Кіріспе

Ешбір жағымсыз әсер (ЖЖ) – дәрілік препаратты қабылдаған науқаста немесе клиникалық зерттеу қатысушысында тіркелген кез келген жағымсыз медициналық оқиға, ол міндетті түрде осы еммен себеп-салдарлық байланыста болмауы мүмкін. Сондықтан, жағымсыз әсер – дәрілік (зерттеу) өнімді қолданумен уақыт бойынша байланысты болатын кез келген қолайсыз және күтілмеген белгі (аномальды зертханалық көрсеткіштері қоса), симптом немесе ауру, дәрілік (зерттеу) өніммен байланысты немесе байланыссыз. Клиникалық зерттеулерге қатысатын науқастарда тіркелген ЖЖ туралы зерттеудің демеушісіне хабарлау қажет, ал қажет болған жағдайда жергілікті этика комитетіне де хабарлауға болады. "Елеулі" деп саналатын жағымсыз оқиғалар (өлімге әкелу, жатқызуды талап ететін ауру, өмірге қауіп төндіретін жағдайлар, тұрақты немесе маңызды қабілетсіздікке әкелу, туа біткен аномалия, туа біткен кемістік немесе медициналық маңызды жағдай) туралы реттеуші органдарға дереу хабарлау керек, ал елеулі емес жағымсыз оқиғалар туралы ақпарат реттеуші органға жіберілетін жылдық есепте көрсетіледі. Демеуші жергілікті зерттеушілерден ЖЖ туралы есептерді жинап алады және басқа қатысушы орталықтарда тіркелген ЖЖ туралы, сондай-ақ жергілікті зерттеушілер мен демеушілердің ЖЖ-ның ауырлығына қатысты пікірлерін хабарлайды. Бұл процеске демеуші мен барлық жергілікті зерттеушілер зерттеу кезінде емдеумен байланысты болуы мүмкін проблемаларды анықтауға көмектесетін мәліметтер жиынтығына қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Жағымсыз әсерлердің түрлері

Барлық клиникалық зерттеулер жағымсыз құбылыстарға (ЖҚ) әкелуі мүмкін. ЖҚ ауыр немесе ауыр емес; күтілетін немесе күтпеген; зерттеумен байланысты, мүмкін зерттеумен байланысты немесе зерттеумен байланысты емес болып жіктеледі. Мысалы, жаңа қан қысымын өлшейтін құралдың 10 минут бойы тиімділігін тексеру зиянсыз көрінсе де, науқастың терісі құрылғыдан тітіркенуі мүмкін. Бұл зерттеудегі пациенттер сол 10 минут ішінде қайтыс болуы да мүмкін. Терінің тітіркенуі де, кенеттен өлім де жағымсыз құбылыс (ЖҚ) саналады. Бұл жағдайда терідегі тітіркену ауыр емес, күтпеген және зерттеумен байланысты болуы мүмкін деп жіктеледі. Өлім ауыр және күтпеген жағдай болып саналады (егер науқас өлім төсегінде болмаса). Жергілікті зерттеуші өзінің медициналық білімін пайдаланып, өлімнің зерттеу құрылғысымен байланысты болу мүмкіндігін анықтайды. Терінің тітіркенуі де, өлім де күтпеген оқиғалар болып табылады және зерттеушіні құрылғыда проблема болуы мүмкін екендігіне ескертуі керек (мысалы, ол бұзылып, науқасқа электр тогының соққысын беруі мүмкін). Зерттеуші бұл ЖҚ туралы жергілікті этикалық комиссияға және демеушіге хабарлап, зерттеуді тоқтату туралы нұсқауларды күтеді. Егер зерттеуші құрылғыдан қауіп төндіріп тұр деп санаса, онда ол медициналық қағидаларға сүйене отырып, пациенттердің зерттеуге қатысуын тоқтата алады. Пациентке емдеу кезінде қолданылатын дәрі-дәрмек немесе медициналық құрылғы салдарынан туындаған деп күдіктенетін жағымсыз құбылыс та тіркелуі мүмкін. Австралияда "жағымсыз оқиға" термині хирургиялық, медициналық немесе медбикелікпен байланысты барлық медициналық қателіктерді білдіреді. Соңғы ресми зерттеуде (1995) жылына 18 000 адам ауруханада ем алу кезінде қайтыс болған. Медициналық қателіктерге қарсы әрекет ететін топ ЖҚ туралы хабарлау жүйесін жақсарту және сапаны бақылау арқылы қажетсіз өлімдерді азайту үшін заңнама қабылдауға ұмтылып келеді.

Құралдар

FDA жағымсыз құрылғы оқиғаларын тіркеу үшін Өндіруші және пайдаланушы мекемесінің құрылғы тәжірибесі дерекқорын (MAUDE) [1] ұсынады. Деректер 1993 жылдың маусымынан бері ерікті түрде келіп түсетін хабарламалар, 1991 жылдан бері пайдаланушы мекемелерінің хабарламалары, 1993 жылдан бері дистрибьюторлардың хабарламалары және 1996 жылдың тамызынан бері өндірушілердің хабарламаларынан тұрады және бұл деректер жалпы қолдануға ашық. Жақында екі жеке компания да талданған жағымсыз оқиға туралы ақпаратқа қолжетімділік беруді бастады: Clarimed медициналық құрылғыларға қатысты жағымсыз оқиға туралы ақпаратты, ал AdverseEvents дәрі-дәрмектерге қатысты жағымсыз оқиға деректерін ұсынады. MAUDE толық емес. Kaiser Family Foundation KFF Health News компаниясы MAUDE дерекқорымен таныс мамандарға белгілі емес деректер базасында кем дегенде 1,1 миллион жағымсыз оқиғаның жасырын жиынтығы табылды деп хабарлады. FDA-ға хабарланған кейбір құрылғыларға қатысты жағымсыз әсерлерді тек Device Experience Network (DEN) құрылғы тәжірибесі желісінің MDR дерек файлдарында немесе FDA-ға түскен балама қорытынды есептерде (ASR) ғана табуға болады.