Крит аралындағы Вулисмени көлінің геологиялық тарихы

Кіріспе

Воулисмени көлі (грек тілінде: Λίμνη Βουλισμένη, Límni Voulisméni) – Грекияның Крит аралындағы Агиос-Николаос қаласының орталығында орналасқан, кейіннен теңізге қосылған, бұрын тұщы сулы шағын көл. Оның диаметрі 137 м, тереңдігі 48,8 м. Жергілікті тұрғындар оны жай ғана "Көл" деп атайды. 1907 жылы француз армиясының сарбаздары қазған арна арқылы көл қаладағы портпен байланысты. Көлдің панорамалық көрінісін үстінде орналасқан шағын саябақтан көруге болады. Аңыз бойынша, Афина құдайы осында суға шомылған. Көлдің жағалауындағы таулардан қаладан солтүстік-батысқа қарай құлаған су асты жер сілкіністерінің нәтижесінде пайда болған әктас брекчиялары бар. Қаланы шамамен солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай қиып өтетін қалыпты жарық көліктің солтүстік-батыс жағынан өтеді, ал көлдегі тік жар осы жарықтың қисық беткейі болып табылады. Кейінірек бұзылған жерді су асты жер сілкінісі басып қалды. Осы жарықтан бөлінген жер асты ағыны Мессиан тұздылық дағдарысы кезінде үстіндегі теңіз жоғалып кеткеннен кейін ерітінді шұңқырын және кішкентай үңгірді жасады. Бірнеше жүз мың жыл өткен соң, тұрақсыз және құрылымдық жағынан нашар брекчиядан еріген шағын үңгір құлап, терең шұңқыр пайда болды. Бұл шұңқырдың жоғарғы жағындағы тұрақсызданған брекчия шұңқырға сығылып, терең, түтік тәрізді шұңқырды құрады, ол кейіннен әлі де ағып жатқан бұлақпен тұщы сумен толтырылды. Занклен су тасқыны кезінде Жерорта теңізінің пайда болуы жақын маңдағы теңізге шағын өзен арқылы ағып жатқан терең, бұлақпен қоректенетін тұщы сулы көлді қалдырды. 1852 жылы капитан Томас Спратт Корольдік теңіз күштерінің тапсырмасымен Криттің шығысын зерттеді және көлдің кішкентай дөңгелек тұщы сулы тоған екенін, одан теңізге шығатын кішкентай өзен бар екенін жазды. Ол сондай-ақ көлдің тереңдігін өлшеді және осы көрсеткіш бүгінгі таңға дейін көл туралы барлық жарияланымдарда және жазбаларда қолданылады. 2000 жылдың қыркүйегінде Афины университетінің геология факультеті көлдің су асты зерттеуін жүргізіп, оның ең терең жері 48,8 м екенін анықтады. 1856 жылдың 12 қазанында Крит теңізінде, көлден 40 км қашықтықта эпицентрі орналасқан күшті жер сілкінісі болды. Оның шамасы тіркелмегенімен, Модификацияланған Меркалли қарқындылық шкаласы бойынша XI дәрежеге, ең жоғары мүмкін деңгейден бір дәреже төмен деп бағаланды. Бұл жер сілкінісі, ең болмаса, тұщы су бұлағының тоқтауына немесе бұрылуына, содан кейін көлдің тоқтауына және көлдің батыс бөлігінің құлауына себеп болды, нәтижесінде Томас Спратт өлшеген 64 метрлік тереңдік бүгінгі 48,8 метрге дейін төмендеді. Бұлақ тоқтағаннан кейін көлде су тез арада тоқтады. Жергілікті тұрғындар оны "Вромолимни" ("Жаман иісті көл") деп атады. Бұл мәселенің ең қарапайым шешімі – жақын маңдағы теңізге арна қазу, осылай тығыз теңіз суы тоқтаған тұщы суды шайып, иіс көзінің орнын жоюға болады. Көлді теңізге жалғастыратын алғашқы арнаны 1867-1871 жылдар аралығында Ласитидің сол кездегі Осман губернаторы Костас Адосидес-паша қазып шығарды. Бұл канал 1883-1890 жылдар аралығында бірнеше рет қазылып, кеңейтілді, сондай-ақ қарапайым ағаш жаяу жүргіншілер көпірі салынды. Бүгінгі күні көріп тұрған кең арнаны 1905-1907 жылдар аралығында француз армиясы салдырды. Жаяу жүргіншілер көпірі қайықтардың көлде жүзуіне және салыстырмалы түрде қауіпсіз жағдайда жүк-төмендеуіне мүмкіндік берді. Қазіргі заманғы бетондық көпір 1954 жылы ашылды.

