Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цифрлық сақтау принципі
Principle of digital preservation
Стэнфорд университетінің қолдауымен жүзеге асырылып жатқан LOCKSS ("Көптеген көшірмелер нәрсені қауіпсіз сақтайды") жобасы – кітапханаларға вебте жарияланған материалдарды жинауға, сақтауға және оқырмандарына қолжетімді етуге мүмкіндік беретін ашық кодты жүйені дамытумен және қолдаумен айналысатын, бір-бірімен байланысты кітапханалар желісі болып табылады. Оның басты мақсаты – цифрлық сақтау. Жүйе кітапханалардың қағаз түрінде жарияланған материалдарды сақтау тәсілін қайталай беруге тырысады. Бұл жоба бастапқыда ғылыми журналдар үшін әзірленген, бірақ қазірде басқа да материалдар үшін де қолданылады. Мысалдарға SOLINET жобасы кіреді, ол сегіз университеттегі дипломдық жұмыстар мен диссертацияларды, АҚШ үкіметінің құжаттарын және тәуекелге ұшыраған цифрлық мұрағаттық жинақтарды, соның ішінде электрондық дипломдық жұмыстар мен диссертацияларды (ETD), газеттерді, фотосуреттер жинақтарын және аудиовизуалды жинақтарды сақтауға арналған MetaArchive кооперативінің бағдарламасын қамтиды. CLOCKSS (Controlled LOCKSS) деп аталатын ұқсас жоба – "салықтан босатылған, 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым, оны кітапханашылар мен баспагерлерден құралған директорлар кеңесі басқарады". CLOCKSS LOCKSS технологиясының негізінде жұмыс істейді.
The LOCKSS ("Lots of Copies Keep Stuff Safe") project, under the auspices of Stanford University, is a peer to peer network that develops and supports an open source system allowing libraries to collect, preserve and provide their readers with access to material published on the Web. Its main goal is digital preservation. The system attempts to replicate the way libraries do this for material published on paper. It was originally designed for scholarly journals, but is now also used for a range of other materials. Examples include the SOLINET project to preserve theses and dissertations at eight universities, US government documents, and the MetaArchive Cooperative program preserving at risk digital archival collections, including Electronic Theses and Dissertations (ETDs), newspapers, photograph collections, and audio visual collections. A similar project called CLOCKSS (Controlled LOCKSS) "is a tax exempt, 501(c)(3), not for profit organization, governed by a Board of Directors made up of librarians and publishers." CLOCKSS runs on LOCKSS technology.
Мәселе
Дәстүрлі түрде академиялық кітапханалар ғылыми журналдардың нөмірлерін жеке немесе бірлесіп сақтап, оқырмандарына баспагер тоқтағаннан кейін немесе жазылым аяқталғаннан кейін де алынған мазмұнға қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Цифрлық дәуірде кітапханалар көбінесе тек интернетте қолжетімді журналдарға жазылады. Оқырмандар үшін ыңғайлы болғанымен, цифрлық жазылым моделі кітапханаларға журналдың көшірмесін сақтауға мүмкіндік бермейді. Егер баспагер жабылып қалса, кітапхана жазылымын тоқтатса, немесе баспагердің сайты уақытша тоқтаса, төленген мазмұн енді қолжетімді болмайды.
Traditionally, academic libraries have retained issues of scholarly journals, either individually or collaboratively, providing their readers access to the content received even after the publisher has ceased or the subscription has been canceled. In the digital age, libraries often subscribe to journals that are only available digitally over the Internet. Although convenient for patron access, the model for digital subscriptions does not allow the libraries to retain a copy of the journal. If the publisher ceases to publish, or the library cancels the subscription, or if the publisher's website is down for the day, the content that has been paid for is no longer available.
