Кіріспе

Латындық зерттеулер – Америка Құрама Штаттарында Латын Америкасынан шыққан адамдардың тәжірибесін зерттейтін ғылыми сала. Африкалық-американдық зерттеулер, Азиялық-американдық зерттеулер және Түпкілікті американдық зерттеулер сияқты басқа этностық зерттеулермен тығыз байланысты, латындық зерттеулер латындықтардың тарихын, мәдениетін, саясатын, проблемаларын, әлеуметтануын, руханилығын (ескірген) және тәжірибесін сыни тұрғыдан қарастырады. Латындық зерттеулер ғалымдары социология, тарих, әдебиет, саясаттану, дінтану және гендерлік зерттеулер сияқты көптеген пәндерден пайдаланып, әртүрлі перспективаларды қарастырады және өз жұмыстарында әртүрлі талдау құралдарын қолданады.

Латинографияның пайда болуы

Академияда латинотану 1960-шы жылдардың соңында АҚШ-та студенттік қозғалыстардан туындаған талаптарға жауап ретінде Чикана/о зерттеулері және Пуэрто-Рико зерттеулері бағдарламаларының дамуынан бастау алды. Бұл қозғалыстар Вьетнам соғысына қарсылық, американдық феминистік қозғалыс және Азаматтық құқықтар қозғалысы тудырған жалпыұлттық әлеуметтік және саяси белсенділіктің күшеюі кезінде өркендеді. Дегенмен, кейбіреулер латинотануды этностық зерттеулер, американдық зерттеулер және Латын Америкасы зерттеулері сияқты кең ауқымды салыстырмалы ғылымдарға біріктіруді жақтады. Осыған сәйкес, латинотанудың мәртебесі әртүрлі білім беру орнында атауы, оқыту әдістемесі және ғылыми бағыты тұрғысынан айтарлықтай ерекшеленеді – мысалы, дербес факультеттерден бастап, пәнаралық (және көп салалы) бағдарламаларға дейін, университеттерге қарасты зерттеу орталықтарына дейін. Бастапқыда Мексикалық американдық зерттеулер бағдарламасы деп аталған бұл бағдарлама 1971 жылы CSULA-да Чикано зерттеулері факультеті ретінде құрылды. Ұқсас бастамалар сол кезде Калифорнияның басқа да университеттерінде бірдей жүрді. 1969 жылы Калифорния университетінде, Санта-Барбарада өткен штаттағы конференцияда Чикано студенттері, белсенділері және ғалымдары Калифорниядағы жоғары білім беру мекемелерінде Чикано зерттеулерін енгізу үшін 155 беттік «Plan de Santa Bárbara» манифестін жасады. Калифорния университетінің регенттері бұл манифесті институционалдық міндеттеме ретінде ресми түрде қабылдамаса да, ол штаттағы мемлекеттік университеттерде Чикано зерттеулері бағдарламаларын құрудың үлгісі болды. Алайда, Чикано зерттеулерінің жан-жақты бағдарламаларын құруға шақыруда – факультеттер, зерттеу орталықтары, Чикано зерттеулері кітапханасы және көптеген институционалдық практикаларды қабылдауды ұсына отырып, Калифорния университеттерінің көпшілігі жоспардың тек кейбір элементтерін ғана іске асырды. Чикано зерттеулері бағдарламалары Калифорниядағы университеттерде кеңінен тараған кезде, Техас штатындағы білім беру орталықтары да ерте Чикано зерттеулері бағдарламаларын дамытуда маңызды рөл атқарды, соның ішінде 1970 жылы Остин қаласындағы Техас университетінің Мексикалық-американдық зерттеулер орталығы және 1993 жылы құрылған Арлингтон қаласындағы Техас университетінің Мексикалық-американдық зерттеулер орталығы (CMAS).

