Кіріспе
South Park анимациялық телесериалдың басты кейіпкері Стэнли "Стан" Марш – South Park телесериалдың ойдан туған кейіпкері. Ол сериалдың тең авторы Трей Паркердің дауысына және бейнесіне негізделген. Стен – Кайл Брофловски, Эрик Картман және Кенни Маккормикпен бірге сериалдың төрт маңызды кейіпкерінің бірі. Ол 1997 жылдың 13 тамызында South Park телесериалының тұңғыш эфирінде пайда болды, алғаш рет 1992 жылы ("Иса Фростиге қарсы") және 1995 жылы ("Иса Сантаға қарсы") Паркер мен ұзақ жылғы әріптесі Мэтт Стоун жасаған "Рождество рухы" атты қысқаметражды фильмдерде көрінген. Стен – бастауыш мектеп оқушысы, ол өзінің ойдан туған, Саут-Парк, Колорадо қаласындағы әдеттегі шағын қалалық өмірден өзгеше, ерекше оқиғаларға жиі тап болады. Стен көбінесе логикалық, батыл, шыдамды және сезімтал болып бейнеленеді. Ол ересектерге және олардың ықпалына деген құрметсіздігін ашық білдіреді, себебі Саут-Парк тұрғындарының көпшілігі өздерінің сыншыл ойлау қабілеттерін жиі қолданбайды. Басқа South Park кейіпкерлері сияқты, Стен де компьютерлік анимация арқылы жасалған, бұл шоудың бастапқы кесу анимациясының әдісін қайталайды. Ол 1999 жылғы "South Park: Bigger, Longer & Uncut" толық метражды фильмінде, сондай-ақ South Park тақырыбына байланысты медиа және тауарларда да пайда болады. Паркер мен Стоун Стенді балалық мінез-құлқы бар кейіпкер ретінде көрсетсе де, оның сөйлеуі көбінесе ересектерге арналған мәселелерге қатысты пікірлерді білдіруге бағытталған және саясат, дін, мәдениет және философия салаларындағы сарапшылар көптеген жарияланымдарда оны жиі келтіреді.
Stanley "Stan" Marsh is a fictional character in the adult animated television series South Park. He is voiced by and loosely based on series co creator Trey Parker. Stan is one of the series' four central characters, along with Kyle Broflovski, Eric Cartman, and Kenny McCormick. He debuted on television when South Park first aired on August 13, 1997, after having first appeared in The Spirit of Christmas shorts created by Parker and long time collaborator Matt Stone in 1992 (Jesus vs. Frosty) and 1995 (Jesus vs. Santa). Stan is an elementary school student who commonly has extraordinary experiences not typical of conventional small town life in his fictional hometown of South Park, Colorado. Stan is generally depicted as logical, brave, patient and sensitive. He is outspoken in expressing his distinct lack of esteem for adults and their influences, as adult South Park residents rarely make use of their critical faculties. Like the other South Park characters, Stan is animated by computer in a way to emulate the show's original method of cutout animation. He also appears in the full length feature film South Park: Bigger, Longer & Uncut (1999), as well as South Park related media and merchandise. While Parker and Stone portray Stan as having common childlike tendencies, his dialogue is often intended to reflect stances and views on more adult oriented issues and has been frequently cited in numerous publications by experts in the fields of politics, religion, popular culture and philosophy.
