и" деп айтылады) жұрнағын қосу арқылы жасалады, мысалы, әкенің аты "Армен" болса, тиісті әкесінің аты "Армени" (Арменнің ұлы) болады. Осы ата есімнің орысшаланған түрі еркектерге "Арменович", әйелдерге "Арменовна" болады. Армения 1991 жылы Кеңес Одағынан тәуелсіздік алғаннан кейін орысшаланған әкесінің атын атаулардың қолданылуы күрт азайды; қазіргі уақытта көптеген армяндар ресми жағдайлардан басқа жерде әкесінің атын атамайды. Көптеген армян тегінің алғашқы иелері алыс аталары немесе рудың негізін қалаушылары болған. Бұл тегтер Батыс армян тілінде "иан" жұрнағымен, ал Шығыс армян тілінде көбінесе "ян" деп жазылады. Олар берілген есімге қосылады, мысалы, Кардашьян, Асвадзадуриан, Танкиан, Хагопиан, Хачадуриан, Мардиросиан, Бедросиан, Саркиссиан және т.б. "Иан" жұрнағы сондай-ақ кәсіптерге де қосылған, мысалы, Адахтсакордиан (ағаш шеберінен), Чалиан (шамшыдан), Дарбиниан (ұстадан). Ерекше назар аудару керек – үйленген дін қызметкерлерінің, яғни кахандардың балаларының тегі. Бұл қазіргі уақытта жиі кездеспесе де, бұл балалардың (әсіресе ұлдардың) әкесінің дініндегі атына тегін өзгертуі ұзақ жылдар бойы дәстүрлі болды. Мысалы, Тер (пастор) Бартевтің ұлы тегін Тер Бартевиан деп өзгертеді.
Әзірбайжан тілі
Әзірбайжан тілінде ата есімдер еркектерге "оғлу" (кейде "оғлы" деп транслитерацияланады) және әйелдерге "qızı" (көбінесе "gizi" немесе "kizi" деп транслитерацияланады) арқылы жасалады. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басына дейін, ата есімдер адамның толық атының маңызды бөлігі болды, мысалы, Сәрдар Ильяс оғлу ("Ильястың ұлы Сәрдар") және Мина Неби qızı ("Набидің қызы Мина"), себебі фамилиялар кеңестік кезеңге дейін (жоғары және кейбір орта таптың отбасыларын қоспағанда) көбінесе болған жоқ. 1920 жылдары Әзірбайжанда фамилиялар кеңінен қабылданудан кейін, ата есімдер әлі де толық аттың бөлігі болып қала берді, мысалы, Сәрдар Ильяс оғлу Әлиев ("Ильястың ұлы Сәрдар Әлиев"). Бүгінде Әзірбайжанда ата есімдер кейде ресми емес жағдайда фамилиялардың орнына қолданылады. Мұндай жағдайларда олар әдетте бір сөзбен жазылады (мысалы, Эльдар Мамедоғлу, Сабина Юсифqızı). Көптеген әзірбайжандық фамилиялар парсы стиліндегі "zadeh" жалғауымен жасалған ата есімдерден шыққан (Kazimzadeh, Mehdizadeh және т.б.). Олар Кавказ және Иран әзірбайжандарының арасында кездеседі. Дегенмен, Ирандағы әзірбайжандар "оғлу / qızı" ата есімдерін қолданбайды. Әзірбайжандық ата есімдерді түрікше фамилиялардағы "оғлу" және грекше фамилиялардағы "ογλού" (oglou) атауларымен шатастыруға болмайды, себебі олар әкелердің есімдерін көрсетпейді және әйелдерге арналған нұсқалары жоқ.
Семит мәдениеттері
Тарихи семит есімдерінің ортақ ерекшелігі – әкесінің атынан туындаған есімдер жүйесін қолдану. Ежелгі заманнан бері ерлер мен әйелдер осы жүйе бойынша аталған. Бұл белгілі бір аймаққа немесе дінге шектелмеген. Тек 17 және 18 ғасырларда ғана Еуропа мемлекеттеріндегі заңдар семит тегінен шыққан адамдарды әкесінің атынан туындаған есімдерді тастап, тұрақты заңды тегтерді қабылдауға міндеттеді. Осы заңдар бекітілгеннен кейін ғана осы мемлекеттердегі еврейлер мен мұсылмандардың көпшілігі тегін алды.