Әдістер
LOCKSS жүйесі кітапханаға, баспагердің рұқсатымен, өзі таратқан материалдардың көшірмесін, сондай-ақ ашық қолжетімді материалдарды (мысалы, Creative Commons лицензиясы бойынша жарияланған) жинауға, сақтауға және өз оқырмандарына таратуға мүмкіндік береді. Әрбір кітапхананың жүйесі арнайы веб-шолушы арқылы көшірмені жинап алады, ол баспагердің тиісті рұқсатын бергенін тексеріп тұрады. Жүйе форматқа қарамастан, баспагер HTTP арқылы қандай форматта ұсынса, соның барлығын жинақтайды. Бірдей материалды жинаған кітапханалар оның сақталуын қамтамасыз ету үшін бір-бірімен байланыс желісінде ынтымақтасады. Желідегі қатысушылар сақталған мазмұнның криптографиялық хэш-функциялары мен бір реттік санға (nonce) дауыс береді; дауыс беруде жеңілген қатысушы өз көшірмесінің бұзылғанын есептейді және оны баспагерден немесе басқа қатысушылардан түзетуге тырысады. Көптеген баспагерлер қолданатын LOCKSS лицензиясы кітапхана оқырмандарына өз көшірмесіне қол жеткізуге рұқсат береді, бірақ басқа кітапханаларға немесе қатысы жоқ оқырмандарға сондай қол жеткізуге рұқсат бермейді; жүйе файлдармен бөлісуді қолдамайды. Кітапхана, сұрау бойынша, басқа кітапханаға түзету үшін мазмұн бере алады, бірақ егер сұрау салушы кітапхана бұрынғыда жақсы көшірмесі болғанын көпшілікпен дауыс беру арқылы дәлелдесе ғана. Егер оқырманның шолушысы көшірме жиналған форматты енді қолдамаса, форматты өзгерту процесі оны қазіргі форматқа түрлендіре алады. Авторлық құқықпен қорғалған материалдардың сақталған көшірмелерін пайдалануға қойылған осы шектеулер авторлық құқық иелерін қажетті рұқсат беруге ықпал етті. LOCKSS тәсілі – баспагердің рұқсатымен іріктеп жинау, таратылған сақтау және шектеулі тарату, мысалы, Интернет-архивтің баспагердің рұқсатынсыз, орталықтандырылған сақтау және шектеусіз тарату арқылы барлық материалды жинау тәсілінен өзгеше. LOCKSS жүйесі көлемі жағынан кішкентай, бірақ ол Интернет-архивке қол жеткізе алмайтын жазылымдық материалдарды сақтай алады. Әрбір кітапхана өзінің LOCKSS қатысушысын басқарады және сақталған материалдың өз көшірмесін сақтайды, сондай-ақ бүкіл әлемде осылай істейтін кітапханалар бар (қатысатын кітапханалардың тізімін қараңыз), сондықтан жүйе қатеге төзімді жүйедегі әдеттегіден гөрі жоғары көшірме деңгейін қамтамасыз етеді. Дауыс беру процесі осы жоғары көшірме деңгейін пайдаланып, желіден тыс құралдарға резервтік көшірме жасау қажеттілігін жояды және сақталған мазмұнды бұзуға бағытталған шабуылдарға қарсы сенімді қорғаныс құрады.
The LOCKSS system allows a library, with permission from the publisher, to collect, preserve and disseminate to its patrons a copy of the materials to which it has subscribed as well as open access material (perhaps published under a Creative Commons license). Each library's system collects a copy using a specialized web crawler that verifies that the publisher has granted suitable permission. The system is format agnostic, collecting whatever formats the publisher delivers via HTTP. Libraries which have collected the same material cooperate in a peer to peer network to ensure its preservation. Peers in the network vote on cryptographic hash functions of preserved content and a nonce; a peer that is outvoted regards its copy as damaged and repairs it from the publisher or other peers. The LOCKSS license used by most publishers allows a library's readers access to its own copy, but does not allow similar access to other libraries or unaffiliated readers; the system does not support file sharing. On request, a library may supply another library with content to effect a repair, but only if the requesting library proved that in the past that it had a good copy by voting with the majority. If the reader's browser no longer supports the format in which the copy was collected, a format migration process can convert it to a current format. These limits on the use that may be made of preserved copies of copyright material have been effective in persuading copyright owners to grant the necessary permission. The LOCKSS approach of selective collection with permission from the publisher, distributed storage, and restricted dissemination contrasts with, for example, the Internet Archive's approach of omnivorous collection without permission from the publisher, centralized storage, and unrestricted dissemination. The LOCKSS system is far smaller, but it can preserve subscription materials to which the Internet Archive has no access. Since each library administers its own LOCKSS peer and maintains its own copy of preserved material, and since there are libraries doing so worldwide (see the list of participating libraries below), the system provides a much higher degree of replication than is usual in a fault tolerant system. The voting process makes use of this high degree of replication to eliminate the need for backups to off line media, and to provide robust defenses against attacks aimed at corrupting preserved content.
