1916-1947 жылдардағы АҚШ монетасы: «Жаяу еркіндік» жарты доллары

Кіріспе

1916–1947 жылдары АҚШ Монета астығы шығарған монета

Walking Liberty жарты доллары – АҚШ Монета астығы 1916 жылдан 1947 жылға дейін шығарған 50 центтік күміс монета. Оның авторы – белгілі мүсінші және гравер Адольф А. Вайнман. 1915 жылы жаңа Монета астығы директоры Роберт В. Вулли 25 жыл бойы қолданылып келген монета дизайндарын ауыстыруға заңмен міндетті екеніне сенді. Сондықтан ол Барбер монеталарын – ондықтарды, шиліңдерді және жарты долларды, олардың барлығы ұзақ жылдар бойы Монета астығы гравері Чарльз Э. Барбер жасаған ұқсас дизайнмен және алғаш рет 1892 жылы соғылған – алмастыру процесін бастады. Вулли Көркемсурет комиссиясымен байқау ұйымдастырды, нәтижесінде Вайнман ондық пен жарты доллар дизайнын жасауға таңдалды. Вайнманның жарты доллар үшін Күнге қарай бет бұрып келе жатқан Бостандық бейнесін жасауы қиынға соқты, ал Қаржы министрі Уильям Г. МакАду, ведомствосына Монета астығы кіретін, Барбердің өзіндік дизайнын жасауды қарастырды. Монета астығы қызметкерлері Вайнманның дизайнын өндіріске енгізуге қол жеткізді, бірақ ол өте жақсы соғылмады, бұл 1948 жылдан бастап оны Франклиннің жарты долларымен алмастыруға себеп болуы мүмкін. Дегенмен, өнер тарихшысы Корнелиус Вермеул осы монетаны АҚШ-тың ең әдемі монеталарының бірі деп есептейді. 1986 жылдан бері Вайнманның аверс дизайнының өңделген нұсқасы «Американдық күміс бүркіті» монетасында қолданылады, ал жарты доллар 2016 жылы оның 100 жылдығына арнап алтыннан соғылды.

Өзгерістер

Фон Энгелькен монетахана директоры лауазымына кіріскен кезде жарты доллар мақұлданған және үлгілік монеталар соғылған. 50 центтік монетаның нақты өндірісі кейінге қалдырылды, себебі Монетахана Вайнманның Меркурий динамын аяқтау үшін күресіп жатты. Он центтік монетаның өндірісі 1916 жылы тоқтатылды, өйткені компаниялар жаңа 10 центтік монетаны сынақтан өткізген кезде, жаңа монеталар автоматтарында жұмыс істемейтінін анықтады. Кемшілік монетаның шетіндегі артық металл – «қанат» болды, ол машинаға енгізілгенде монета тым қалың болып көрінетін. Сондай-ақ, қанат сындырып, күміс монеталардың салмағын азайтуы мүмкін еді. Бұл мәселе жарты доллардың үлгісінде де анықталды. 1916 жылдың 20 қазанында фон Энгелькен Барберден келген ақпаратты пайдаланып, Министрдің көмекшісі Малбернге хат жазды:

Фон Энгелькеннің хаты Министрдің кеңсесінде алаңдаушылық тудырды. МакАду Монетахана жаңа монеталарды табысты шығара алмаса, республикалықтар бұл сәтсіздікті президенттік жарыста мәселе ретінде пайдалануы мүмкін деп қорқып еді. Министр «біздің мырза Барберге» жаңа дизайндарды жасауға қанша уақыт кететінін сұрады; Филадельфия монетаханасының қызметкерлерімен кеңескеннен кейін фон Энгелькен бұл алты айдан сегіз айға созылады деп жауап берді. Екі лауазымды тұлға Вайнманнан жарты доллар үшін оның дизайнын өзгертуді сұрауға шешім қабылдады – егер Вайнман бостандық мүсінін кішірейтіп, рельефті төмендетсе, бұл монета соғылуы мүмкін деп үміттенді. Вайнман монетаханаға келді және «Еркіндік» мүсінінің көлемін азайту туралы нұсқаумен екі үлгілік жарты доллар алып кетті. Барбер Джойске Вайнманның дизайнына үлкен өзгерістер енгізуге рұқсат сұрады, бірақ бастапқыда рұқсат берілмеді. Алайда Вайнманның қосымша өзгерісі «қанат» мәселесін жоймағанда, Джойс келісіп, Барберге еркін қол берді. Оюшы Барбер дизайнды кішірейтіп, оны жиектен алыс жылжытып, дизайн мен жиек арасында кеңірек орын жасады. Барбер бұл қанатты және тегіс емес жиектің алдын алудың жалғыз жолы екенін мәлімдеді. Жиекке мұқжатырлы жиек қосылды. Бурдеттің сөзіне сүйенсек, жаңа қалыптардан соғылған үлгілер жайсыз және қызықты емес болды, себебі мүсіндердің көлемі оларға күш берген. 1916 жылдың желтоқсанында Вайнман Джойске хат жазып, жарты доллар мен он центтік монеталардың қалыптарымен жұмыс қалай жүріп жатқанын сұрады және Филадельфияға келуге дайын екенін білдірді. Джойс екі күннен кейін жауап беріп, жарты доллардың дизайны шетіндегі қиындықтардың қайталануын болдырмау үшін кішірейтілгенін және мұқжатырлы жиек туралы хабарлады. Вайнман Джойс бостандық мүсінінің орынсыз кішірейтілмеуін және оның есебін сақтауын үміттенеді. Мүсінші мен директор хат алысып жатқанда, Монетахана Барбердің өзгертілген дизайнын айналымға арналған монеталар соғылатын жұмыс қалыптарына айналдыру жұмысын бастады, бірақ Джойс монета соғылу басталмас бұрын араласты. Фон Энгелькеннің қолдауына ие болған Филадельфия монетаханасының бастығы Барбердің өзгерістерін қажетсіз деп санады. Джойс Вайнманның тұжырымдамасына жақынырақ монеталарды рельефті сәл төмендету, Монетахананың престерінің планшеттерге соққы берген күшін реттеу және планшеттерді соққыға жақсырақ дайындау арқылы соғуға болады деп сенді. Джойстің ұстанымы басым болды, Барбер және оның бөлімі Барбердің мұқжатырлы жиегін және жиек пен дизайн арасындағы кеңістікті алып тастап, айналымдық монеталарды соғу үшін жұмыс қалыптарын дайындады. Жұмыс қалыптары Денвер мен Сан-Франциско монетаханаларында 1917 жылдың басында болды, және өндіріс көп ұзамай барлық үш монетаханада басталды. 1917 жылдың соңында Вайнман, Барбердің өзгерістері туралы естігеннен бері Монетаханадан ешқандай жаңалық алмаған, бірақ газеттерден жарты доллар соғылып жатқанын оқыған, Джойске 10 долларлық ақша ордерін жіберіп, жаңа монеталардың 20 данасын сұрады. 1917 жылдың желтоқсанында Вайнман Джойске жаңа монеталар жаңа жылдық сыйлық ретінде уақытында келгенін айтып, «жаңа жылдың әрбір күні үшін сізге барлық жақсы тілектер тілеп, құдайға және өзіңізге алғыс айтамын, жарты доллардың жиегінде мұқжатырлар жоқ» деп жазды.

