openEHR: Денсаулық сақтау деректерін басқару стандарты
OpenEHR
openEHR – денсаулық сақтау ақпараттық жүйесінің ашық стандарты. Денсаулық деректерін сақтау, алмасу және өңдеуге арналған, пациентке бағытталған жүйе. 🩺💻
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
openEHR – денсаулық сақтау информатикасындағы ашық стандартты спецификация, ол электрондық денсаулық сақтау жазбаларында (ЭДЖ) денсаулық деректерін басқару, сақтау, іздеу және алмасуды сипаттайды. openEHR жүйесінде адам туралы барлық денсаулық деректері сатушыдан тәуелсіз, пациентке бағытталған, «бір өмірлік» электрондық денсаулық сақтау жазбасында сақталады. openEHR спецификацияларына ЭДЖ деректерінің үзіндісін алу спецификациясы кіреді, бірақ негізінен ЭДЖ жүйелері арасындағы деректер алмасумен айналыспайды, себебі бұл EN 13606 және HL7 сияқты басқа стандарттардың негізгі мақсаты. openEHR спецификацияларын openEHR Foundation ұйымы жүргізеді – коммерциялық емес ұйым, openEHR зерттеуін, әзірлеуін және енгізуін қолдайды. Спецификациялар 15 жылдық еуропалық және австралиялық ЭДЖ зерттеулері мен жаңа парадигмалардың нәтижелеріне негізделген, соның ішінде мазмұнды спецификациялау үшін архетип әдістемесі де бар. openEHR спецификацияларына ЭДЖ үшін ақпараттық және қызмет көрсету модельдері, демографиялық мәліметтер, клиникалық жұмыс ағыны және архетиптер кіреді. Олар медициналық-құқықтық жағынан дұрыс, таратылған, нұсқаланған ЭДЖ инфрақұрылымының негізін құруға арналған.
openEHR is an open standard specification in health informatics that describes the management and storage, retrieval and exchange of health data in electronic health records (EHRs). In openEHR, all health data for a person is stored in a "one lifetime", vendor independent, person centred EHR. The openEHR specifications include an EHR Extract specification but are otherwise not primarily concerned with the exchange of data between EHR systems as this is the focus of other standards such as EN 13606 and HL7. The openEHR specifications are maintained by the openEHR Foundation, a not for profit foundation supporting the open research, development, and implementation of openEHR EHRs. The specifications are based on a combination of 15 years of European and Australian research and development into EHRs and new paradigms, including what has become known as the archetype methodology for specification of content. The openEHR specifications include information and service models for the EHR, demographics, clinical workflow and archetypes. They are designed to be the basis of a medico legally sound, distributed, versioned EHR infrastructure.
Анықтамалық үлгі
openEHR спецификацияларының орталық бөлігі – openEHR-де «негізгі модельдер» деп аталатын ақпараттық модельдер жиынтығы. Бұл модельдер openEHR жүйелері үшін негізгі ақпараттық модельдерді құрайды және Электрондық денсаулық сақтау жазбасының (ЭҚЖ), ЭҚЖ үзіндісінің және демографиялық модельдің өзгермейтін семантикасын, сондай-ақ қолдаушы дерек түрлерін, дерек құрылымдарын, идентификаторларды және пайдалы дизайн үлгілерін анықтайды. ЭҚЖ компонентіндегі негізгі сыныптардың ішінде ENTRY сыныптары бар, олардың кіші түрлері: БАЙҚАУ, БАҒАЛАУ, НҰСҚАУ, ӘРЕКЕТ және ӘКІМШІЛІК КІРУ, сондай-ақ араласудың өмірлік циклының стандартты моделін анықтайтын күй машинасы – НҰСҚАУЛЫҚ КҮЙ МАШИНАСЫ, оған дәрілік заттарға жасалған тапсырыстар, хирургиялық және басқа да емдеулер кіреді.
A central part of the openEHR specifications is the set of information models, known in openEHR as 'reference models'. The models constitute the base information models for openEHR systems, and define the invariant semantics of the Electronic Health Record (EHR), EHR Extract, and Demographics model, as well as supporting data types, data structures, identifiers and useful design patterns. Some of the key classes in the EHR component are the ENTRY classes, whose subtypes include OBSERVATION, EVALUATION, INSTRUCTION, ACTION and ADMIN ENTRY, as well as the Instruction State Machine, a state machine defining a standard model of the lifecycle of interventions, including medication orders, surgery and other therapies.
