Кіріспе

South Park эпизоды "Спонтанды жану" – американдық анимациялық телесериал "South Park" сериалының үшінші маусымының екінші эпизоды және барлығының 33-ші эпизоды. Ол алғаш рет 1999 жылдың 14 сәуірінде АҚШ-та көрсетілді. Эпизодта Кенни мен көптеген қала тұрғындары түрткісіз өртеніп өле бастайды. Мэр МакДаниелс Рэнди Маршқа адамдар неге өліп жатқанын анықтауды жүктеді.

Сюжет

Кайл әкесі Джеральд пен анасы Шиланың Джеральдтың эректильді дисфункциясынан туындаған некелік қиындықтарға тап болғанын біледі. Ол және басқалары (Кенни, Стэн және Картман) оған "эрекция" (балалар оны "тірілу" деп қателеседі) беруге тырысады, оның мәнісін білмей. Осы уақытта, Кенниден бастап қала тұрғындары өздігінен жану бастайды, бұл қала халқын шіркеуге жиі баруға итермелейді, ал қала әкімі МакДэниелс Рэнди Маршқа жанудың себебін анықтауды бұйырады. Балалар шіркеуде Крест жолын көрсетуге тартылады, Картман Иса рөлінде айқышқа байланып, басқа рөлді ойнай алмаймын деп қайта-қайта жалбарынады. Кейін жігіттер айқышты алып, оны шіркеу сыртына қояды, Картман әлі де байланып тұр, осылайша ол өліп, Джеральдқа "эрекция" сыйлау үшін өмірге қайта оралады. Осы арада Рэнди жанулардың себебі жұбайлардың алдында газ шығарудан тартынғандарынан екенін біледі (Кенни бұрынғы бөлімдегі қыз жолдасы Келлимен уақыт өткізген еді), сондықтан ол қала тұрғындарының барлығын бірнеше секунд сайын газ шығаруға шақырады. Осының арқасында ол Нобель сыйлығын жеңіп алады және оған мүсін орнатылады, бұл Саут Парктің жалғыз ғалымы доктор Мефестоның ашуын тудырады, ол жеті құйрығы бар Галапагос тасбақасын жасағаны үшін сыйлықты жеңгісі келді, сондықтан ол кек алуды жоспарлайды. Осы уақытта Картман (әлі де айқышта) Стэн мен Кайл оны түсірмейді деп ашуланып, шаршап, тіпті анасы Лианның оны уайымдап, "шақырып" жатыр деп мәлімдейді. Кейін Шеф оны түсіреді, бірақ ол оған "бұл тек түс" дейді және ол әлі де айқышта, оны одан да ашуландырады. Содан кейін тағы бір дағдарыс туындайды, қалаға ыстық толқын соққы бергенде, Рэнди қайтадан себебін анықтау үшін шақырылады. Алайда Мефесто одан бұрын анықтап шығады. Ол жанудың себебі барлық газ шығарудан пайда болатын метан газы екенін және бұл жаһандық жылынуға әкелгенін анықтайды. Рэндиді дағдарысқа кінәлі деп танып, Нобель сыйлығынан айырып, таспен лақтырып, қала бойынша өз мүсінімен жүруге мәжбүр етеді, достары одан бас тартады (Иса Мәсіх Крест жолындағыдай). Осы уақытта Джеральд кеңсесінде тартымды, жас клиенттерінің киімін шешіп жатқанын көріп, эрекция алады (олар Рэндидің кінәлі екенін айтқан тері қатерлі ісігін көрсету үшін), ол Кайлға бәрі жақсы болады деп айтқаннан кейін, Кайл әкесіне осы қуанышпен Картманды айқышта ұмытып кетеді. Рэнди өзінің мәселесін шешуге тырыспайды, себебі қала тұрғындарының барлығы оны жек көреді, тіпті ол жану/жаһандық жылыну мәселесін шешкен болса да. Алайда Стэн оған Крест жолынан бір нәрсе үйренгенін айтады: Исаны барлық білгендері жек көріп, достары бас тартса да, ол өз міндетін орындады және өліп бара жатқанда оң қолын көтеріп: "Көптің қажеттіліктері аздардың қажеттіліктерінен артық" деді (Кайл кейінірек бұл "Жұлдызды жол II: Ханның қаһары" фильмінен алынған цитата екенін атап өтеді). Көп зерттеулер жүргізгеннен кейін Рэнди адамдардың жаһандық жылынуға қарсы күресу үшін газды шамамен шығаруы керек екенін біледі. Бұл жақсы нәтиже береді, ол қаланың мақтанышын қайта жеңіп алады және үш аптадан кейін Нобель сыйлығын қайта алады, сонда жігіттер Картманды сол сәтте айқышта қалдырғанын есіне алады. Олар оны іздеп жүгіріп, оны тірі, бірақ әлсіз күйде табады, денедегі майымен үш апта бойы өмір сүрген. Ашуланып, Картман (жіңкі дауыспен) оны құлатқаннан кейін олардың аяқтарын тебуге уәде береді. Рэндидің арман күйіндегі әні соңғы титрлерде ойнайды.

