Кіріспе

Америка Азамат соғысы кезінде ат әскерінің жалпы шолуы

Америка Азамат соғысында екі тараптың да атты әскерлері кеңінен қолданылды. Олар Одақ армиясы мен Конфедерация армиясы үшін жаудың орналасқан жерін анықтау, олардың күшін және қозғалысын бағалау мақсатындағы барлау миссияларын жүргізуде, сондай-ақ жаудың барлау әрекеттерінен өз бөлімшелерін қорғауда маңызды рөл атқарды. Атты әскерлер жаудың тылына шабуыл жасау, жоғары шенді офицерлерді сүйемелдеу және хабарламаларды жеткізу сияқты міндеттерді де орындады. Соғыстың бірінші жартысында Конфедерация атты әскерлерде артықшылыққа ие болды, себебі Тұрақты армияның көптеген тәжірибелі атты әскер офицерлері Конфедерация тарапына қосылуды жөн көрді. Конфедерацияның көрнекті атты әскер командирлерінің қатарында J. E. B. Стюарт, Одақтың Потомак армиясының айналасында шағын айналым жасауымен танымал болған, және Нейтан Бедфорд Форрест, Одақтың жабдықтау желілерін шатастырған тұлғалар бар еді. 1863 жылғы Брэнди Стейшн шайқасы Одақ атты әскерінің Конфедерациямен теңесе алатынын көрсеткен шегіс болып саналады, және соғыстың екінші жартысында олар одан әрі жетілді. Бұл Бенджамин Гриерсонның Миссисипи аймағындағы тапқыр алдау тактикасымен және Вирджиниядағы соғыстың соңында Шенандоа армиясына қолбасшылық еткен Филип Шериданның белсенді қимылдарымен көрнекті болды. Атты әскер бөлімдерін күтіп ұстау өте қымбатқа түсті, ал адал емес агенттер жиі тапшылықты пайдаланып, нашар сапалы жануарларды жоғары бағамен сатты. Одақ қатаң ережелерді қабылдап, орталықтандырылған сатып алу және тарату жүйесін құру арқылы пайда тапты, бұл олардың әскерлерінің соғыс бойына атты күйінде қалуын қамтамасыз етті. Керісінше, Конфедерацияның әр әскердің өз атын қамтамасыз ету жүйесі аттарды алу қиын болғандықтан, олардың атты әскерлерінің әлсіреуіне әкелді.

Қозғалтқыштардың түрлері

Азамат соғысында түрлі атты күштер болды, бірақ айқындық үшін олар көбінесе "ат әскері" деген жалпы атаумен аталады. Кейбір бөлімшелер еуропалық ат әскерлерінің атауларын, мысалы, гусарлар мен найзашыларды қабылдады, бірақ бұл атаулар ескірген саналды және дәстүрге бағынышты, нақты сипаттама емес еді. Одақ армиясының шамамен он төрт пайызы ат әскерінен тұрды, ал Конфедерация армиясының жиырма пайызы атты әскер болды. Атты әскер – негізінен ат үстінде пістолет пен семсермен қаруланған күштер. Тарихи тұрғыдан, екі түрлі атты әскер болды: ауыр атты әскер (мысалы, карабинерлер мен куирасьерлер), олардың басты міндеті шайқас алаңында ат шабуылын жүргізу болды, және жеңіл атты әскер (мысалы, Chasseurs à cheval және Chevau léger), олар барлау, шабуылдар мен тыңшылыққа көбірек бейімделген. АҚШ-та мықты атты әскер дәстүрі болған жоқ және Конгресс қымбат ауыр атты әскер құруға қаржы бөлгісі келмеді; Азамат соғысына дейін және оның кезінде тек жеңіл атты әскер құрылды. Атпен жүретін жаяу әскер – ат үстінде қозғалатын, бірақ шайқас кезінде жаяу аттан түсіп, негізінен мылтық, тапанша және штыкпен қаруланған күштер. Жабайы атты әскер (партизандар мен партизандық отрядтар сияқты) көбінесе атты күштер болып табысты. Бұл концепция Конфедерация тарапынан, әсіресе Партизандық рейнджерлер заңына байланысты кеңінен қолданылды, ол Конфедерация армиясына жабайы әскерлерді қабылдауға көмектесуге арналған еді. Көптеген партизандық атты әскер бөлімдері шебер атты әскерлер саналды және Оңтүстік территориясының ішінде де, сыртында да әрекет етті.