Араб тілі
Араб тілінде (ابن немесе بن: , кейде және есімнің грамматикалық жағдайын көрсету үшін) сөзі жоғарыда талқыланған "ұл" жұрнағына балама болады. Сонымен қатар, (بنت) сөзі "қыз" дегенді білдіреді. Мысалы, (علي بن عمرو) "Әли, Амрдың ұлы" деген мағынаны білдіреді. Классикалық араб тілінде бұл сөз екі есімнің арасында жазылады, себебі бірінші есімнің жағдайлық аяқтамасы дауысты дыбысты қамтамасыз етеді. араб тілінен латын әрпіне аударғанда жиі деп жазылады, ал сөзі жиі деп жазылады. Осылайша, Хишам ибн әл-Калби басқаша жазылуы мүмкін. Дегенмен, мұндай айтылу диалектілік ерекшелік және классикалық араб тіліндегі жазу мен айтылумен байланысы жоқ. (немесе әртүрлі грамматикалық жағдайларда) сөзі "әкесі" дегенді білдіреді, сондықтан Солтүстік Африкада аталық тегі француз немесе испан тілі арқылы сүзгіленген жергілікті айтылуын көрсететіндей жазылады. Мысалы, (أحمد بن بلّة) қараңыз. Орта ғасырларда белгісіз ата-анасы бар заңды емес бала кейде "өз әкесінің ұлы" деп аталатын (әсіресе Зияд ибн Әбихи). Құранда Иса (араб тілінде Иса) тұрақты түрде деп аталады – аналық тегі (Құранда Исаның әкесі жоқ; Иса туралы исламдық көзқарасқа қараңыз). Араб патронимикасы генеалогиялық жазбалардың мүмкіндігіне қарай кеңейтілуі мүмкін: мысалы, Ибн Халдун өзінің толық атын деп атады. Патронимика араб әлемінің, әсіресе Сауд Арабиясы мен Ирактың кейбір бөлігінде әлі де стандартты болып табылады. (Иракта жағдайында, немесе жойылған.) Алайда, араб әлемінің бір бөлігі отбасылық тегтер жүйесіне көшкен. Ағылшын тіліндегідей, жаңа отбасылық тегтер кейде бұрынғы патронимикалық атауларға негізделген. Араб әлемінде ең көп қолданылатын форма – бұл патронимиканы және отбасылық тегті бірге қолдану, көбінесе жеке есімнен кейін әкесінің және әкесінің әкесінің есімдерін тізбектеп келтіру, содан кейін отбасылық тег. Мысалы, Иракта толық есімдер жеке адамның есімін оның әкесінің есімімен (кейде әкесінің есімі жіберіліп, әкесінің әкесінің есімі қолданылады, кейде әкесінің де, әкесінің әкесінің де есімдері қолданылады) және қала, ауыл немесе рудың атын біріктіру арқылы құралады. Мысалы, Хайдер Мухаммад әл-Тикрити – Хайдер есімді Мухаммадтың ұлы және Тикрит қаласынан. Сауд Арабиясында атау конвенциялары Иракқа ұқсас, бірақ отбасылық тегтер жиірек қолданылады.
Patronymics are still standard in parts of the Arab world, notably Saudi Arabia and Iraq. (In the case of Iraq, with the omitted or .) However, some of the Arab world has switched to a family name system. As in English, the new family names are sometimes based on what was formerly a patronymic. The form most used in the Arab world is the usage of both the patronymic and a family name, often using both the father's and paternal grandfathers given name in sequence after the own given name, and then the family name. In Iraq for example, full names are formed by combining the given name of an individual with the given name of their father (sometimes the father is skipped and the paternal grandfather's given name is used instead, sometimes both father and paternal grandfather are used), along with the town, village, or clan name. For instance, Hayder Muhammed al Tikriti is the son of Muhammed named Hayder, and he is from the town of Tikrit. In Saudi Arabia, naming conventions are similar to Iraq's but family names are used much more often.
