Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ай тастары немесе айлық тау жыныстары – Жердің Айдан алынған тау жыныстары. Бұған адамның Айды зерттеу кезінде жиналған ай материалы, сондай-ақ Айдың бетінен табиғи түрде ұшырылып, метеориттер түрінде Жерге түскен тау жыныстары кіреді.
Rocks on or from the Moon
Moon rock or lunar rock is rock originating from Earth's Moon. This includes lunar material collected during the course of human exploration of the Moon, and rock that has been ejected naturally from the Moon's surface and landed on Earth as meteorites.
Ай метеориттері
Жер бетінде 370-нен астам ай метеориттері жиналды, бұл 30-дан астам түрлі метеорит табылуын (құлауын емес) көрсетеді, олардың жалпы массасы белгілі бір мөлшерден асады. Олардың кейбіреулерін Антарктидада метеориттерді іздеген ғылыми топтар (мысалы, ANSMET) тапты, ал қалғандарының көпшілігі Солтүстік Африка және Оманның шөлді аймақтарында коллекционерлер тапқан. 2017 жылдың қаңтар айында Сахара шөлінде Алжир мен Мавритания шекарасында "NWA 12691" деп аталатын ай тасы табылды, оның салмағы белгілі, және ол 2020 жылы 2,5 миллион долларға сатылды.
More than 370 lunar meteorites have been collected on Earth, representing more than 30 different meteorite finds (no falls), with a total mass of over Some were discovered by scientific teams (such as ANSMET) searching for meteorites in Antarctica, with most of the remainder discovered by collectors in the desert regions of northern Africa and Oman. A Moon rock known as "NWA 12691", which weighs , was found in the Sahara Desert at the Algerian and Mauritanian borders in January 2017, and went on sale for $2.5 million in 2020.
Кездесу
Айдағы тау жыныстары радиометриялық жас анықтау әдістерімен зерттелді. Олардың жасы айдың базальттік теңіздерінен алынған базальт үлгілері үшін шамамен 3,16 миллиард жылдан басталып, жоталардан алынған тастар үшін шамамен 4,44 миллиард жылға дейін жетеді. "Кратер санау" әдісі бойынша, ең жас базальттық жарылыстар шамамен 1,2 миллиард жыл бұрын болған деп саналады, бірақ ғалымдар осы лавалардың үлгілеріне қол жеткізе алмады. Керісінше, Жердегі тау жыныстарының ең ескі жасы 3,8 мен 4,28 миллиард жыл аралығында.
Rocks from the Moon have been measured by radiometric dating techniques. They range in age from about 3.16 billion years old for the basaltic samples derived from the lunar maria, up to about 4.44 billion years old for rocks derived from the highlands. Based on the age dating technique of "crater counting," the youngest basaltic eruptions are believed to have occurred about 1.2 billion years ago, but scientists do not possess samples of these lavas. In contrast, the oldest ages of rocks from the Earth are between 3.8 and 4.28 billion years.
Кураторлық және қол жетімділік
Аполлонның Айдағы тау жыныстарының негізгі қоймасы – Хьюстон қаласындағы Линдон Б. Джонсон ғарыш орталығының Ай үлгілері зертханасы. Қауіпсіздік үшін, Нью-Мексико штатының Лас-Крусес қаласындағы Уайт-Сэндс сынақ орталығында да кішігірім жинақ сақталады. Көптеген тау жыныстары ылғалдан сақтау үшін азотқа салынып сақталады. Олар тек арнайы құралдарды пайдаланып, тікелей қол тигізбей өңделеді. Аполлон миссияларынан әкелінген кейбір Ай тастары мұражайларда қойылған, ал кейбіреулеріне келушілерге қол тигізуге рұқсат етіледі. Осылардың бірі, "Touch Rock" деп аталатын тас, Вашингтондағы Смитсонов ұлттық әуе және ғарыш мұражайында көрсетілген. Мұражайда қолмен ұстауға болатын Ай тастарын ұстау идеясын Аполлон ғалымы Фарук Эль Баз ұсынған, ол бала кезінде Меккеге қажылық жасағанда Қара Тасқа қол тигізгенін еске түсірген (Ислам дінінде ол аспаннан түскен деп саналады). Айды зерттеу барысында жиналған Ай тастары қазіргі таңда баға жетпес мүлік саналады. Президент Никсон 1973 жылы осы тастың сынықтарын АҚШ-тың 50 штатына және 135 шетел мемлекет басшыларына таратуға бұйрық берді. Сынықтар акрил шарға салынды және Аполлон 17 ғарыш кемесінде болған алушылардың туы бар ағаш тақтаға орнатылды. Көптеген сыйлық ретінде берілген Ай тастары қазір із жазып, ұрланып немесе жоғалып кеткен.
The main repository for the Apollo Moon rocks is the Lunar Sample Laboratory Facility at the Lyndon B. Johnson Space Center in Houston, Texas. For safekeeping, there is also a smaller collection stored at White Sands Test Facility in Las Cruces, New Mexico. Most of the rocks are stored in nitrogen to keep them free of moisture. They are handled only indirectly, using special tools. Some Moon rocks from the Apollo missions are displayed in museums, and a few allow visitors to touch them. One of these, called the Touch Rock, is displayed in the Smithsonian National Air and Space Museum in Washington, D. C. The idea of having touchable Moon rocks at a museum was suggested by Apollo scientist Farouk El Baz, who was inspired by his childhood pilgrimage to Mecca where he touched the Black Stone (which in Islam is believed to be sent down from the heavens). Moon rocks collected during the course of lunar exploration are currently considered priceless. President Nixon ordered that fragments of that rock should be distributed in 1973 to all 50 US states and 135 foreign heads of state. The fragments were presented encased in an acrylic sphere, mounted on a wood plaque which included the recipients' flag which had also flown aboard Apollo 17. Many of the presentation Moon rocks are now unaccounted for, having been stolen or lost.
Ашылғандар
Айдан үш минерал ашылды: армалколит, транқиллитит және пироксферроит. Армалколиттің аты Аполлон 11 миссиясына қатысқан үш астронавт – Армстронг, Олдрин және Коллинз есімдерімен байланысты қойылған.
Three minerals were discovered from the Moon: armalcolite, tranquillityite, and pyroxferroite. Armalcolite was named for the three astronauts on the Apollo 11 mission: Armstrong, Aldrin and Collins.
Ұрланған және жоғалған Ай тастары
Жерде сирек кездесетініне және одан әрі алудың қиындығына байланысты, Ай тастары жиі ұрлық және зақымдаудың нысанасы болған, соның салдарынан көптегені жоғалып кеткен немесе ұрланған.
Because of their rarity on Earth, and the difficulty of obtaining more, Moon rocks have been frequent targets of theft and vandalism, and many have gone missing or were stolen.
Жалпы көздер
Пол Д. Спудис, "Бір кездегі және болашақ Ай", Смитсонов институты баспасы, 1996 жыл.
Paul D. Spudis, The Once and Future Moon, Smithsonian Institution Press, 1996, .