Кіріспе
Американдық психолог және когнитивті нейроғалым Майкл С. Газзанига (12 желтоқсан 1939 жылы туған) – АҚШ-тағы Калифорния университетінің Санта-Барбарадағы психология профессоры, ол жаңа SAGE ақыл-ойды зерттеу орталығына жетекшілік етеді. Ол – сананың нейрондық негіздерін зерттейтін когнитивті нейроғылымның маңызды зерттеушілерінің бірі. Ол Америка өнер және ғылым академиясының, Медицина институтының және Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. Газзанига Калифорния университетінің Дэвис қаласындағы және Дартмут колледжіндегі танымдық нейроғылым орталықтарын, нейроғылым институтын және ол бас редакторы болған Когнитивті нейроғылым журналын құрды. Газзанига АҚШ президенті Джордж Буштың биоэтика жөніндегі кеңесінің құрамына кірді. Ол сонымен қатар заң және нейроғылымның қиылысын зерттеу жобасының директоры болды. 2009 жылы Эдинбург университетінде психикалық өмір туралы Гиффорд лекцияларын оқыды. 2019 жылы Дублин Тринити колледжі оған құрметті доктор дәрежесін берді.
Michael S. Gazzaniga (born December 12, 1939) is a professor of psychology at the University of California, Santa Barbara in the USA, where he heads the new SAGE Center for the Study of the Mind. He is one of the leading researchers in cognitive neuroscience, the study of the neural basis of mind. He is a member of the American Academy of Arts & Sciences, the Institute of Medicine, and the National Academy of Sciences. Gazzaniga founded the Centers for Cognitive Neuroscience at the University of California, Davis and at Dartmouth College, the Neuroscience Institute, and the Journal of Cognitive Neuroscience, of which he is the Editor in Chief Emeritus. Gazzaniga was a member of U. S. President George W. Bush's Council on Bioethics. He was also the Director of the Law and Neuroscience Project, a project to study the intersection of law and neuroscience. In 2009, he delivered the Gifford Lectures on Mental Life at the University of Edinburgh. In 2019, Trinity College Dublin awarded him with an honorary doctorate.
Мәдениеттің әсері
Газаниганың еңбегі Станислав Лемнің "Жер бетіндегі бейбітшілік" романында еске алынады. Ол Юваль Ноа Хараридің "Homo Deus" кітабының 8-тарауында да сөз болады. 2010 жылы Газаниганың еңбегіне арналған құрметті жинақ жарық көрді, онда Джозеф Ледукс, Стивен Косслин, Стивен Пинкер және тағы басқалардың еңбектері жинақталған.
Зерттеулер
Газзанига екі миы бар науқастардың оқу және түсіну қабілеттерін зерттеуде алғашқы қадамдар жасады және олардың миы қалай жұмыс істейтінін анықтады. Ол көптеген зерттеулер жүргізіп, миы екіге бөлінген науқастарды зерттеу арқылы осы сирек кездесетін құбылысқа тап болған адамдардың өмірін жақсырақ түсінуге үлкен үлес қосты. Ол мидың екі жартысы бөлінген және бөлінбеген адамдардың қалай жұмыс істейтінін салыстырып зерттеді. Газзанига мидың әр жартысының қай дене функцияларын басқаратынын анықтауға тырысты. Ол екі миы бөлінген науқастардың өз жағдайларының нәтижесінде қандай мүмкіндіктерге ие екенін зерттеді, мысалы, әр қолмен екі түрлі нысан салу қабілеті – бұл қабілетті екі миы бөлінбеген адамдарда байқауға болмайды. Олар екі миы бөлінген адамдардың эмоционалдық және физикалық реакцияларын, екі миы бөлінбеген адамдармен салыстырып зерттейді. Газзаниганың зерттеулері арқасында басқа физиологтар мен әлем халқы мидың екіге бөліну құбылысы туралы тереңірек білім алды.
W.J. науқасы
W.J. науқасы Екінші дүниежүзілік соғыста парашютист болған, оның басына мылтықпен соққаннан кейін ұстамалар басталады. Операция жасамас бұрын Газзанига оның ми функцияларын тексерді. Бұл сол және оң көздеріне стимулдар көрсетуді және көз алдындағы қолдағы заттарды анықтауды қамтыды. Ол бұл тапсырмаларды мінсіз орындады, содан кейін оның corpus callosum және алдыңғы комиссурасы бөлінді. Операциядан кейін, Газзанигамен қайта тексеруге келді, онда әріптер мен жарықтар сияқты стимулдар сол және оң көру өрісіне көрсетілді. Оң көру өрісіне көрсетілген стимулдар мидың сол жартышарымен өңделді, онда тіл орталығы орналасқан, сондықтан ол батырманы басып, стимулды көргенін көрсетіп, көргенін айта алды. Бірақ, стимулдар сол көру өрісіне, яғни оң жартышарға көрсетілгенде, ол батырманы басты, бірақ ештеңе көргенін айта алмады. Экспериментті өзгертіп, сол көз алдына көрсетілген стимулды көрсетуге және ауызша анықтамай, осы тапсырманы дәл орындады. W.J. науқасының бөлінген corpus callosum жартышарлар арасында дау тудыруы мүмкін. Мысалы, әр қол қарама-қарсы жартышармен басқарылады және екеуінің арасында байланыс жоқ. Сондықтан бір қолымен машинаның есігін ашса, екінші қолы оны тоқтатуға тырысатын жағдайлар туындады.
Пациенттің өлеңдері:
Пациент П.С. жасөспірім бала еді, оның оң жарты шарында тілді түсіну мүмкін екені анықталды. "Қызметтесі" деген сөз оның сол көз жағына, яғни оң жарты шарға көрсетілгенде, ол өзіне ұнайтын қыздың атын ауызша айта алмады, бірақ "Лиз" есімін Scrabble әріптерімен құрастырып көрсетті. Бұл оң жарты шарда сөздік тіл мүмкін болмаса да, қолмен көрсету және сол қолдың қимылдары арқылы тілдің бір түрінің бар екенін көрсетті.