Арамей тілі
Арамей тілінде "бар" префиксі "ұл" дегенді білдіреді және "ұл" мағынасындағы префикс ретінде қолданылады. Киелі кітапта Матай 16:17-де Петір Бар-Жона деп аталады, ал Натанайыл, мүмкін, Бартоломей деп аталған, себебі ол Толмайдың (немесе Птолемейдің ұлы, "П" әрпі қысқартылған) ұлы. Бұл атаулар метафоралық мағынада да қолданылуы мүмкін, мысалы, Елшілердің істері 4:36–37-де Жүсіп есімді адам Барнаба деп аталған, яғни "Жынысқанның ұлы". Әйелдерге қатысты эквиваленті, б'рат, Таргумимде кездеседі. Мандейлік есімдер де жиі "бар" префиксін қолданады.
еврейше
Еврейлердегі әкелік атау жүйесінде, көп қолданылатынындай, есімнен кейін «бен» немесе «бат» ("ұлы" немесе "қызы") деп, содан соң әкенің аты, ананың аты немесе екеуі де айтылады.
Ассириялық
Ассириялықтар ғасырлар бойы "bet" немесе "bit" атауын қолданған, ол Ассириялық жаңа арамей тілінде сөзбе-сөз "үй" дегенді білдіреді; алайда, есімнің контекстінде ол "[әкенің атының] үйінен" деген мағынаны білдіреді.
Парсы тілі
Парсы тілінде әкелік аты (патронимдер) پَسوَند еркектер үшін "пур" پور жұрнағымен, ал әйелдер үшін "дохт" دُخت жұрнағымен аяқталатын есімдер арқылы жасалады. Мысалы: Шахпур (патшаның ұлы) және Синапур (Синаның ұлы). Елдерге қарай кейбір жұрнақтар жиірек қолданылады. Мысалы, Иранда "пур" жұрнағы көп кездессе, Ауғанстанда "зада" زاده немесе "зад" زاد жұрнағы жиі қолданылады, бірақ "задех" Иранда да кең таралған.
Түрікше
Түрік тілінде әке шежіресін көрсету үшін "ұлы" және "заде" жұрнақтары қолданылады, олар шежіренің белгілі бір адамнан тарағанын білдіреді. Басқа тілдердегі көптеген атаулар сияқты, заманауи кезеңнің соңында заңдармен есімдер беру ережелері ресмиленгеннен кейін, көптеген атаулар тегіне айналды. 1934 жылғы "Тег атау революциясынан" кейін көптеген адамдар "ұлы" жұрнағымен немесе одан без, кәсіптерін немесе тұратын жерлерін тег ретінде таңдады, мысалы, Елбейұлы, Баққалыұлы немесе Ғиритлиұлы, ал "заде" жұрнағымен – Бейзаде, Мехмедзаде, Юсуфзаде сияқты атауларды таңдады.
Күрд тілі
Курд тілінде, әдетте, үш атты жүйе қолданылады, ол аталық және аналық атауларға негізделген. Яғни, адамның атынан кейін әкесінің аты және әкесінің әкесінің аты келтіріледі, бұл атаулар өзгеріссіз жазылады және толығымен жынысқа қатысты бейтарап болып табылады. Осы атау стилі Ирак Курдистан аймағының барлық ресми құжаттарында қолданылады. Тегілер ресми түрде қолданылмайды және көптеген адамдарда тегі немесе әулеттік аты жоқ. Егер тегі болса, көбінесе олар оны туған жерінен, тегінен, кланынан немесе руынан алады. Түркия, Иран және Сириядағы күрд аттарына тиісті елдердің ресми ат қою жүйелері күшті әсер етеді.
Еуропа
Еуропада тегі атасының есімінен жасалған атаулар бұрын кеңінен таралған, бірақ кейін Скандинавия, Исландия және кейбір шығыс славян халықтарында ғана сақталды.
Ағылшынша
Англияда "son" немесе "ing" жұрнағымен аяқталатын есімдер бастапқыда әкесінің атына байланысты туындаған. Сонымен қатар, көне француз (нақтырақ айтқанда, норманд) префиксі fitz (қазіргі француз тіліндегі fils сөзімен байланысты, яғни "ұл") Англияның аристократиялық әулеттерінде Норман жаулап алу кезінен бастап, сондай-ақ англо-ирландтар арасында да кездеседі. Мысалы, Фицджеральд және Фитцхуг есімдері бар. Ерекше қызығушылық тудыратын Фицрой есімі "патшаның ұлы" (roy) деген мағынаны білдіреді және кейде заңды емес патша балаларына берілген.