Тактикасы

Ат әскері әдетте төрт аттыдан тұратын колоннада жол жүретін, бұл жолдармен және кедергілерден оңай өтуге мүмкіндік берді. Екі жақта да қапталдарды қорғау үшін атты әскерлер параллель тізбектермен орналастырылды. Колоннаның алдында және артында алғы және артқы күзет орналастырылды, олар өз кезегінде алдын ала ескерту үшін ведеттерді одан да алға және артқа жіберді. Жолға шыққан төрт аттыдан тұратын 96 атты әскердің колоннасы жолдың бір бөлігін алып, ат әскерінің күші көптеген шақырымға созылуы мүмкін: Шериданның он мың сарбазы мен алты артиллериялық батареясы Сары тавернаға қарай он үш шақырымға созылған. Қарауылдағы ат әскері "үлкен күзет" ретінде жалпы күшінің жартысына жуығын құрайтын бекініс орнататын. Қалғандары бекіністің екі жағына және алдына пикеттерді белгілі бір қашықтықта орналастыратын. Пикеттер мен бекініс арасында үнемі қарауылдар жасалып, ведеттердің алдына екі немесе одан да көп шақырымға қосымша қарауылдар жіберілді. Пикеттік қызмет әскерлер мен аттар үшін де қиын болды, сондай-ақ көптеген ат әскерінің командирлері осындай жұмыс жаяу әскерге көбірек сәйкес келеді деп есептеді.