Архетиптер мен көп деңгейлі модельдеу
OpenEHR аясындағы маңызды жаңалық – клиникалық ақпараттың барлық ерекшеліктерін ақпараттық модельден (немесе «анықтамалық модель» деп те аталады) шығарып тастау және оның орнына клиникалық дәрігерлер мен пациенттерге қажетті мазмұнды анықтаудың қуатты құралын ұсыну. Бұл өте кең, үнемі өсіп және өзгеріп отыратын ақпарат түрлерімен қатысты денсаулық сақтаудағы жалпы мәселені шешу қажеттілігімен негізделген. Клиникалық мазмұн ақпараттық модельден тыс екі түрлі артефакт арқылы сипатталады. Біріншісі, «архетиптер» деп аталады, ол дерек нүктелері мен дерек топтарының қайта пайдалануға болатын анықтамаларын формалдауға мүмкіндік береді, яғни көптеген жағдайларда қайта қолданылатын мазмұн элементтерін. Типтік мысалдарға «жүйелік артериялық қан қысымын өлшеу» және «қан сарысуының натрийі» жатады. Көптеген деректер логикалық топтарда кездеседі, мысалы, аллергиялық реакцияны тіркеуге қажетті деректер тобы немесе бауыр функциясының тесті нәтижелеріндегі талдаушылар. Кейбір архетиптерде көптеген дерек нүктелері болады, мысалы, 50, бірақ көбінесе 10-20 болады. Архетиптер жиынтығын қайта пайдалануға болатын салалық мазмұн анықтамаларының «кітапханасы» деп қарастыруға болады, әр архетип «басқару бірлігі» ретінде жұмыс істейді, оның мазмұны бірлесіп әзірленеді, қарастырылады және жарияланады. Артефакттың екінші түрі openEHR-де «үлгі» деп аталады және нақты қолданыс жағдайына арналған дерек жиынтығын логикалық түрде көрсету үшін қолданылады, мысалы, пациенттің шығарылу туралы қорытындысын немесе радиологиялық есепті құрайтын дерек элементтері. Үлгілер бірнеше архетиптерден қажетті элементтерге сілтеме жасау арқылы құрастырылады. Үлгіге әр архетиптен бір немесе екі дерек нүктесі немесе топтары ғана қажет болуы мүмкін. Техникалық тұрғыдан алғанда, openEHR үлгілері олар құрастырылған архетиптердің семантикасын бұза алмайды. Үлгілер көбінесе бағдарламалық жасақтаманы әзірлеушілер мен клиникалық талдаушылармен жергілікті пайдалану үшін жасалады. Үлгілер әдетте GUI экран формалары, хабарлама анықтамалары және құжат анықтамалары үшін анықталады және осылайша «операциялық» мазмұн анықтамаларына сәйкес келеді. Ақпараттық модельден асып түсудің екі деңгейлі моделін негіздеудің себебі – дерек жиынтығының анықтамасы осындай анықтамалардың кітапханасынан алдын ала анықталған дерек нүктелерінен тұрса, онда жазылған барлық деректер (яғни үлгілердің мысалдары) ақыр соңында стандартты мазмұн анықтамаларының мысалдары болады. Бұл стандартталған сұрау салудың жұмыс істеуіне негіз болады. Архетиптік «кітапхана» деңгейі болмаса, әрбір дерек жиынтығы (яғни операциялық мазмұнның бөлігі) бірегей түрде анықталады және сұрау салуға стандартты тәсіл қиын. Сондықтан openEHR архетиптерге негізделген сұрау салу әдісін анықтайды, ол AQL (Архетип сұрау тілі) деп аталады. OpenEHR ортақ күтім жоспарын модельдеу үшін қолданылған. Архетиптер ортақ күтім жоспарының тұжырымдамаларын қабылдауға арналған. Жеке денсаулық сақтау жазбаларының мазмұны әртүрлі болуы мүмкін, бірақ openEHR деректерінің негізгі ақпараты әрқашан архетиптерге сәйкес келеді. Бұл клиникалық ақпаратты жоғары қайта пайдалануға болатын, тіпті кейбір жағдайларда әмбебап түрде көрсететін архетиптерді құру арқылы жүзеге асырылады.