Ирланд, шотланд және манкс тілдері
"Mac" сөзі шотланд, ирланд және мэнктілдерінде кең таралған, олардың барлығында "ұл" деген мағынаны білдіреді. "Mc" Шотландия мен Ирландияда жиі ағылшыншаландырылады. Ирландияда "Mag" және "M'" формалары кездеседі. "Mac" префиксі "Mac Coinnich" немесе ағылшыншаланған "Mackenzie" сияқты текті қалыптастыру үшін қолданылады, яғни Coinneach/Kenneth ұлы. "Mac"-тің әйелдік эквиваленті – Nic, шотланд гаэліндегі "nighean mhic" немесе ирланд тіліндегі "iníon mhic" сөздерінен жиынтықталған, екеуі де "қыз" дегенді білдіреді. Мысалы, шотланд гаэліндегі Nic Dhòmhnaill тегі "Dòmhnall ұлының қызы" (ағылшынша, Дональд) дегенді білдіреді, мысалы, Mairi Nic Dhòmhnaill немесе Mary MacDonald. Ирланд теңізінің солтүстік жағында, Ольстерде, Мэн аралында және Галлоуэйде (тіпті Аргиллге дейін солтүстікке қарай) "Mac" сөзі әдетте сөйлеуде /k/ дыбысына дейін қысқартылатын. Бұл "Qualtrough" (Уолтер ұлы) және "Quayle" (Пол ұлы, MacPhail-мен салыстырыңыз) сияқты ағылшыншалауларға әкелді, олар әдетте "C", "K" немесе "Q" әріптерімен басталады. Ирландияда бұл қысқарту "Guinness" (Aonghus ұлы, MacAonghusa-мен салыстырыңыз) сияқты тегтерге әкелді, олар әдетте "Mac" префиксімен басталатын атауларда "C" немесе "G" әріптерімен, ал "O" префиксімен басталатын тегтерде "H" әрпімен (мысалы, "Hurley" [Iarlath ұрпағы, Ua h Iarfhlatha/O'Hurley-мен салыстырыңыз]) басталады. Шотланд гаэлінде жеке тұлғаларға арналған басқа да, сәл өзгеше формадағы тегтер де бар, олар әлі де қолданылуда (қосымша ақпарат алу үшін: Шотланд гаэлінде жеке есімдер жүйесі).
Уэльс және Корнуолл тілдері
1536 жылғы Одақ актісіне дейін уэльстің халқы көбінесе тегін қолданбады, оның орнына эпитеттерді (мысалы, Селиф Сарфгадуа, «Солғыш жылан Селиф»), патронимдерді (мысалы, Родри ап Мерфюн, «Мерфюнның Родри ұлы») және (сирек) матронимдерді (мысалы, Родри маб Нест, «Несттің Родри ұлы») пайдаланып адамдарды анықтады. Уэльс тілі, P-келт тілі ретінде, бастапқыда Ирландия мен Шотландияда қолданылатын Q-келт тілінің «mac» сөзінің орнына «map» немесе «mab» сөздерін қолданды. Кейін бұл сөздер қазіргі уэльс тіліндегі «ap» және «ab» сөздеріне айналды. Әдетте, әкесінің аты дауысты әріппен басталатын болса, «mab/ab» (мысалы, Лливелин маб Иорверт) қолданылады, бірақ екі баламалы форма да көптеген дереккөздерде еркін қолданылады. Қыздар «ferch» немесе «verch» ( «қыз, қызы» деген мағына беретін «merch» сөзінен туындаған) арқылы белгіленді. «Ангарад верч Оуэйн» дегені – «Оуэйннің қызы Ангарад». Одақ актісінен кейін көптеген уэльс тегі әкесінің немесе ата-бабасының жеке есімінің түріне айналды: «ap» немесе «ab Ieuan» көбінесе «Эванс» болып келді; «ap Rhys» – «Прайс»; «ap» немесе «ab Owain» – «Боуэн»; «ap Hywel» – «Пауэлл» немесе «Хауэлл». Бұл ағылшын тіліне аударылған крещениелік және ресми есімдерден басқа, уэльстің халқында индустриалдық революцияға дейін, әсіресе Уэльстің солтүстігі мен батысында патронимдерді қолдану кең таралды. Кейде әкесінің есімі ұлдарының орта аты ретінде ағылшын тіліндегі есімдердің ішінде де қолданылды. Корнуолл Уэльске қарағанда ертерек Англия құрамына енгендіктен, онда патронимдер (мысалы, [m]ap Ros>Rouse, [m]ap Richard>Pritchard, Davies, Evans) топонимдерге (мысалы, Tresillian, Trevithick, Nanskeval/Nankeville) және кәсіби тегтерге (мысалы, An Gof, [An] Gove, (Төңіреш); Helyer (корн тілінде – мүмкін, шатыр төлеуші немесе аңшы (helgher))) қарағанда аз кездеседі.