Жылқылар

Ат әскерінің негізгі жабдығы – ат болды. Солтүстік пен Оңтүстік екеуі де ат әскерін құруға бастапқыда тартынған себептердің бірі – қаржылық мәселелер еді. Әрбір ат әскері полкінің ұйымдастырылуына бастапқыда 300 000 доллар жұмсалатын, ал жылдық күтімге кеткен шығын 100 000 доллардан асып түсетін. Екі жақ та бастапқыда атты жауынгерлерден немесе жергілікті қауымдастықтардан ат беруді талап етті. Бұл саясат Солтүстікте қысқа ғана уақытқа сақталды, ал Оңтүстік соғыс бойы сақтап келді, тіпті Ричмонд жетекшілері оның қанағаттандырмас жақтарын мойындағанмен де. Оңтүстік әскерлері атқа отыру құнының өтелуін өз мойнына алса, Одақ ат әскерлері мемлекеттік келісімшарттар арқылы алынған аттарға мініп жүрді (бірақ офицерлер өз аттарының құнын мемлекетке қайтаруға міндетті болды). Соғыстың басында алаяқтыққа мүмкіндік болғанымен, қатаң ережелер мен тексерулер күшейтілгеннен кейін, келісімшарт жүйесі Одақ әскерлеріне соғыс кезінде 650 000-ға жуық атты қамтамасыз етті, сонымен қатар Оңтүстік аумағынан тәркіленген 75 000 атты қосты. Одақ армиясының ат әскерін іріктеу ережелеріне сәйкес, аттардың бойы кемінде 15 қолы болуы керек, орташа салмағы шамамен 50 килограмм, жасы 4-тен 10-ға дейін болуы керек, сондай-ақ олар жетекке және ерге үйретілген болуы тиіс. Аттардың түсі қараңғы болуы керек және тынысы қысқа, деформацияланған есік, сүйек және тізе буынының аурулары сияқты кемшіліктері болмауы керек. Ат әскері үшін гелдингтер артықшылыққа ие болды, ал соғыс жағдайы болмаса, бие сатып алуға қатаң тыйым салынды, ал айғырлардың құбылмалылығы мен агрессивтілігі оларды қызметке жарамсыз етті. Конфедерациядағы шектеулі аттардың саны олардың әскерлерін атпен қамтамасыз етуге тырысуда мұндай таңдау жасауға мүмкіндік бермеді. Ат әскерінің жылқы бағасы соғыс барысында өзгеріп отырды. 1861 жылы ат әскерінің жылқысының ең жоғары мемлекеттік бағасы 119 доллар болды. Бірақ, үздіксіз әскери сұраныс бағаның үнемі өсуіне әкеп соқты, ал 1865 жылы баға бір атқа шамамен 190 долларға жуықтады. Конфедерацияда жылқы бағасы жылдам өсті, себебі жануарлардың тапшылығы мен инфляция соғыстың соңына қарай 3000 доллардан асып кетті. Одақ ат әскерінің жылқысына күніне 10 фунт сена мен 14 фунт астық берілетін, егер сапасы жақсы болса, жануарлардың тамақтану қажеттіліктерін толық қанағаттандыратын. Алайда, армиялық жабдықтау жүйесінің тұрақсыздығы әрқашан қажетті жем-шөп мөлшерінің жеткізілуін қамтамасыз етпейтін. Екі жақта да ерікті офицерлер жануарлардың қатаң әл-ауқатын қамтамасыз етуде көбінесе немқұрайлы болды, бұл кемшілік үйретілген және ұйымдастырылған ветеринариялық корпустың болмауымен күшейтілді, бұл армиялық мал арасында асқазан, майлы табан және безгек сияқты ауыр аурулардың таралуына әкелді. АҚШ Конгресі 1863 жылдың наурыз айында ветеринарлық сержант шеніне ие болды, бірақ жалақының аздығы және шеннің төмендігі білікті үміткерлерді әскерге қосылуға ынталандырмады. Кәсіби әскери ветеринариялық қызмет құру туралы бірнеше рет жасалған шақырулар сәтсіз аяқталды, нәтижесінде армиялық аттар арасында кең таралған ысырап, азаптау және жойылуға әкелді. 1916 жылға дейін ресми АҚШ армиясының ветеринариялық корпусы құрылмады. Аттар ат әскеріне айтарлықтай жылдамдық берді: сегіз сағаттық күні ішінде 56 шақырым қашықтықты ат пен атты шаршатпастан жүріп өтуге болады. Кейбір операцияларда күштер шегіне дейін жұмылдырылды: 1862 жылы Пенсильвания штатының Чемберсбург қаласына Джеб Стюарт жасаған шабуыл кезінде оның әскерлері 27 сағат ішінде 129 шақырымды жүріп өтті, ал Морганның шабуылы кезінде оның күштері кейбір күндері ат үстінде жиырма бір сағатқа дейін отырды (ал бір күні 35 сағат ішінде 145 шақырымды жүріп өтті). Мұндай шамадан тыс жүктемелер бөлімдердің дайындығына өте зиян келтірді және ұзақ қалпына келтіру кезеңдері қажет болды. Командирлер көбінесе өз әскерлеріне белгілі бір тұқымдарды алуға тырысты, Морган тұқымы Потомак армиясының ішінде ерекше сүйікті болды. Азамат соғысының атақты Морган тұқымды аттарының қатарында Шериданның "Риензи" және Стоунволл Джексонның "Кішкентай Соррел" аттары бар.

