Кіріспе

Уатком көлі (Лумми тілінде "көпірген су" деген сөзден шыққан) Вашингтон штатының, АҚШ, Уатком округінде орналасқан. Бұл Беллингэм қаласының және Уатком округінің шамамен 85 000 тұрғыны үшін ауыз су көзі болып табылады. Оның ұзындығы шамамен 16 шақырым, ал ең енді жері 2 шақырымға жетеді. Уатком көлі үш әкімшілік аумақта орналасқан және басқарылады: Беллингэм қаласы, Уатком округі және Уатком көлі су және кәріз ауданы. Көлде моторлы қайықпен жүзу, жүзу, балық аулау және басқа да демалыс түрлері танымал. Көл үш бөлікке бөлінеді. 1-бөлік, Silver Beach бөлігі, ең солтүстікке орналасқан, ең терең жері 30 метр (100 фут). 1-бөліктегі жерлер негізінен тұрғын үйлермен салынған, бір үлкен және бірнеше кішкентай саябақтар бар. 2-бөлік, Женева бөлігі, Беллингэм қаласына ауыз су жеткізілетін орталық бөлік. Бұл бөлік ең жайлы, ең терең жері бар. Жер пайдалану негізінен тұрғын үйлер, көлді қорғау бағдарламасымен байланысты жерлер және ауылдық орман шаруашылығымен айналысады. 3-бөлік – ең оңтүстік және ең шалғай орналасқан бөлік. 3-бөліктің ең терең жері 100 метр (328 фут), және көлдің жалпы су көлемінің 96%-ын құрайды деп есептеледі. 3-бөліктегі жерлер шашыраңқы тұрғын үйлермен, көбінесе Sudden Valley қауымдастығында, сондай-ақ ауылдық және коммерциялық орман шаруашылығымен пайдаланылады. Уатком көлінің су жиналатын алабының жалпы ауданы бар. Уатком көліне тоғыз жылдық өзен және шамамен 25 кішкентай сағалар мен бұлақтар құяды, олардың барлығы 23 су жиналатын алапты құрайды. Уатком көлі Уатком сағасы арқылы Беллингэм шығанағына құйылады. Көлде тек бір ғана арал бар – Фирууд лагеріне тиесілі Ревиль аралы. Аралда табылған пиктограммалар мен жануарлар бейнесі салынған тас ыдыс болғандықтан, бұл жерде бұрынғы уақытта американдықтардың рәсімдер өткізген орны деп есептеледі.

Қысқаша тарихы

Ең ерте белгілі қоныс – көлдің оңтүстік жағындағы Солтүстік-Батыс жағалау Салиш ауылы болған, оны Сакуанч тайпасы мекендеген. Шамамен 1800 жылы Сакуанч тайпасын Лумми тайпасы ығыстырып шығарды. 1850 жылдары Уотком көліне еуропалықтардың алғашқы қонысы келді. Жеке меншікке алғашқы талап 8 долларға тіркелген. Көлді қоршаған аумақтың көп бөлігі 19 ғасырдың соңына қарай кеңінен кесілді. Ірі көмір өндіру операциялары да 19 ғасырдың соңынан 1919 жылға дейін, Whatcom Mining Company компаниясы жабылғанға дейін көл маңында болды. 1946 жылы Дж. Х. Блодель 12,5 акр жерді қалаға сыйға тартып, ол кейін Блодель Донован паркіне айналды. 1962 жылы Ноуксак өзенінің ортаңғы саласынан су туннель арқылы Беллингэм жағалауындағы жаңа қағаз фабрикасын сумен қамтамасыз ету үшін бұрылды.