Пуэрто-Рико зерттеулері

1969 жылы Нью-Йорк қалалық университетінің (CUNY) оңтүстік кампусында Пуэрто-Рико және афроамерикандық студенттердің күш-жігерімен бастау алған студенттік белсенділіктің параллель толқыны болды. Бұл күш-жігер 1969 жылдың көктемінде студенттердің «Ашық қабылдау» ереуілін ұйымдастыруымен аяқталды. Студенттердің басты талабы – бәсекеге негіздемеген ашық қабылдау саясатын қабылдау болды. Кеңейтілген қабылдау саясаты, іс жүзінде, студенттер құрамын әртараптандырып, Нью-Йорк қаласының барлық жоғары мектеп бітірушілеріне CUNY-де оқу орнын кепілдендіруге мүмкіндік беретін еді. Студенттік белсенділер ашық қабылдау саясатын талап етумен қатар, қара және Пуэрто-Рико тарихын зерттейтін академиялық бағдарламалардың ашылуын да талап етті. Осыған жауап ретінде CUNY қалалық және этникалық зерттеулер кафедрасын құрды. Студенттік белсенділік жалғасып, 1971 жылы Пуэрто-Рико тарихын зерттейтін кафедра құрылды, ал 1973 жылы университет негізіндегі ғылыми-зерттеу институты ретінде Пуэрто-Рико тарихын зерттейтін орталық ашылды. Пуэрто-Рико тарихын зерттеуге қатысты студенттік белсенділік CUNY-мен ғана шектелмей, Бруклин, Леман, Куинс және Бронкс қауымдық колледждері сияқты Нью-Йорктің басқа да мемлекеттік кампустарында кеңінен тарады. 1980 және 1990 жылдары елдің ондаған университеттері осы үрдіске қосылып, латиноамерикандық зерттеулер бойынша академиялық бағдарламалар мен кафедралар құрды (негізгі кафедралар тізімін қараңыз). Ол былай деді: «Академиялық шетелдендіру сауаттылықты ағылшын тіліне бұрып, испан тілінен алыстатады, соның салдарынан көптеген қауымдастықтар саяси және әлеуметтік міндеттемелерге итермеленеді, бұл тек сауаттылық пен бітіру көрсеткіштерін ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік қаражатқа қол жеткізуді, демократиялық қатысуды және тиесілілік пен азаматтықтың мәнін де анықтайды». Испан және испан тілдері мәдениеттері «шетелдік» деп есептелгендіктен, мұндай мәдениеттер мен тілдер көбінесе ұрпақ тудырмайтын, грамматикалық қателерге толы, таза емес және/немесе бұзылған деп қарастырылады, демек, Испаниядағы олардың эквиваленттерімен салыстырғанда жарамсыз деп есептеледі. Бұл жергілікті мәдениеттердің терең тарихы, дәстүрлері, эстетикасы, әңгімелері мен мифтері болғанымен, академиялық құрылым (егер бұл материалдар оқу процесінде пайда болса, бұл жиі кездеспейді) оларды Испаниямен салыстырғанда екінші дәрежелі және маңызсыз деп қарастыруды, тануды және институционалдыруды талап етеді.

Латинотану мен этнотануды сынға алу

Латино тануды кейде этностудиялардың құрамына қосады, бірақ оның Америка Құрама Штаттарының әртүрлі аймақтарындағы даму бағыты аймақтық демографиялық ерекшеліктерге, соның ішінде колледж кампусының студенттік құрамына байланысты қалыптасқанын атап өту маңызды. Латино тану саласында Американың солтүстік-шығысы мен оңтүстік-батысы осы пікірталастардың өркендеуіне ерекше маңызды арена ретінде қызмет етті. Этностудиялар бағдарламаларын қатаң сынағандардың қатарында Калифорния университетінің регенті Уорд Коннерли де бар, ол 1996 жылы Калифорнияның 209-шы ұсынысы арқылы Калифорниядағы жұмыс орындарында және жоғары білім беруде оң әрекетке тыйым салуға жұмылдырылған күш-жігерге қатысты. Коннерли этностудиялар бағдарламаларын "бөлісшіл" және "балқандық" деп айыптады. Соңғы кезде Латино тану Аризона штатында 2120 заң жобасымен заңдық қиындықтарға тап болды (2011 жылы Тюсон қалалық мектептерінде этникалық зерттеулерге Аризонаның салған тыйымына ұқсас), ол штаттың мемлекеттік университеттеріне "жарыс, жыныс, дін, саяси көзқарас, әлеуметтік топ немесе басқа да адамдар тобына қатысты араздық, наразылық немесе әлеуметтік әділдікті насихаттайтын"; "негізінен нақты бір этникалық топтың студенттері үшін жасалған"; немесе "студенттерді жеке тұлға ретінде қараудың орнына этникалық, нәсілдік, діндік, жыныстық немесе әлеуметтік топқа негізделген ынтымақты немесе оқшаулануды қолдайтын" қызметтер мен сабақтарды тыйым салуға тырысты. (2017 жылдың 17 қаңтарында Аризона штатының Білім комитетінің төрағасы Пол Бойер тыңдау өткізуден бас тартты, бұл заң жобасын іс жүзінде тоқтатып берді.)