Саут-парктегі рөлі
22 маусымға дейін Стэн Саут Паркте 260-авеню де лос Мексиканос мекенжайында ата-анасы Рэнди мен Шарон Марш және қарындасы Шеллимен бірге тұрады. Осы кезеңде геология саласындағы жоғары білімі бар Рэнди федералдық үкіметте жер сілкінісін бақылайтын мекемеде жұмыс істейді, ал Шарон Томның ринопластика клиникасында хатшы болып қызмет етеді. 22-ші маусымнан бастап отбасы қала сыртындағы фермаға көшіп, онда Рэнди марихуана өсіріп, отбасын көмектесуге мәжбүрлейді. Стэннің отбасында оны зорлап, ұрып-соғатын 13 жасар қарындасы Шелли және Стэнды "Билли" деп атайтын жүз жасар әкесі Марвин бар. Стэн мырза Гаррисонның төртінші сыныптағы сыныбында Саут Парк бастауыш мектебінде оқиды. Шоудың алғашқы 58 эпизодында (1997 жылдан бастап 4-ші маусымның 2000 жылғы "4-ші сынып" эпизодына дейін) Стэн және басқа да басты бала кейіпкерлер үшінші сыныпта оқыды. Оның туған күні 14-ші маусымның "Сенде 0 дос бар" эпизодында Facebook парақшасында көрсетілгендей, 19 қазан (шоудың авторы Трей Паркердің туған күні), 2001 жыл. Стэн әкесінің әзіл-қалжыңдары мен жиі мас болуынан жиі ұялады және ренжітеді. Стэннің Джимбо ежекенімен қарым-қатынасы шоудың алғашқы екі маусымында қысқаша көтерілген. Оның ең жақсы досы Кайл негізгі актерлік құрамдағы жалғыз еврей бала болса, Картман семіз, нәсілшіл, психопат, ал Кенни кедейлікпен күреседі (және алғашқы маусымдарда зорлық-зомбылықтан өлімге ұшырайды), ал Стэн бастапқыда "қалыпты, орташа, американдық, шатасқан бала" ретінде сипатталған. Стэн кейде кейбір эпизодтардың соңында "оқиғаның мәні" сабағын беретін, мысалы, 7-ші маусымның "Сұр таң" және 8-ші маусымның "Жүдейдің құмарлығы" эпизодтарында. Алайда, 15-ші маусымнан бастап шоудың сипаттамасының күрделенуіне байланысты Стэн дисфункционалдық отбасына байланысты күмәнді және депрессияға ұшырады, әсіресе "Ass Burgers" эпизодында ол күнделікті алкогольге тәуелділігін көрсетеді, тек қаналық қарым-қатынасқа шыдау үшін. Стэн Паркердің, ал Кайл Стоунның үлгісімен жасалған. Стэн мен Кайл ең жақсы достар, олардың қарым-қатынасы Паркер мен Стоунның нақты достығын бейнелеуге арналған, бұл серияның басты тақырыбы. Олардың кейде келіспеушіліктері болғанымен, достықтарына ешқандай ұзақ мерзімді зиян келтірмей, әрқашан татуласады. Басқа достары мен сыныптастары сияқты Стэн де Картманмен жиі келіспейді, оның мінез-құлқына наразы болады және салмағын ашық мазақтайды. Стэн Кеннимен де жақын достық қарым-қатынаста, ал Кенни Стэннің "ер адамның ең жақсы досының бірі" екенін айтады. Стэн Кеннидің тұншықтырылған даусын жақсы түсінеді және әдетте Кеннидің өлімінен кейін "О, құдайым! Олар Кенниді өлтірді!" деп айқайлайды, содан кейін Кайл "Сендер, иттің балалары!" деп жалғастырады. Стэн топтағы жалғыз тұрақты қыз досы, Венди Тестабургер, олардың қарым-қатынасы шоудың алғашқы маусымдарында жиі көтерілген. 11-ші маусымда (2007 ж.) "The List" эпизодында Венди оны 7-ші маусымда (2003 ж.) "Raisins" эпизодында тастап кеткеннен кейін татуласып, қайтадан жұп болып жариялағанмен, олардың қарым-қатынасы суыған сияқты, бірақ кейбір эпизодтарда бірге көрінеді. Стэнды жиі мазақтайтын бір жайт - ол Венди оған сөйлесуге немесе сүйеуге келгенде құсып кетеді. Стэн сыныптағы қыздарға өте тартымды, бұл жұмсақ әзіл, өйткені төртінші сыныптағы барлық ұлдар, Картман мен екі мүгедек баладан басқа (Тимми Берч пен Джимми Валмер), шаш, киім және тері түсі қосылғанға дейін дәл сол модельді қолданады. Көптеген эпизодтарда Стэн сенімдегі этика, моральдық дилеммалар және даулы мәселелер туралы ой жүгіртеді және көбінесе алған сабақтарын "білесіз бе, бүгін мен бір нәрсе үйрендім" деп басталатын сөздермен бөліседі.