A key innovation in the openEHR framework is to leave all specification of clinical information out of the information model (also known as "reference model") and instead to provide a powerful means of expressing definitions of the content clinicians and patients need to record that can be directly consumed at runtime by systems built on the Reference Model. This is justified by the need to deal scalably with the generic problem in health of a very large, growing, and ever changing set of information types. Clinical content is specified in terms of two types of artefact which exist outside the information model. The first, known as "archetypes" provides a place to formally define re usable data point and data group definitions, i. e. content items that will be re used in numerous contexts. Typical examples include "systemic arterial blood pressure measurement" and "serum sodium". Many such data points occur in logical groups, e. g. the group of data items to document an allergic reaction, or the analytes in a liver function test result. Some archetypes contain numerous data points, e. g. 50, although a more common number is 10 20. A collection of archetypes can be understood as a "library" of re usable domain content definitions, with each archetype functioning as a "governance unit", whose contents are co designed, reviewed and published. The second kind of artefact is known in openEHR as a "template", and is used to logically represent a use case specific data set, such as the data items making up a patient discharge summary, or a radiology report. A template is constructed by referencing relevant items from a number of archetypes. A template might only require one or two data points or groups from each archetype. In terms of the technical representation, openEHR templates cannot violate the semantics of the archetypes from which they are constructed. Templates are almost always developed for local use by software developers and clinical analysts. Templates are typically defined for GUI screen forms, message definitions and document definitions, and as such, correspond to "operational" content definitions. The justification for the two layers of models over and above the information model is that if data set definitions consist of pre defined data points from a library of such definitions, then all recorded data (i. e. instances of templates) will ultimately just be instances of the standard content definitions. This provides a basis for standardised querying to work. Without the archetype "library" level, every data set (i. e. chunk of operational content) is uniquely defined and a standard approach to querying is difficult. Accordingly, openEHR defines a method of querying based on archetypes, known as AQL (Archetype Querying Language). Notably, openEHR has been used to model shared care plan. The archetypes have been designed to accommodate the concepts of the shared care plan. While individual health records may be vastly different in content, the core information in openEHR data instances always complies to archetypes. The way this works is by creating archetypes which express clinical information in a way that is highly reusable, even universal in some cases.
Архетиптік формализм
openEHR архетиптері "Архетипті анықтау тілінде" (Archetype Definition Language) көрсетіледі, бұл openEHR-дің ашық спецификациясы. Екі нұсқасы бар: ADL 1.4 және ADL 2 – мамандану, қайта анықтау және түсіндірмелерді жақсы қолдауды және басқа да жақсартуларды қамтитын жаңа нұсқа. ADL 1.4 нұсқасы және оның "объект модель" аналогы Archetype Object Model (AOM) CEN және ISO "Архетипті анықтау тілі" стандартының (ISO 13606 2 стандарты) негізі болып табылады. Бұрынғыда үлгілер файлдық кеңейтімі ".oet" болатын, өнеркәсіптік деңгейде дамытылған қарапайым XML форматында жасалған. ADL 2 архетиптермен үйлесімді үлгілерді көрсету үшін ADL тілінің кеңейтімдерін пайдалану жолын анықтайды.
openEHR archetypes are expressed in "Archetype Definition Language", an openEHR public specification. Two versions are available: ADL 1.4, and ADL 2, a new release with better support for specialisation, redefinition and annotations, among other improvements. The 1.4 release of ADL and its "object model" counterpart Archetype Object Model (AOM) are the basis for the CEN and ISO "Archetype Definition Language" standard (ISO standard 13606 2). Templates have historically been developed in a simple, de facto industry developed XML format, known as ". oet", after the file extension. ADL 2 defines a way to express templates seamlessly with archetypes, using extensions of the ADL language.
Архетиптердің сапасына кепілдік беру
Архетиптерді дамытудың әртүрлі принциптері анықталды. Мысалы, openEHR архетиптері жиынтығы бір-бірінен өзгеше болу сияқты бірқатар аксиомаларға сәйкес келу үшін сапалық тұрғыдан басқарылуы керек. Архетиптерді бағдарламалық қамтамасыз ету және инфрақұрылымнан тәуелсіз түрде клиникалық топтар басқара алады, бұл олардың нақты қажеттіліктерге сай келуін қамтамасыз етеді. Архетиптер клиникалық білімнің уақыт өте келе дамуы мен жетілуіне мүмкіндік беру үшін жасалған. openEHR жүйесінде ақпараттық модельдерді іске асырудағы қиындықтар нақты жүйелік шектеулердің ақпараттық модельмен үйлесімді болу деңгейіне байланысты. Электрондық денсаулық сақтау саласында HL7 V3 және SNOMED CT сияқты ауқымдары бір-бірімен тоғысатын, басқаруы қиын көптеген қолданыстағы ақпараттық модельдер бар. openEHR тәсілі оқшау қолданылмаса, үйлестіру мәселелеріне тап болады.
