Кіріспе

Тамақ құндылығы жоқ калориялар

Адам тамақтануында, бос калориялар – бұл тағамдар мен сусындарда (алкогольді қоса алғанда) кездесетін, негізінен немесе толығымен қанттар мен майлар сияқты калорияға толы макроэлементтерден тұратын, бірақ микроэлементтерге, талшыққа немесе белокқа аз немесе мүлдем ие емес калориялар. Көбінесе бос калориялардан тұратын тағамдардың қоректік тығыздығы төмен, яғни олардың энергия мазмұнына қарағанда басқа да қоректік заттар аз. Бос калорияларды теңгерімді және күндізгі энергия шығынына (ТДЭЭ) сәйкес келетін диетаға қосу қиын, сондықтан олар денсаулыққа зиянды диета құруға оңай жағдай жасайды.

Зерттеу

Жоғары калориялы тағамдардағы толыққанды тамақтанудың жетіспеушілігі алғаш рет француз физиологы Франсуа Магенди тарапынан ғылыми тұрғыдан тексерілді. Ол итке тәжірибе жасап, нәтижесін «Précis élémentaire de Physiologie» атты кітабында сипаттады. Ол тек қант, зәйтүн майы немесе май жеген сынау жануарларының 30-40 күн ішінде өлуіне себеп болатынын көрсетті.

Мысалдар

Келесі тағамдар көбінесе бос калориялардан тұрады және әдетте дене салмағының артуына себеп болады. Қант: торттар, печеньелер, тәттілер, конфеталар, газдалған сусындар, мұзқаймақ және сүт коктейлі сияқты тоңазытылған десерттер, жемістің дәмімен жасалған тәтті сусындар, және жоғары фруктозалы жүгері сиробын қоса, көбінесе қосылған қант бар басқа да тағамдар. Май: маргарин, қысқартылған май, жасанды транс майлар, басқа майлар мен майлы өнімдер, сондай-ақ картоп чиптері және көптеген қуырылған және өңделген тағамдар мен снэктер сияқты олардың құрамында көп мөлшерде болатын тағамдар. Алкоголь: сыра, шарап, спиртті сусындар және басқа да алкогольді ішімдіктер. Алкогольдің шамалы мөлшерде тұтынуы дене салмағының артуына әкелсе, алкогольдік бауыр ауруы (АБА) метаболизмнің жоғарылауымен және бұлшықет ақуызының синтезінің бұзылуымен сипатталатындықтан, алкогольдің көп мөлшерде созылмалы түрде тұтынуы дене салмағының төмендеуіне әкелуі мүмкін, нәтижесінде саркопения дамиды. Алкогольге бай диета да соған ұқсас әсер етеді, бірақ бұл жағдайда мырыш, D витамині, тиамин, фолат, цианокобаламин және селен сияқты қоректік заттардың жетіспеушілігіне қауіп төнеді. АБА-сы бар адамдарда да саркопения дамиды, бірақ бұл созылмалы түрде ақуыздың жеткіліксіз түсуінен ме, әлде бұлшықет ақуызының синтезін тежейтін аурудан туындағаны әлі анық емес.