Маңыздылық
Кітапханалар қолжетімділікті сақтаумен қатар, баспа материалдарын қайта жазуды немесе жоюды дәстүрлі түрде қиындатады. Көптеген тәуелсіз басқаруларда, белгілі бір деңгейде өзгертуге төзімді ортада, бірдей көшірмелердің белгісіз, бірақ көп санының болуы жарияланған еңбектің барлық көшірмелерін өзгерту немесе жою әрекеттерінің сәтсіз аяқталып, анықталуы мүмкін екенін білдіреді. Бір басқаруға бағынысты жалғыз көшірмеге негізделген веб-жарияланым мұндай қауіпсіздік шараларын қамтамасыз етпейді. Сондықтан веб-жарияланым – тарихты қайта жазуға қолайлы құрал. LOCKSS жүйесі көптеген көшірмелерді әртүрлі басқаруда сақтау арқылы, көшірмелерді бір-бірімен (және болашақта баспагердің көшірмесімен) автоматты түрде салыстыру арқылы, сондай-ақ өзгерістер анықталғанда кітапханаларды ескерту арқылы, қазіргі цифрлық жариялау әлемінде осы қауіпсіздік шараларының көп бөлігін қайта қалпына келтіруге тырысады.
In addition to preserving access, libraries have traditionally made it difficult to rewrite or suppress printed material. The existence of an indeterminate but large number of identical copies on a somewhat tamper resistant medium under many independent administrations meant that attempts to alter or remove all copies of a published work would likely both fail and be detected. Web publishing, based on a single copy under a single administration, provides none of these safeguards against subversion. Web publishing is, therefore, an amenable tool for rewriting history. By preserving many copies under diverse administration, by automatically auditing the copies at intervals against each other (and, in the future, against the publisher's copy), and by alerting libraries when changes are detected, the LOCKSS system attempts to restore many of these safeguards in the now digital world of publication.
Іске асыру
LOCKSS жүйесін іске қосу алдында мазмұнның тексерілгенін, бағаланғанын және пайдаланушыларға аудиттелетінін қамтамасыз ету үшін кейбір сұрақтарды мұқият қарастыру қажет. Пайдаланушы мынандай сұрақтар қоюы керек: «Сіздің процедураларыңыз қандай?», «Сіздің әдістеріңіз қандай?», «Бұл жүйе қалай бағаланады?» және «Төтенше жағдайларға дайындық бағдарламаңыз қандай?». Бұл сұрақтар пайдаланушыға жүйені бағалауға, материалдары үшін тиімді күтім жоспарын жасауға және жүйені мұқият бағаланған қолдау құрылымымен нығайтуға мүмкіндік береді. LOCKSS жүйесінің толық бастапқы коды BSD стиліндегі ашық лицензиямен берілген және GitHub-тан алуға болады. LOCKSS – Стэнфорд университетінің тіркелген тауар белгісі.
Prior to implementing a LOCKSS system, some questions need to be considered carefully in order to make sure the content is verified, evaluated, and auditable by users. The user must ask questions such as, "What are your procedures? ", "What are your methods? ", "How is this system evaluated? ", and "What is your disaster preparedness program?". These questions will enable the user to evaluate the system, create a successful maintenance plan for their materials, and enable the system to be reinforced by a carefully evaluated support structure. The source code for the entire LOCKSS system carries BSD style open source licenses and is available from GitHub. LOCKSS is a trademark of Stanford University.