Қару-жарақ

Азамат соғысы кезінде атты әскерлер түрлі-түрлі қару-жарақтармен жабдықталған. Көбінесе Солтүстік кавалериясы Оңтүстік кавалериясынан жақсы жабдықталған деп есептелсе де, бұл әрқашан солай болмаған, әсіресе соғыстың басында. 1862 жылдың басына қарай көптеген әскерлерге сабыр мен тапанша берілген, бірақ көптеген полктерде рота басына оннан он екіден аспайтын карабин болған. 1863 жылға дейін әрбір Одақ әскеріне револьверлері мен сабырынан өзге карабин берілген жоқ, бірақ соғыс аяқталғанға дейін көптеген полктерде бірнеше түрлі карабин болды, бұл қайта жабдықтауды қиындатты. Конфедерация сарбаздары Еуропадан импортталған соңғы үлгідегі карабиндерден бастап, кремнийлі мылтықтар мен Боуи пышақтарына дейін кез келген қаруды алып жүруі мүмкін, бірақ олардың қаруларының басты көзі – жеңілген Одақ әскерлерінен алынған қарулар болды. Мылтықтар Азамат соғысы кезінде жаяу әскердің стандартты қаруы болды, бірақ оларды кейбір атты әскерлер де қолданды. Көптеген әскерлер дәстүрлі жаяу әскер мылтықтарын пайдаланса, ал кейбіреулері жаңа қайта зарядталатын мылтықтарды қолданды. Соңғыларының ең танымал мысалы ретінде полковник Джон Т. Уайлдер бүкіл «Жылдам бригаданы» жаңа Спенсер қайта зарядталатын мылтықтарымен жабдықтап, қаржыны әскерлерінің жалақысынан шегеруді жоспарлаған (ұятқа қалған Федералдық үкімет оған орнына өтеу беруге келісті). Бірақ мылтықтарды ат үстінде пайдалану қиын болды. 1864 жылдың қаңтар айында Джеймс Х. Уилсон Кавалерия бюросының бастығы болып тағайындалғаннан кейін Спенсерді Одақ кавалериясының стандартты атыс қаруы деп бекітті. Көптеген полктер осы қайта зарядталатын мылтықтармен толықтай қайта жабдықталған болса да, соғыс аяқталғанға дейін кейбіреулері әлі де басқа қарулармен қаруланған күйде болды. Конфедерация әскерлері Шарпс сияқты тұтқынға алынған каскадтарды пайдалана алатын және олардың көшірмелерін шығара алатын, себебі олардың зығыр патрондары қайта жасауға қолайлы болды. Бёрнсайд пен Спенсер сияқты басқа карабиндерге қажетті металл патрондар Конфедерация үшін тым жетілдірілген болды, сондықтан оқ-дәрі жетіспегендіктен пайдаланылмады. Солтүстік және Оңтүстік кавалериясымен бірге жүретін тапаншалар әдетте Colt немесе Remington фирмаларынан шыққан .36 немесе .44 калибрлі алты оқты револьверлер болды. Олардың дәлдігі төмен болғандықтан, тек жақын арадағы шайқаста ғана пайдалы болды. Кавалерия әскерлері қосымша атыс күші үшін екі револьвер алып жүретін, ал Джон С. Мосбидің рейнджерлері көбінесе төрт-төрттен алып жүретін: бір жұбы қаптамаларында, екінші жұбы әбдіреде. Сабырды екі жақтағы кавалерия әскерлері де қолданды, ең көп таралған үлгілері – 1860 жылғы жеңіл кавалерия сабыры және 1840 жылғы кавалерия сабыры, бірақ олардың пайдалылығы сол кезде де күмәнді болды. Орташа есеппен Солтүстік әскерлері сабырды жиірек пайдаланса, Оңтүстік әскерлері басқа қаруларды артық көреді. Керісінше, генерал Уэйд Хэмптон III басқаратын Конфедерация кавалериясы шайқаста сабырларын қолдануға мүмкіндік болса, одан асқан қуаныш жоқ деседі. 1864 жылдың қазан айында Джубал Эрли Конфедерация кавалериясы тек мылтықпен қаруланғанын айтып шағымданды, бұл оларға ашық далада Одақ кавалериясына қарсы күресуде үлкен кемшілік болды, себебі Одақ кавалериясы сабырмен ат үстінде шайқаса алатын.