Various principles for developing archetypes have been identified. For example, a set of openEHR archetypes needs to be quality managed to conform to a number of axioms such as being mutually exclusive. The archetypes can be managed independently from software implementations and infrastructure, in the hands of clinician groups to ensure they meet the real needs on the ground. Archetypes are designed to allow the specification of clinical knowledge to evolve and develop over time. Challenges in implementation of information designs expressed in openEHR centre on the extent to which actual system constraints are in harmony with the information design. In the field of Electronic health records there are a number of existing information models with overlaps in their scope which are difficult to manage, such as between HL7 V3 and SNOMED CT. The openEHR approach faces harmonisation challenges unless used in isolation.
Халықаралық ынтымақтастық
Ашық openEHR тәсіліне сәйкес, ортақ және басқарылатын архетиптерді жаһандық деңгейде қолдану арқылы openEHR денсаулық деректері техникалық, ұйымдық және мәдени контекстен тәуелсіз, біркелкі өңделіп, қарастырылатынын қамтамасыз етеді. Бұл тәсіл сонымен қатар кез келген ЭДҚ-да қолданылатын дерек модельдерінің икемділігін білдіреді, себебі клиникалық жазбаларды жүргізудің болашақ қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жаңа архетиптерді анықтауға болады. Жақында Австралияда жүргізілген жұмыс архетиптер мен үлгілердің ескі денсаулық жазбалары мен хабарлама деректерін openEHR жүйесінде пайдалануды жеңілдетуге, сондай-ақ стандартталған хабарламалар мен CDA құжаттарын шығаруға қалай қолданылатынын көрсетті. Халықаралық деңгейде дизайн және басқару формалары бойынша келісімге қол жеткізу мүмкіндігі әлі де күмәнді, себебі оған әртүрлі медициналық-құқықтық орталар, мәдени ерекшеліктер және техникалық айырмашылықтар, мысалы, анықтамалық клиникалық терминологияның қаншалықты интеграцияланғаны сияқты факторлар әсер етеді. openEHR базасы Электрондық денсаулық сақтау жазбаларын алмасу стандартына (ISO 13606) сәйкес келеді, ал Архетиптік нысанның 2-моделі (AOM2) ISO TC 215 тарапынан ISO 13606:2 стандартының 2017 жылғы жаңартылған нұсқасының жобалық спецификациясы ретінде ресми түрде қабылданды.
Following the openEHR approach, the use of shared and governed archetypes globally would ensure openEHR health data could be consistently manipulated and viewed, regardless of the technical, organisational and cultural context. This approach also means the actual data models used by any EHR are flexible, given that new archetypes may be defined to meet future needs of clinical record keeping. Recently, work in Australia has demonstrated how archetypes and templates may be used to facilitate the use of legacy health record and message data in an openEHR health record system, and output standardised messages and CDA documents. The prospect of gaining agreement on design and on forms of governance at the international level remains speculative, with influences ranging from the diverse medico legal environments to cultural variations, to technical variations such as the extent to which a reference clinical terminology is to be integral. The openEHR framework is consistent with the Electronic Health Record Communication Standard (ISO 13606), and the Archetype Object Model 2 (AOM2) has been officially accepted by ISO TC 215 as the draft specification for the 2017 revision of ISO 13606:2.
Халықаралық асырап алу
openEHR архетиптері Австралияның Ұлттық электрондық денсаулық көшу органы, Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау және әлеуметтік қамқорлау ақпараттық орталығы (HSCIC), Норвегияның Ұлттық ИКТ ұйымы және Словенияның Денсаулық сақтау министрлігі қолданып жүр. openEHR Бразилиядағы стандартталған электрондық денсаулық сақтау жүйесінің негізі ретінде таңдалды. Ол бүкіл әлемдегі коммерциялық шешімдерде, оның ішінде openEHR Industry Partners компаниясы жасаған шешімдерде де пайдаланыла бастады.
openEHR archetypes are being used by the National e Health Transition Authority of Australia, the UK NHS Health and Social Care Information Centre (HSCIC), the Norwegian Nasjonal IKT organisation, and the Slovenian Ministry of Health. openEHR has been selected as the basis for the standardised EHR in Brazil. It is beginning to be utilised in commercial solutions throughout the world, including those produced by the openEHR Industry Partners.