Өндіріс

"Спонтанды жану" эпизодын South Park сериалының авторлары Трей Паркер мен Мэтт Стоун, сондай-ақ сценарист Дэвид Гудман жазған. Эпизодтың шабыты Паркердің бала кезінде көрген Крест жолы оқиғаларынан туындаған. Паркердің айтуынша, жас балалардың осы оқиғаларға қатысуы, әсіресе Исаның айқышқа шегеленуін көру оны қызықтырған. Агностик еврей және South Park серіктесі Стоун Паркер оған түсіндіргенге дейін "Крест жолы" туралы ешқашан естімеген еді, сосын Стоун: "Мен бұл ең қызықты нәрсе деп ойладым" деді. Эпизодты түсіріп жатқанда Паркер мен Стоун бірден South Park фильмі – "South Park: Bigger, Longer & Uncut" жұмыстарын да жүргізіп жатты. Олар "Спонтанды жану" эпизоды үшін бір студияда, ал фильм үшін бір шақырым қашықтықтағы үлкен студияда жұмыс істеді. Paramount Pictures басшылары бұл жағдайға наразы болып, Паркер мен Стоунның телесериалды тоқтатқанын және фильмге назар аударғанын қалады. Эпизодты жазу кезінде Паркер мен Стоун South Park атқарушы продюсері және католик дінін ұстанатын Энн Гарефиномен үнемі кеңесетін. Стоун Гарефиноның "жағдайға түсіністікпен қарағанын" және шоудың католиктерге қатысты әзілдеріне ренжімегенін айтты. Паркер сондай-ақ, шоудағы газдың спонтанды жануға себеп болуы туралы идеяның өзінің шын ниетінен туындағанын, себебі ол газды ұстап тұрудың адамды спонтанды жануға алып келуі мүмкін деп есептейді. Паркер: "Шын мәнінде, менің ойымша, бұл спонтанды жанудың себебі болуы мүмкін, себебі мен кейбір адамдардың газды жаққанын көрдім, және от шары үлкен болды. Бұл бір ғана газ болды. Мен шындығында, мұның мүмкін екенін ойлаймын" деді. Эпизод сонымен қатар ересектердің мақтандығын пародизациялайды, бұл South Park эпизодтарында жиі кездесетін тақырып, балаларды спонтанды жану мәселесіне шешім табуда ақылдырақ және салмақтырақ етіп көрсетеді. Ересектер дұрыс емес трендтер мен шешімдерді ұстанады, атап айтқанда, үнемі газ шығару арқылы спонтанды жанудан қашуға тырысады, ал тек балалар ғана екі шектен шығудың ортасында ақылға қонымды шешім таба алады: газды тек қажет болғанда немесе "нағыз, өте күлкілі" болғанда ғана шығару. Шіркеу қызметі кезінде дін қызметкері Макси Денвер Бронкос командасынан кеткен екі ойыншыны атады: 1999 жылы еркін агент болғаннан кейін командадан кеткен Нил Смит және 1999 жылы Нью-Йорк Джетс командасына қосылған Стив Атвотер. Көптеген рецензенттер эпизодты ұсынды, сонымен бірге оның қорлаушы мазмұнына да назар аударды. The Daily Telegraph газетінің тілшісі Питер Лалор оны "тағы да ұсынылатын эпизод" деп сипаттады, бірақ "егер сізде сезімтал христиандық құндылықтары болса, бұл эпизодты жібергенің жақсы" деді. Waikato Times газетінен Пол Томпсон эпизодты мақтап, "шоудағы барлық ингредиенттер бар: жақтырмас балалар, екі жүзді ересектер және өткір юмор" деді. Daily Breeze газеті эпизодты ұсынса да, ол "осы мультфильмнің әзіл-қалжың мен ашық әрекеттері оның айқын белгісі болып қала беретінін" көрсетті. DVD рецензенті және Rolling Stone журналының авторы Даг Прат "Спонтанды жану" эпизодына теріс пікір берді, оны "ақылға сыймайтын" деп атады және "Әрине, егер сізге газ туралы әзілдер ұнаса, бұл күлкілі, бірақ оның амбициялары шектеулі" деді. The Chicago Tribune "Спонтанды жану" эпизодын South Park шоудың даулы тақырыптарды, әсіресе дінге қатысты мәселелерді талқылауға бейімділігін көрсететін жеті эпизодтың тізіміне қосты.