Құрылыс және жобалау
Стеннің аты аталмаған алғысы алғаш рет 1992 жылы Паркер мен Стоун Колорадо университетінде оқып жүрген кезде жасаған "Иса мен Фрости" деп аталған "Рождество рухы" атты қысқаметражды фильмде пайда болды. Кейіпкер құрылыс қағазынан қиылған бөліктерден жасалған және тоқтату анимациясы арқылы жандырылған. Үш жылдан кейін, досы Брайан Грейденнен достарына жіберу үшін Рождестволық видеокарта ретінде тағы бір қысқаметражды фильм жасауды сұрағанда, Паркер мен Стоун тағы бір ұқсас анимациялық "Рождество рухы" қысқаметражды фильмін жасады, оны "Иса мен Санта" деп атады, онда Стен де пайда болды. Стен 1997 жылдың 13 тамызында "Саут Парк" комедиялық телесериалының "Cartman Gets an Anal Probe" атты эпизодымен дебют жасады. Шоудың анимациялық стиліне сәйкес, Стен қарапайым геометриялық пішіндер мен негізгі түстерден тұрады. Оған қолмен салынған кейіпкерлерге тән еркін қозғалыс мүмкіндігі берілмейді; кейіпкері көбінесе бір бұрыштан ғана көрсетіледі, ал оның қозғалыстары қасақана дүркінді түрде анимацияланады. Шоудың үшінші эпизоды "Weight Gain 4000" (бірінші маусым, 1997) бастап, Стен, шоудағы барлық басқа кейіпкерлер сияқты, компьютерлік бағдарламамен анимацияланды, бірақ шоу әлі де бастапқы техникасын қолданып жасалғандай әсер қалдыру үшін суреттелген. Бастапқыда Стенді компьютерлік өңдеусіз дауыстаған Паркер қазір балалық интонацияны қоса отырып, өзінің қалыпты дауыс диапазонында сөйлейді. Жазылған аудио Pro Tools бағдарламасымен өңделеді, ал дауыс биіктігі төртінші сынып оқушысының дауысына ұқсату үшін өзгертіледі. Стеннің туған күні 19 қазан, бұл сонымен қатар Трей Паркердің туған күні.
Тұлға және қасиеттері
Стеннің аузы жаман (оның достарында да осы қасиет бар), Паркер мен Стоунның жас балалар жеке қалғанда қалай сөйлейтінін көрсету мақсатында. Белгілі бір жағдайларға, әсіресе ертерек маусымдарда, Стен жиі: "Дұрыс, мұнда бәрі қатты қиын" деп айқайлайды. Стен цинизмге бой алған және сөйтілген сөздерді жиі қолданса да, Паркер кейіпкердің ішкі жағында "жақсылық бар" екенін айтады, ал Time журналы Стенді және оның достарын "кейде қатыгез, бірақ тазалық сақтайтын" деп сипаттады. Стен жануарларды өте жақсы көреді. Ол ағасы Джимбоның аң аулауына қарсы, сонымен қатар фермадағы шағын төлдерге ашығаннан кейін вегетариандыққа көшуге бейімделді, тіпті оларды сойылудан қорғау үшін өз бөлмесінде жасырды. Кейін, ол ауыр сырқатқа шалдыққандықтан вегетариандықтан бас тартуға мәжбүр болды, бірақ жануарлар құқықтары үшін күресін жалғастырды, "Душ және дерт" эпизодында PETA мүшесі болды, сондай-ақ "Киттердің артықшылығы" эпизодында киттер мен дельфиндерді құтқарды. Стенге ұнайтын жалғыз ересек адам – мектеп асханасының қызметкері Шеф еді, себебі Стен шоудағы басқа ересектерді, олардың алаяқтықтарға, культтарға және сенсациялық медиа жаңалықтарына бейімділігіне байланысты, төмен бағалайтын. Ол дәстүрлі медицинаның дұрыстығына күмән келтіреді, культтарды қауіпті деп жариялайды және өзін экстрасенс ретінде таныстыратындарды алаяқтар деп санайды, әсіресе Джон Эдвардты "әлемдегі ең жаман адам" деп атады. 