Lake Voulismeni (Greek: Λίμνη Βουλισμένη, Límni Voulisméni) is a small, formerly freshwater lake, later connected to the sea, located at the centre of the town of Agios Nikolaos on the Greek island of Crete. It has a circular shape with a diameter of 137 m and a depth of 48.8 m. The locals refer to it as simply "The Lake". The lake is connected to the harbour of the town by a channel dug by soldiers of the French Army in 1907. A panoramic view of the lake can be seen from a small park situated above it. According to legend, the goddess Athena bathed in it. The rocks at the lake are limestone breccias, the result of undersea landslides coming down from the mountains to the north west of the town. A normal fault which cuts right through the town in a roughly NNE to SSW direction passes directly through the north western side of the lake, the cliff at the lake is the scarp slope of this fault. Elsewhere in the town the fault was later buried by subsequent underwater landslides. An underground stream that was cut by this fault created a solution sinkhole and a small cave following the disappearance of the overlying sea during the Messinian Salinity Crisis. After only a few hundred thousand years the small cave, dissolved out of the unstable and structurally weak breccia, collapsed creating a deep hole. The destabilised breccia at the top of this hole subsided into the hole creating a deep funnel shaped sinkhole which was subsequently filled with freshwater by the still running spring. The creation of the Mediterranean Sea during the Zanclean Flood left a deep, spring fed, freshwater lake that overflowed via a small stream into the nearby sea. In 1852 Captain Thomas Spratt surveyed eastern Crete on behalf of the Royal Navy and recorded the lake as being a small circular pool of brackish water and having a small stream opening out of it into the sea, clear evidence that the spring was still flowing at that time. He also measured the depth of the lake as and it is this figure that is used in almost all publications and writings about the lake today. In September 2000 the geology department of the University of Athens conducted a detailed underwater survey of the lake, finding its maximum depth to be only 48.8 m.

On 12 October 1856 a massive earthquake occurred in the sea off Crete with an epicentre only 40 km from the lake. Although its magnitude was not recorded, it was listed as grade XI on the Modified Mercalli Intensity Scale, one grade down from the maximum possible. This earthquake was most likely responsible for the blocking or diversion of the freshwater spring leading to the later stagnation of the lake and the collapse of the western corner of the lake which reduced the lake depth from the 64m measured by Thomas Spratt to the 48.8 m today. Once the spring had stopped flowing, the lake soon became stagnant. It became known locally as Vromolimni; 'the stinky lake'. The obvious solution was to dig a channel to the nearby sea to allow the denser seawater to flush away the stagnant freshwater and remove the source of the smell. The first channel connecting the lake to the sea was dug by Kostas Adosides Pasha, the Ottoman governor of Lasithi at the time, between 1867 and 1871. This canal was dredged and widened several times between 1883 and 1890, and a simple wooden footbridge was built. The wider canal we see today was constructed by the French Army between 1905 and 1907. A lifting footbridge allowed boats to pass and be loaded and unloaded in the relative safety of the lake. The modern concrete road bridge was opened in 1954.

Қалалық аңыздар

Жергілікті аңыз бойынша, көлдің түбі жоқ және ол жойылған жанартаудың кратері екендігі айтылады. Бұл пікір көбінесе оның енімен салыстырғандағы едәуір тереңдігінен (48,8 метр тереңдік және ені бар болғаны 134 метр) немесе/және жергілікті тұрғындардың 1956 жылғы Аморгос жер сілкінісі кезінде су бетіндегі қозғалыстарды немесе су деңгейіндегі өзгерістерді байқауынан туындаған болуы мүмкін (бұл қателікпен Санторинидің жарылуы деп қабылдаған). Осы себепті көптеген адамдар осы екі жердің геологиялық байланысы бар деп жаңылысады. Көл маңында жанартаулық тау жыныстарының мүлдем жоқтығы оның жанартау кратері болу мүмкіндігін жоққа шығарады, ал Санторинимен болжамдалған байланысты да осыған байланысты жоққа шығаруға болады.