Теориялық әсерлері

Алғашқы чикано және пуэрторикалық зерттеулер бағдарламалары параллельді түрде дамыды: екеуі де белсенді күрестерден туындады, ұлттық шеңбердегі талдау құрылымдарында қалыптасты және экономикалық бостандық, расизмге қарсы күрес және сыншыл сана теорияларынан ықпал алды. Дегенмен, Педро Кабан бұл екі мектептің бір маңызды тұрғыда ерекшеленетінін айтады: «Чикано тарихын зерттеу және жаңадан пайда болған әлеуметтік ғылым әдебиеті негізінен АҚШ-тағы чикано тәжірибесін қарастырса, ал пуэрторикалық зерттеулердің ерте кезеңі АҚШ отаршылдығы тұсында Пуэрто-Риконың экономикалық тарихын қайта қарастыруға баса назар аударды». 1980-ші және 1990-шы жылдары жаңадан құрылған латино зерттеулер бағдарламалары пәнаралық байланысқа және трансұлттыққа көбірек мән берді. Осы кеңейтілген көлемді қамту үшін бірқатар бұрынғы бағдарламалар қайта құрылды, біріктірілді немесе қайта аталды. Саладағы ғалымдар 1990-шы жылдарды пән тарихындағы шешуші кезең деп санайды, себебі зерттеулер «еркектерге бағытталған ұлтшылдық дискурстан» ауысып, феминистік және квир теориясын қоса алғанда, өзара байланысты сәйкестік теориясының ықпалына түсті.