15-ші маусымның "Сен қартаясың" эпизодында Стен 10 жасқа толғаннан кейін өте цинизмге бой алды және бұрын ұнаған көптеген нәрселерге қызығушылығын жоғалтты. Стеннің басқа басты кейіпкерлермен достығы аяқталды, оның ата-анасы ажырасып, ол үйінен кетіп қалды. Бұл эпизод сюжеттік аяқталмағандыққа алып келді және сериал аяқталады деген кең тараған болжамдарға себеп болды. Бірақ маусымның екінші жартысының "Ass Burgers" эпизодының премьерасы бұл мәселені шешті, Стенге қате Аспергер синдромы диагнозы қойылды және Джеймсон ирланд вискиі цинизмді емдейтіні анықталды. Өмірін жақсартуға тырысқаннан кейін, ол ата-анасы қайтадан біріккенде және өмірі қалпына келгенде, бәрі бұрынғысымен бірдей болуын қаламайтынын түсіндірді. Эпизодтың соңы Стеннің күнделікті өмірін жалғастыру үшін вискиге тәуелді болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Мәдени әсері
2014 жылы Стен IGN сайтының «Саут Парктің 25 үздік кейіпкері» тізімінде үшінші орынды иеленді. Ол «шоудағы оқиғалардың ақылға сыймайтындығына қарамастан, көбінесе ақыл-ойымен әрекет етеді және әкесі Рэндиден де көп жағынан жетілген» деп сипатталды. Сайт «оның сериалдағы тұрақты және ойлы кейіпкерлердің бірі болу тарихы, оны Трей мен Мэтттің шығармашылық және кәсіби наразылықтарын білдіру үшін тамаша таңдауға айналдырды» деген қорытынды жасады. Стен дін туралы өз пікірін жиі білдіреді және сериалдың ең даулы эпизодтарының бірі – «Қаптағанда» (тоғызыншы маусым, 2005) сериясының орталық тұлғасы болды. Бұл эпизодта ол шіркеуді «ірі жаһандық алаяқтық» деп айыптаудан бұрын Саентологияның негізін қалаушы Л. Рон Хаббардтың жаңадан туған нұсқасы ретінде танылды. Шоудың 26 маусымында Стен гомосексуализм, жек көрушілік қылмыстарға қатысты заңдар, азаматтық бостандықтар, дауыс беру, алкоголизм сияқты тақырыптарды қамтыды. Оның осы мәселелерге қатысты пікірлері Паркер мен Стоунның көрермендерге жеткізуге тырысқан ойлары ретінде қарастырылды және бұл пікірлер бұқаралық ақпарат құралдары мен әдеби ортада көптеген сынап-тексерулерге түсті. «South Park and Philosophy: You Know, I Learned Something Today» кітабында Шығыс Каролина университетінің философия профессоры Генри Джейкоби Стэннің іс-әрекеттерін және ойлауын Уильям Кингдон Клиффордтың философиялық тұжырымдарымен салыстырды, ал Оңтүстік Иллинойс университетінің философия профессоры Джон С. Грей Стэннің сегізінші маусымдағы (2004) «Жын мен дерт» эпизодында мектеп талисманына үміткерлердің ешқайсысына дауыс бермеу туралы шешімін саяси философияны және екі партиялық жүйенің кемшіліктерін түсіндіргенде еске алды.