Нидерланд тілі
Голланд тілінде әкесінің есімінен жасалған тегілер жиі отбасылық тегтердің орнына немесе есімнің ортасы ретінде қолданылған. Әкесінің есімінен жасалған тегілер әкенің аты мен ұл үшін "zoon", қыз үшін "dochter" жұрнақтарынан тұрған. Мысалы, Абель Янссон Тасман – "Ян Тасманның ұлы Абель", ал Кенау Симонсдохтер Хасселер – "Симон Хасселердің қызы Кенау". Жазбада бұл жұрнақтар көбінесе "sz." және "dr." деп қысқартылған, мысалы, Иероен Корнелисз. – "Корнелис ұлы Иероен", немесе Дирк Якобсз. "s", "se" және "sen" жұрнақтары да ұлдар үшін, ал кейде қыздар үшін де жиі қолданылған. Солтүстік провинцияларда "s" жұрнағы, меншік жалғауы ретінде, ұлдар мен қыздарға дерлік барлық жерде қолданылған. "Tacx" немесе "Hendrix" сияқты "x" жұрнағы да "ұлы немесе қызы" дегенді білдіреді және қазір толық есімнің бір бөлігі ретінде қабылданады. Әкесінің есімінен жасалған тегілер 1795 жылы француз басқыншылығына дейін және 1810 жылы аннексияға дейін Голландияның біріккен провинцияларында кең таралған. Нидерланды Францияның провинциясы болғандықтан, 1811 жылы туу, өлім және неке тіркелімі құрылды, содан кейін император Наполеон голландтарды жеке тегін тіркеуге және қабылдауға мәжбүр етті.
Француз тілі
Францияда "patronyme" және "nom patronymique" терминдері отбасылық тегті көрсету үшін ұзақ жылдар бойы бірін-бірі алмастырып қолданылып келген, яғни ол әкеден мұраға қалған. Патронимдік тектің дәстүрі кейбір француз колонистерінің канадтық ұрпақтары арасында әлі де сақталған: мысалы, көптеген акадиялықтардың ауызша дәстүрінде "Марк, Пьердің ұлы, Жерардың немересі" деген мағынаны беретін "Марк à Пьер à Жерар" (әдеби мағынасы: "Пьер мен Жерардың Маркі") сияқты тіркестер кездеседі.
Италиялық
1975 жылға дейін итальян тілінде ресми жазуда әкесінің атын көрсету үшін тірі әкесі үшін "di" (ағылшынша "of"), ал қайтыс болған әкесі үшін "fu" (ағылшынша "late") сөздері қолданылған. Яғни, "Марио ди Джованни Росси" дегені – Марио Росси Джованни есімді тірі адамның ұлы екенін, ал "Франческо фу Пьетро Верди" дегені – Франческо Верди Пьетро есімді қайтыс болған адамның ұлы екенін білдіреді. Әкесінің аты белгісіз болған жағдайда, мекемелер "Н.Н." (Nomen nescio, латынша "атын білмеймін") формуласын қолдана немесе анасының атын жаза алатын, не болмаса мүлдем осы бөлікті жіберіп алатын. Латын тілінде жазылған шіркеу тізімдерінде әкенің аты препозициясыз атау райында жазылған. Ал әкесі қайтыс болса, "quondam" (ағылшынша "once/formerly") деген сөз қосылған. Жоғарыдағы мысалдар латынша "Marius Johannis Rossi" және "Franciscus quondam Petri Verdi" деп аударылған болар еді. Қазіргі итальян тілінде әкесінің атын атау кеңінен қолданылмайды. Дегенмен, олардың кейбіреулері түрлі тегтердің пайда болуына себеп болған. Мысалы, Паоло есімді адамның ұрпақтары Паоло, Ди Паоло, Де Паоли, Паоли, Поло, Паголо, Паголи, Паолино, Лино сияқты тегтерді алған болуы мүмкін.