Негізгі бағдарламалар, кафедралар және ғылыми-зерттеу институттары

Төменде АҚШ-тағы "Латино зерттеулері" бағдарламаларының жұмыс тізімі берілген. Атау өзгерген жағдайда, тізім бағдарламаның алғашқы құрылған күнін көрсетеді. Басты бетінде құрылған күні көрсетілмеген бағдарламалар тізімнің соңында орналасқан. Сан-Франциско мемлекеттік университетінің Латина/Латино зерттеулер кафедрасы, 1969 жылы жаңадан құрылған Этностық зерттеулер колледжінің құрамында Чикано зерттеулер кафедрасы ретінде құрылды. Атауы 1999 жылы "La Raza Studies" деп, содан кейін "Raza Studies" деп өзгертіліп, 2011 жылы қазіргі атауын алды. Рутгерс университетінің Латино және Испандық Кариб зерттеулер кафедрасы, бастапқыда 1970 жылы студенттердің талабына жауап ретінде Пуэрто-Рико зерттеулер бағдарламасы ретінде құрылды, ол көп ұзамай 1973 жылы Пуэрто-Рико зерттеулер кафедрасына айналды. Кейінгі атау өзгерістері: Пуэрто-Рико және Испандық Кариб зерттеулер кафедрасы (1980-ші жылдардың ортасы), Латино және Испандық Кариб зерттеулер кафедрасы (2005-2006), содан кейін 2016 жылдың қаңтарынан бастап Латино және Кариб зерттеулер кафедрасы. Кафедра бакалавриаттың негізгі және қосымша мамандықтарын ұсынады. Калифорния университеті Санта-Крустың Латын Америкасы және Латино зерттеулер кафедрасы, бастапқыда 1971 жылы Латын Америкасы зерттеулер бағдарламасы ретінде құрылды. 1994 жылы бағдарламаның атауы қазіргі атауға ауыстырылды, ал 2001 жылы бағдарлама кафедра мәртебесіне ие болды. Кафедра бакалавриат және магистратура курстарын, сондай-ақ Ph.D. бағдарламасын ұсынады. Миннесота университетінің Чикано және Латино зерттеулер кафедрасы, бастапқыда 1971/1972 жылдары Чикано зерттеулер кафедрасы ретінде құрылды. 2012 жылы қазіргі атауын қабылдаған кафедра бакалавриаттың негізгі және қосымша мамандықтарын ұсынады. Уэйн штаттық университетінің Латино/Латиналық және Латын Америкасы зерттеулер орталығы, 1972 жылы Чикано Борикено зерттеулер орталығы ретінде құрылды. Бағдарлама екі жылдық негізгі бағдарламаны және қосымша мамандықты ұсынады. Индиана университетінің Латино зерттеулер бағдарламасы, 1976 жылы Чикано Борикено зерттеулер бағдарламасы ретінде құрылды. 1999 жылы бағдарлама Латино зерттеулер бағдарламасы болып өзгерді, бакалавриаттың қосымша мамандығын және Ph.D. қосымша мамандығын ұсынады. Мичиган университеті Энн-Арбордағы Латина/Латино зерттеулер бағдарламасы, 1984 жылы құрылды. Бағдарлама бакалавриаттың негізгі және қосымша мамандықтарын, сондай-ақ дипломдық сертификатты ұсынады. Олбэни университеті, SUNY Латын Америкасы, Кариб бассейні және АҚШ Латино зерттеулер кафедрасы, 1984 жылы құрылды. Кафедра бакалавриат және магистратура, Ph.D. және сертификат дипломдық бағдарламаларын ұсынады. Корнелл университетінің Латино зерттеулер бағдарламасы, 1987 жылы құрылды. Бағдарлама бакалавриаттың қосымша мамандығын және магистратураның қосымша мамандығын ұсынады. Коннектикут университетінің El Instituto: Латина, Кариб және Латын Америкасы зерттеулер институты, 1994 жылы Пуэрто-Рико және Латино зерттеулер институты ретінде құрылды. 2012 жылы Пуэрто-Рико зерттеулер институты Латын Америкасы және Кариб бассейні зерттеулер орталығымен біріктіріліп, El Instituto құрылды. Институт бакалавриат және магистратурада білім береді. Иллинойс университеті Урбана Шампейннің Латина/Латино зерттеулер кафедрасы, 1996 жылы құрылды. Кафедра бакалавриаттың қосымша және негізгі мамандықтарын, сондай-ақ магистратураның қосымша мамандығын ұсынады. Нотр-Дам университетінің Латино зерттеулер институты, 1999 жылы құрылды. Институт бакалавриаттың қосымша мамандығын және қосымша мамандығын ұсынады. Миллерсвилл университетінің Латино зерттеулері, 2003 жылы құрылды. Бағдарлама бакалавриаттың қосымша мамандығын ұсынады. Солтүстік-Батыс университетінің Латина/о зерттеулер бағдарламасы, 2008 жылы құрылды. Бағдарлама бакалавриаттың негізгі және қосымша мамандықтарын ұсынады. Принстон университетінің Латино зерттеулер бағдарламасы, 2009 жылы құрылды. Бағдарлама бакалавриат сертификатын ұсынады. Рочестер технология институтының Латындық/Латындық/Латындық Америкалық зерттеулері. Бағдарлама бакалавриаттың қосымша мамандығын ұсынады. Калифорния университеті, Ирвиндегі Чикано/Латино зерттеулер кафедрасы. Кафедра бакалавриат, магистратура және сертификаттық курстарды, сондай-ақ аспирантуралық бағдарламаны ұсынады. Джон Джей қылмыстық сот әділдік колледжіндегі (CUNY) Латын Америкасы және Латина/о зерттеулер кафедрасы. Кафедра бакалавриаттың негізгі және қосымша мамандықтарын ұсынады. Уильямс колледжіндегі Латино/а зерттеулер бағдарламасы. Бағдарлама бакалавриаттың бағытын ұсынады. Нью-Йорк университетіндегі Латино зерттеулер бағдарламасы. Әлеуметтік және мәдени талдау департаментіне қарасты, бағдарлама бакалавриаттың негізгі және қосымша мамандықтарын ұсынады. Пенсильвания университетіндегі Латын Америкасы және Латино зерттеулер бағдарламасы. Бағдарлама бакалавриаттың негізгі және қосымша мамандықтарын ұсынады. Техас университеті, Остиндегі Мексикалық-Америкалық және Латина/о зерттеулері. Бағдарлама бакалавриаттың негізгі, қосымша мамандықтарын және сертификатын ұсынады.

Докторлық бағдарламалар

Ф. D. Латын Америкасы және латиноамерикандық зерттеулер бойынша, Калифорния университеті, Санта-Крус
Ф. D. Латын Америкасы, Кариб аймағы және АҚШ латино мәдениетін зерттеу бойынша, Нью-Йорк мемлекеттік университеті (SUNY), Олбэни
Ф. D. Чикано/латино зерттеулері бойынша, Мичиган мемлекеттік университеті
Мексикалық америкалық және латино/а зерттеулерінің докторына арналған бағдарлама, Техас университеті, Остин.