Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Дендроархеология – дендрохронология (ағаш сақиналарын даталау) әдістерін қолданып, өсімдік қалдықтарын, ескі ғимараттарды, артефакттарды, жиһаздарды, өнер туындыларын және музыкалық аспаптарды зерттеуге арналған термин. Бұл, ағаштардың өткенге қатысты дендрохронологиялық зерттеуін, олардың қазіргі физикалық жағдайына қарамастан (топырақта немесе одан жоғары) білдіреді. Бұл даталау әдісі археологтарға қолжетімді ең дәл және нақты абсолюттік даталау әдісі болып табылады, себебі ағашта өскен соңғы сақина – ағаш археологиялық құрылымға енгізілген ең ерте жылды көрсетеді. Ағаш сақиналарын даталау хронометриялық, экологиялық және мінез-құлық археологиялық зерттеулерге үлкен үлес қосады. Ағаш сақиналарын қоршаған ортаны зерттеуде пайдалану, бүгінгі күні осы үш саланың ішінде ең тиімдісі болып табылады. Ағаш сақиналарын пайдаланып, температура, жауын-шашын, өзен ағыны, құрғақшылық, өрттің жиілігі мен қарқындылығы, жәндіктердің таралуы, атмосфералық айналым үлгілері сияқты көптеген қоршаған орта факторларын қайта жаңғыртуға болады. 1929 жылы американдық Оңтүстік-Батыс археологтары Чако каньоны аймағы үшін үзіліссіз тарихи және тарихи алды хронологияны жасады.
Dendroarchaeology is a term used for the study of vegetation remains, old buildings, artifacts, furniture, art and musical instruments using the techniques of dendrochronology (tree ring dating). It refers to dendrochronological research of wood from the past regardless of its current physical context (in or above the soil). This form of dating is the most accurate and precise absolute dating method available to archaeologists, as the last ring that grew is the first year the tree could have been incorporated into an archaeological structure. Tree ring dating is useful in that it can contribute to chronometric, environmental, and behavioral archaeological research. The utility of tree ring dating in an environmental sense is the most applicable of the three in today's world. Tree rings can be used to reconstruct numerous environmental variables such as temperature, precipitation, stream flow, drought society, fire frequency and intensity, insect infestation, atmospheric circulation patterns, among others. In 1929, American Southwestern archaeologists had charted a non continuous historic and prehistoric chronologies for the Chaco Canyon Region.
Әдістеме
Ағаш үлгілеріне екі түрлі дата тағайындауға болады: кесу даталары және кесу датасы емес. Үлгіге қандай дата тағайындалатыны, үлгідегі соңғы сақина ағаштың өлгенге дейін өскен соңғы сақинасы екеніне дәлелдің болуына байланысты. Ағаштар археологиялық талдау үшін пайдалы болуы үшін, олар "ағаш діңгесінің айналасында біркелкі жылдық өсу сақиналарын жасауы", "ондаған жылдарға, тіпті ғасырларға дейін өмір сүруі" және "адамдар оларды тұру немесе отын ретінде кеңінен пайдалануы" керек. Ағаш сақиналарын қолданудың тағы бір қиындығы археологиялық орындарды салуда қолданылатын ағаштардың әртүрлілігі мен жағдайы болып табылады. Мұндай үлгілердің көптегені ылғалды күйде табылады. Жүрек ағашы әдетте көп бөлігін сақтай алады және талдау үшін кептіріліп, жылтыратылуы мүмкін. Ал, көк шөп ағашының көне, ылғалды үлгілері құрғату кезінде сирек сақталады. Сондықтан, көк шөп ағашын ылғалды күйде өлшеп, содан кейін кептіру керек немесе мұздатып немесе ылғалды күйде сақтау керек. Дендрохронологиялық даталау ағаштар өскен кез келген жерде қолданылуы мүмкін, тропикалық аймақтардан басқа. Археологиялық орындарды абсолютті түрде даталау үшін, ол аймақ үшін негізгі анықтамалық хронологияның болуымен шектеледі. Егер хронологияда үзіліс болса (мысалы, Британ аралдарында 17 ғасырға дейін қарағайдан жасалған хронологияны қолдану мүмкін болмаса, себебі сол кезде сәулетте қарағай қолданылмаған), абсолютті даталау қолданылмайды. Дендроархеология тарихи ғимараттарды даталауда кеңінен қолданылады. Ғимараттың хронологиясын тірі ағаштардың хронологиясымен салыстырғаннан кейін, құрылыста қолданылған тарихи ағаштардың кесілген уақытын анықтау оңай. Нью-Мексикодағы Чако каньонындағы археологтар ағаш сақиналарын пайдаланып, Зунь тауларынан оңтүстікке қарай елу шақырым жердегі құрылыстың қалдықтарын тапты. Сол сияқты, егер кеңейтілген хронология болса, белгілі немесе белгісіз датадағы ғимараттардың үлгілерін даталауға болады. Алайда, ортағасырлық ғимараттарды даталау кезінде