Қойма

Уатком көлі – Беллингэм қаласының ауыз суына арналған су қоймасы, оның деңгейі басқару қақпалары арқылы белсенді басқарылады. Қала максималды деңгейді бақылау, су ағынын сақтау, ауыз суға деген қажеттілікті қамтамасыз ету және қауіп төндірілген Чинук ласосы үшін өзендегі су ағынын жеткілікті деңгейде ұстау үшін су шығысын басқарады. Ауыз су көзі ретінде Уатком көлі су қоймасының сапасы, сынақтан өткен барлық химиялық заттар, бактериялар және тұмандылық бойынша талаптарға сәйкес келеді. Беллингэм қаласы "Қауіпсіз Су Серіктестігіне" қатысады, және қаланың ауыз суы да осы ұйым белгілеген жоғары стандарттарға сай. Соңғы 10 жыл ішінде Беллингэм қаласының коммуналдық қызметтері қауіпсіз ауыз суды қамтамасыз етуге берілгендігі үшін "Қауіпсіз Су Серіктестігінің" Директорлық сыйлығын алды.

Ластану

Whatcom көлі 1998 жылы Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің 303(d) нашарлаған су объектілерінің тізіміне енгізілді, себебі еріген оттегінің (DO) деңгейі төмен болды, бұл Whatcom көліне түсетін фосфор мөлшерімен тікелей байланысты. Төмен DO деңгейі ауыз судың сапасына тікелей әсер етпейді. 303(d) тізімінде талап етілгендей, Вашингтон штатының Экология департаменті (DOE) көлдегі фосфордың жалпы ең көп тәуліктік жүктемесін (TMDL) анықтау үшін компьютерлік модель жасады, бұл жеткілікті еріген оттегі деңгейін сақтауға мүмкіндік береді. 2008 жылы DOE DO-ның қанағаттанарлық деңгейіне жету үшін су өткізбейтін/ағыс беттері 1988 жылғы деңгейге дейін қайтару қажет деп бағалады. Фосфордың көп бөлігі көлге нүктелік емес көздер арқылы келеді, мысалы, саябақтардағы және көлді қоршаған жерлердегі дауылдық су ағыны. Аз бөлігі фосфор бар газон, бақшалар және көшелерге тиесілі. Су алабындағы құрылысқа қызмет ететін ескі септик жүйелері су объектісіне фосфорды сіңдіруі мүмкін. 2005 жылы көлге түсетін фосфор мөлшерін азайту мақсатында фосфорлы тыңайтқыштарға тыйым салынды. Bellingham қаласы мен Whatcom округі жыл сайын 1 қазаннан 31 мамырға дейін жерді тазалау сияқты даму шараларын шектеді, бұл жауын-шашын көп болатын айларда ашық топырақтан ағып кетуді болдырмау үшін жасалды. Whatcom көлінің 2010–2014 жылдарға арналған басқару бағдарламасының жұмыс жоспары Bellingham қаласының, Whatcom округі және Lake Whatcom Water & Sewer District (бұрынғы 10-шы су ауданы) кеңестерімен бекітілді. Бес жылдық басқару бағдарламасын қолдау үшін жылдық талдау және прогресс есептері дайындалады.

Гидрология

Ватком көлі – мономиктикалық көл. Су қоймасы жылдың бір бөлігінде (көктемнің соңынан күзге дейін) қабатталып, қалған уақытта араласады. Бұл құбылыс көлдің гидрологиясы үшін маңызды. Судың үстіңгі қабаты (эпилимнион) күннің әсерінен жылынады және металлминионның (сонымен қатар термоклиннің) үстінде орналасады. Ортаңғы қабатта су температурасы айқын түрде төмендейді, содан кейін судың қалған бөлігінен оқшауланған және мұздай суық үшінші қабат (гиполимнион) пайда болады. Ауадан минимал мөлшерде оттегі гиполимнионға сіңіп, еріген оттегінің (DO) деңгейінің өте төмендеуіне себеп болады. Бұл шөгінділердің тотығуымен бірігіп, көлдің терең қабаттарында дерлік немесе толыққанды оттегісіз жағдайға алып келеді. Бұл қабаттану 3-ші бассейнде, судың ең терең жерінде ең айқын байқалады. Көлдің мұндай қабаттануы, сондай-ақ бассейндер арасындағы физикалық тосқауылдар (шегіністер) судың көл арқылы баяу қозғалуына ықпал етеді. (Экология TMDL, 2008)