Von Engelken's letter caused concern in the Secretary's office—McAdoo feared that if the Mint proved unable to successfully issue new coins, the Republicans might exploit the failure as an issue in the presidential race. The Secretary enquired how long it would take "our Mr. Barber" to produce new designs; after consultation with officials at the Philadelphia Mint, von Engelken replied that it would take six to eight months. The two officials decided that Weinman must be asked to modify his design for the half dollar—it was hoped that if Weinman shrank the figure of Liberty, and lowered the relief, the piece would prove coinable. Weinman arrived at the Mint on He left with two pattern half dollars and instructions to reduce the size of the figure of Liberty. Barber appealed to Joyce for permission to make major changes to Weinman's design, but this was initially refused. However, when an additional change by Weinman failed to eliminate the fin problem, Joyce gave in and allowed Barber a free hand. Engraver Barber shrank the design, moving the design further from the edge, and creating a wide space between design and rim. Barber insisted that this was the only way to prevent a fin and uneven edge. A beaded border was added within the rim. According to Burdette, patterns struck from the new dies were dull and uninteresting, as the size of the figures had lent them strength. On , Weinman wrote to Joyce, asking how the Mint was getting on with the dies for the half dollar and dime, and expressing his willingness to come to Philadelphia. Joyce replied two days later, informing him that the design of the half dollar was being reduced in size to prevent recurrence of the edge difficulties, and informing him of the beaded border. Weinman responded hoping that Joyce would prevent the figure of Liberty from being unduly reduced and rendering his account. As the sculptor and superintendent corresponded, the Mint began the work of converting the Barber modified designs to working dies from which circulation coins could be struck, but Joyce interceded before coining could begin. The Philadelphia Mint superintendent, who had the support of von Engelken, felt that Barber's modifications were unnecessary. Joyce believed that coins closer to Weinman's concept could be struck by lowering the relief slightly, adjusting the force with which the Mint's presses struck the planchets or blanks, and better preparing the planchets for striking. Joyce's position prevailed, and Barber and his department prepared working dies for striking of circulation pieces, omitting Barber's beaded border and wide space between rim and design. Working dies were at the Denver and San Francisco Mints on , and production began at all three mints soon after. In late December Weinman, who had received no update from the Mint since being told of the Barber modifications, but who had read in the newspapers that the half dollars were being struck, sent a $10 money order to Joyce with a request for 20 of the new coins. On , Weinman wrote to Joyce again, telling him the new pieces had been received in time to be given as New Year's gifts, and wishing the superintendent "every good wish to you for every day of the New Year and with thanks to the Almighty and yourself that the beads are not on the border of the Half Dollar".

Қабылдау

Демейде ондықтың дебюті кеңінен жарияланғанмен, Монетхана келесі қаңтарда жарты доллар мен Тұрған бостандық шилігін шығару туралы аз мәлімдеме жасады. Жаңа жарты доллар туралы газеттерде сирек жазылды; АҚШ Германиямен соғысқа дайындалып жатқандықтан, ондықтың шығарылуы жаңа монеталарға деген көпшіліктің қызығуын толыққанды қанағаттандырмады. Көпшілік назары төртіншілікке ауды, оның сыртындағы бүркіт дұрыс бейнеленген-белмегені талқыланды. Аз жариялауға қарамастан, 1917 жылғы қаңтардағы Монетхана реттеушісі Чаффинның баяндамасына сәйкес, барлық үш Монетхана бастапқыда жаңа жарты долларға деген сұранысты қанағаттандыруда қиындықтарға тап болды. The New York Times жаңа монеталардың Ұлттық қазынаға жеткізілгенін және әрбір клиентке екі монетадан бастап сатылатынын хабарлады. Монетхана сұранысты қанағаттандыру үшін бар күшін салуда, бірақ бастапқыда саны шектеулі болады делінген. Америка Банкирлер қауымдастығының «Банкинг» журналында: «Жаңа монеталардың дизайны осы саладағы сарапшылармен жоғары бағаланды» делінген. Коннектикут штатының «Мериден Дейли Журнал» газеті оқырмандарының жаңа жарты долларды жаңа ондықтан бес есе артық ұнататынын болжады. Алайда, Алабама штатының Хантсвилл «Меркурий» газеті жаңа жарты доллардан ләззат алмағанын білдірді. «Жаңа жарты доллар – ауру» деген мақаласында былай делінген:

Өндіріс және жинау

Бастапқыда монета таңбалары аверске орналастырылды, бұл 1839 жылдан бері АҚШ-тың жарты доллары үшін алғаш рет жасалды. Кейіннен, фон Энгелькен монета таңбасын аверстен кері жағына ауыстыруды бұйырды, себебі аверстегі орналасуы штамптың зақымдануы сияқты көрінген. Ол кезде Фон Энгелькен үшінші округтегі Федералды жер банкінің президенті лауазымына тағайындалуға күтіп отырған еді; ол лауазымға келгеннен кейін, оның орнын Реймонд Т. Бейкер басты. Сәуір айында Джойс Бейкерден фон Энгелькеннің бұйрығын жазбаша растауды сұрады, және ол растағаннан кейін монета таңбасы тиісінше жылжытылды. Денверде (1917 D) және Сан-Францискода (1917 S) соғылған 1917 жылғы жарты долларлардың көпшілігі кері жағында монета таңбасын алып жүреді. Ақша соғу отауы «Жол жүріп келе жатқан бостандық» жарты долларын соққан кезде, суретті толыққанды көрсетуде қиындықтар туды. Бриннің сөзінше, Сан-Франциско ақша соғу отауында бұл қиындықтар ерекше байқалды; онда соғылған көптеген монеталар айқын әлсіздік танытты. 1918 жылы Барбердің өткен жылы қайтыс болуынан кейін оның орнын бастан кешірген Морган суретті өзгертіп, Бостандықтың мойнындағы кейбір бөлшектерді кесіп түзетті. Бриннің айтуынша, «бұл әрекет сәтсіз аяқталды». Морганның ізбасары Джон Р. Синнок 1937 және 1938 жылдары қосымша әрекеттер жасады, бірақ нәтижелер айтарлықтай жақсармады. Бриннің пікірінше, монетаны соғудағы қиындықтар соғыстан кейін оны жаңа монетамен алмастыруға ынталандырды. «Жол жүріп келе жатқан бостандық» жарты долларының ерекше сирек кездесетін түрі жоқ, бірақ көптеген жылдары, әсіресе 1921 және 1921 D жылдары, жақсы сақталған монеталарды табу қиын. Ақша соғу отауы 1916–1917 және 1936–1942 жылдары сынақ монеталарын соқты, барлығы Филадельфияда. 1916 жылғы монеталар өте аз санда соғылды – Брин өзінің тек төртеуін көргенін айтты, ал 1917 жылғы сынақ монеталарының тек үш данасы расталды, олар, ең болмаса, сол кезде сынақ монеталары көпшілікке сатылмағандықтан, VIP-тұлғалар үшін соғылған. Кейінгі сынақ монеталарының бірқатарында Вайнманның монограммасы жоқ, бұл монеталарды тым көп жылтыратқаннан жоғалған болуы мүмкін. Бұл ең көп 1941 жылғы сынақ монеталарында байқалады – олардың көп бөлігінде монограмма жоқ, бірақ басқа жылдарда да кездеседі. Бұл серияда барлығы 74 400 дана сынақ монетасы соғылды. Серияда азау сорттар бар, және олар салыстырмалы түрде шағын. Олар негізінен монета таңбасына қатысты: бірнеше рет қайта соғу, 1942 жылы D таңбасын S таңбасының үстіне басып соғу, және әріптердің мөлшеріндегі кейбір өзгерістер. Бір ерекшелігі – 1943/1942 жылғы монета, ол нағыз ескірген монета емес, бірақ 1942 жылғы бас монетадан бір рет, ал 1943 жылғы бас монетадан бір рет соғылған. 1946 жылғы жарты долларлардың кейбіреулерінде кері жағында екі еселенген сурет бар.

The mint marks had initially been placed on the obverse, the first time that had been done for a regular issue US half dollar since 1839. On , von Engelken ordered that the mint mark be moved from the obverse to the reverse, stating that the obverse placement had the appearance of a die defect. At that time, Von Engelken had resigned pending appointment to the post of president of the Federal Land Bank for the Third District; once he left to take that position, he was succeeded by Raymond T. Baker. In April Joyce asked Baker for written confirmation of von Engelken's order, and after he obliged, the mint mark was duly moved. The majority of the 1917 half dollars struck at Denver (1917 D) and San Francisco (1917 S) bear the mint mark on the reverse. Throughout the time in which the Mint struck the Walking Liberty half dollar, it had difficulty bringing out the design fully. According to Breen,