осы қолданыстың шектеулі жағы айқын болады. Мұндай ғимараттарда көптеген ағаш үлгілерінде қабықтың астыңғы бетіне дейін толық еместік байқалады, бұл кесу жылын анықтауды қиындатады. Дендроархеологияның өткен сауда үлгілерін анықтаудағы қолданысы да мүмкін болады, әлемдегі ағаш материалдарының хронологиялық деректері толығырақ және қол жетімді бола бастағандықтан. Жеке үлгілердегі үлгілер аймақтық хронологияға қарағанда жергілікті хронологияға көбірек сәйкес келеді. Мысалы, ирландиялық және ағылшын хронологиялары арасында күшті өзара сәйкестік бар, бірақ жеке сақина үлгілері жергілікті хронологияларға жақсырақ сәйкес келеді. Сондықтан, ағаш сақиналарының хронологиясының осы күшті географиялық компоненті археологиялық орындарда ағаш үлгілерін табу үшін, орындарды салу үшін қажетті сауда жолдарын анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Дендроклиматология - дендрохронология мен дендроархеологияның климатты талдау үшін зерттеу әдістерін пайдаланатын саласы. Дендроклиматологиялық зерттеулер 1600 жылдан бері Американың оңтүстік-батысындағы ылғалдылықтың өзгеруін көрсетті.
There are two types of dates that can be assigned to tree specimens: cutting dates, and noncutting dates. Which date is assigned to a specimen is dependent on whether or not there is evidence that the last ring present on the specimen was the last ring the tree grew before it died. For trees to be useful in archaeological analysis, they must "produce annual growth rings that are uniform around the tree stem", they must "live for decades and, preferably, centuries" and they "must have been used extensively by humans either for habitation or fuel." Another difficulty in the use of tree ring dating as applied to archaeology is the variety and condition of wood used in construction of archaeological sites. Many such samples are encountered wet. Heartwood can normally retain much of its substance and can be dried out and polished for analysis. On the other hand, ancient wet sapwood samples seldom survive drying out. As a result, the sapwood should either be measured wet and then allowed to dry, or it should be frozen or kept wet. Dendrochronological dating is potentially applicable wherever trees were growing, except in tropical regions. For use in absolute dating of archaeological sites, it is partially limited by the availability of a master reference chronology for the region concerned. If there is a gap in the chronology (e. g. the inability to use a chronology constructed from pine samples in the British Isle prior to the 17th century due to the lack of use of pine in architecture then) then absolute dating cannot be applied. Dendroarchaeology has been used extensively in the dating of historical buildings. After cross matching the chronology from the building with the chronology of living trees, it is immediately possible to figure out the dates at which the historic timbers used in construction were felled. Archaeologists at Chaco Canyon, New Mexico used tree ring dating and found structure remains originated fifty miles south from the Zuni Mountains. Similarly, if an extended chronology is available, then dating of samples from buildings of known or unknown date is possible. However, a limiting aspect of this application becomes apparent when dating medieval buildings. In such buildings, many timber samples lack completeness out to the underbark surface which can make the task of determining the felling year much more difficult. The application of dendroarchaeology in uncovering past trade patterns also becomes possible as chronology records for timber around the world become more complete and accessible. Patterns from individual samples will match much more closely with their native chronologies than with their regional chronology. For example, strong cross dating is found between Irish and English chronologies, but individual ring patterns tend to match better against their local chronologies. Hence, this strong geographical component of tree ring chronologies can be used to source timber samples at archaeological sites to uncover trade routes required for the site construction. Dendroclimatology is a sub discipline of dendrochronology and dendroarchaeology that utilizes research methods for climate analysis. Dendroclimatology research has charted humidity changes in the American southwest since 1600.