Ватком көліндегі тағы бір маңызды гидрологиялық құбылыс – сейштердің пайда болуы. Сейш – желдің әсерінен көлдің бір жағынан екінші жағына судың баяу толқуы. Жел суды көлдің бір жағына итеріп, бір жағындағы су деңгейін көтереді, ал екінші жағындағысын төмендетеді. Жел тоқтаған кезде су қайтадан тепе-теңдікке келу үшін алға-артқа қозғалады. Судың жоғары-төмен қозғалысы термоклиннің көтерілуіне және төмендеуіне де әкеледі, бұл 3-ші бассейнен суық, оттегісіз судың Строуберри шегінісі арқылы 2-ші бассейне ағып кетуіне мүмкіндік береді. Көлден шығатын негізгі су көздері: Уотком ағысы (шығыстың 77,5%), Беллингем қаласының су қабылдауы (11,3%), булану (7,9%) және шарапхана (2,5%). Көлге кірген судың шығуына шамамен 7,4 жыл уақыт кетеді.

Инвазивті түрлер

Ватком көліне ерекше қауіп төндіретін инвазивті түрлерге зебра мидиясы, Жаңа Зеландия сазқұйрығы, Азия карпы және вирустық геморрагиялық септицемия (ВГС) жатады. Қазіргі уақытта Вашингтон штаты "ең қолайсыз" деп атаған он бес түрдің ешқайсысы көлде табылған жоқ. Еуразиялық су қызылжапырағы – Вашингтонның 50 қолайсыз түрлерінің тізіміндегі (оның 13-і тұщы су түрлері) Ватком көлінде кездесетін жалғыз түр.

Балық

Уатком көлі 13 түрлі балыққа мекендейді. Олардың ішінде алты түліктің жергілікті түрлері бар: кокане́йлы ласось (соккейдің теңізге қайтпайтын түрі), жағалаудағы қаңғырау алабұға, ұзын мұрынды сойғыш, пиамоут шабағы, скулпин және үш тікенекті тақылдатқыш. Балық шаруашылығы органдары көлге үш түрді әкелді: көкқұйрық, көкжаңбырлы алабұға және кіші ауызды басс. Төрт түр заңсыз жолмен әкелінді: қоңыр бұқабас, үлкен ауызды басс, қабақ және сары шабақ. Денсаулық сақтау департаменті кіші ауызды басс және сары шабаққа қатысты тұтыну жөніндегі кеңестерді DOH веб-сайтында ұсынады.

Уотком көлі су айдынының жер пайдалануы

2014 жылғы Уотком көлінің суайдыны бойынша жылдық құрылыс есебіне сәйкес, Уотком округінің суайдынында тиісті бағалаушының тұрғын үйлерге арналған жерді пайдалану кодтарымен және 10 000 доллардан жоғары жақсарту құны бар 6 877 тұрғын үй бірлігі бар. Осы бірліктердің 1 595-і Беллингэм қаласының шегінде, 1 551-і қалалық өсу шекарасында, 2 566-сы Садден Валли ауданында және 1 165-і ауылдық жерлерде орналасқан. Қазіргі уақытта 1 811 бос учаске бар, олардың жақсарту құны 10 000 доллардан асып, жалпы құрылыс әлеуеті шамамен 8 688 бірлікке жетеді. Беллингэм қаласының 2007 жылғы Уотком көліне қатысты нұсқаулығына сәйкес, Уотком көлінің суайдыны тұрғын үйлерді пайдалануға, жеке коммерциялық орманды пайдалануға, мемлекеттік жерлерге, қалалық өсу аймағына және суайдынын қорғауға арналған жерлерге, сондай-ақ тұрғын емес қайтару аймақтарына бөлінген. Уотком көлінің суайдынының жалпы ауданы 31 127 акрды құрайды. Оның ішінде 4 007 акр дамыған, 5 552 акры дамуға арналған, бірақ қазіргі уақытта пайдаланылмаған, ал 2 519 акры Беллингэм қаласы мен жеке тұлғалардың жерді сатып алуы нәтижесінде сақтау шартымен қорғалған.