The San Francisco Mint especially had difficulty with the coins; many pieces struck there are noticeably weak. In 1918 Morgan, who had succeeded Barber as Engraver after the latter's death the previous year, modified the design, incising some of the details at Liberty's neck. According to Breen "The attempt was a failure". Morgan's successor, John R. Sinnock, made additional attempts in 1937 and 1938, with little better results. Breen suggested that the difficulties in striking the piece contributed to the willingness to replace it after World War II. No Walking Liberty half dollar is especially rare, but many dates are scarce in mint state condition, particularly the 1921 and 1921 D. The Mint struck proof coins in 1916–1917 and 1936–1942, all at Philadelphia. The 1916 pieces were struck in very small numbers—Breen stated that he had seen only four—and only three 1917 proof coins are confirmed, most likely struck for VIPs at a time when proof coins were not sold to the public. A number of the later proof coins lack Weinman's monogram, apparently lost through overpolishing of dies. This is most common with the 1941 proof pieces—much of the year's production lacks the monogram—but is known for other years. A total of 74,400 proof coins were struck for the series. There are few varieties in the series, and they are relatively minor. They principally involve the mint mark: several repunchings, one overpunching of a D over an S in 1942, and some changes in letter size. One oddity is the 1943/1942, which is not a true overdate but was formed by a working die struck once from a 1942 dated master die, and once from one dated 1943. Some 1946 half dollars show a doubled die on the reverse.

Ауыстыру

1947 жылы монета директоры Нелли Тайло Росс гравер Синноктан АҚШ-тың іргесін қалаушы әкесі Бенджамин Франклиннің суреті бар жарты доллар монетасының дизайнын жасауды сұрады. Росс Франклинге ұзақ жылдар бойы құрметпен қараған және оны монетада көргісі келген. 1941 жылы монетахана қызметкерлері Франклиннің суретін 10 центтік монетаға салуды қарастырған, бірақ АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде монетахананың монетаға деген сұранысы артып, жоба тоқтатылды. Соғыс жылдары монетахана бір немесе бірнеше жаңа номиналды монета шығаруды жоспарлаған, Синнок жаңа монета шығарылымын күтіп Франклиннің дизайнын дайындаған, бірақ ол жоспар іске аспады. 1946 жылы қазынашылық Меркурий 10 центігін жақында қайтыс болған президент Франклин Рузвельттің суреті бар монетамен алмастырды, ол «Тығыз он цент» науқанымен тығыз байланысты болған. Линкольн центі халыққа кең таныс болғандықтан және оны ауыстыру саяси жағынан дұрыс болмағандықтан, конгресс рұқсатысыз қайта жасауға болатын жалғыз монета – жарты доллар болды. Қазынашылық жаңа дизайнды бекітті. Синнок монета шығарылғанға дейін қайтыс болса да, Франклиннің жарты доллары 1948 жылдың басында өндіріске түсті, соның арқасында «Жүріп бара жатқан бостандық» сериясы аяқталды. Барлығы 485 320 340 «Жүріп бара жатқан бостандық» жарты доллары соғылды.

Жобаны қайта пайдалану

1986 жылдан бері Вайнманның суреті американдық күміс бұрғы монетасының беткі жағында қолданылып келеді. Суретті бейімдеу кезінде Монета жасаушы мүсінші-гравер Джон Мерканти және гравюра бөлімінің басқа қызметкерлері көптеген бөлшектерді күшейтті. Мерканти Вайнманның түпнұсқа гипсінің диаметрі шамалы болғанын және жұмсақ қалыпталғанын атап өтті. Мерканти бұл суретті үлкен монетаға түсіргенде оның айқындылығы артатынын және Вайнманның алғашқы монетасына қарағанда металл ағыны тегіс болатынын айтты, сондықтан суреттің бөлшектерін арттырды. Қаржы министрі Джеймс Бейкер Мерканти жасаған геральдикалық бүркіт суретін американдық күміс бұрғы монетасының арқа жағына таңдады. 2015 жылы АҚШ Монета жасау орталығы 1916 жылы алғаш шығарылған үш күміс монетаны коллекционерлерге арнап алтыннан қайта соғу жоспарларын жариялады. Бұл монета алтынның салмағы мен сынамасына ие, демек техникалық тұрғыдан алтын монета болып саналады. Walking Liberty жарты долларының алтын нұсқасы, жарты унция алтыннан тұрады және Вест-Пойнт монетаханасында соғылды, ол 17 қарашада сатылымға шығарылды. Вест-Пойнт монетаханасында ең көп дегенде 75 000 дана соғылды (монетаның "W" белгісі осы монетаның қалыпты шығарылымдарындағыдай, сол жерде орналасқан).