Конфедерация атты әскері

Орта есеппен алғанда, оңтүстік адамы соғыстың басында, әсіресе соғыстың алғашқы кезеңдерінде, солтүстік адамынан жақсы атқа мінуші деп есептелді. Бұл стереотиптің себептері ретінде ауылдық Оңтүстіктегі нашар жол жағдайы, жеке көлік құралы ретінде жылқыға үлкен сұраныс, сондай-ақ Оңтүстік аристократиясының арасында кең таралған, ат спортын бағалайтын мәдениет көрсетілді. Тарихшы Грегори Дж. У. Урвин мұндай жалпылама пікірді «ешкімді жалықтырған, тым таныс миф» деп атады, ол Солтүстіктің өнеркәсіптік қуатына байланысты Оңтүстіктің жеңілісін түсіндіруге тырысады. Пэдди Гриффит те әрбір сарбаздың өзінің жеке жылқысын ұстауы керек болғандықтан, «әскер өз сүйікті төрт аяқты досына отырғанда, мемлекеттік меншікке жататын белгісіз жылқыға отырғаннан гөрі жақсы болады, сондықтан «Оңтүстік кавалерлері» немесе «туғаннан келетін атшылық дағдылары» туралы теорияларды ойлап табудың қажеті жоқ» дейді. Одақтың атты әскері соғыстың басында кемшілікке ұшырады, себебі солтүстік сарбаздарының оңтүстік сарбаздарына қарағанда атқа міну тәжірибесі аз болды деп есептелді, және Одақ әскері 1862 жылдың тамызына дейін әскерге шақырылғандардың атқа міну дағдыларын тексермеді. Сонымен қатар, АҚШ армиясының тәжірибелі атты әскері офицерлерінің жартысынан астамы (176 адамның 104-і) оңтүстікке жатты, және көпшілігі Конфедерация үшін күресу үшін лауазымдарынан кетті. Олардың ішінде полк командирлерінің төртеуі де болды. Вест-Пойнттің 1861 жылғы түлектері бұл кемшілікті толтыра алмағандықтан, көптеген офицерлік лауазымдар азаматтық сектордан келген жаңа тағайындалғандармен толтырылды. Одақтың атты әскерінің қарсыластарына қарағанда бір артықшылығы – армияның орталықтандырылған жылқы сатып алу ұйымы, ол оларды жарақат алған жылқыны ауыстыру жауапкершілігінен босатты. Бұл жауапкершілікті алғаш рет 1861 жылдың 31 тамызында үкімет өз мойнына алды, ал кейін 1863 жылдың шілдесінде Кавалерия бюросы құрылды, ол Одақтың атты әскерлеріне жылқы мен жабдықтармен қамтамасыз етумен айналысты. Жылқы сатып алынатын, науқас және жарақат алған жылқылар емделетін, ал атты әскер бөлімдері жаттығулар мен оқуларға жиналатын алты ірі жылқы қоймасы құрылды. Потомак өзенінің бойындағы Гисборо Пойнт қаласында орналасқан негізгі қойма 625 акр жерді алып, 30 000 жылқыны қабылдай алатын. 1864 жылы Филипп Шериданға Потомак армиясының кавалерия корпусының басшылығы тапсырылды, ол өзінің аттыларын бұрынғы басшыларына қарағанда тиімдірек және стратегиялық тұрғыдан дұрыс қолданды. Өзінің жоғары тұрған офицері, генерал-майор Джордж Г. Мидтің қарсылығына қарамастан, Шеридан генерал Улисс С. Грантты кавалерияны алыс қашықтыққа шабуылға жіберуге көндірді, оның біріншісі, Сары тавернада Конфедерация қолбасшысы Джеб Стюарттың өліміне әкелді. Кейіннен ол өзінің атты әскерін 1864 жылғы Долиналық науқандарда және Аппоматтокс науқанында, Роберт Лиді қуу кезінде тиімді пайдаланды. Батыс майданында екі тиімді кавалерия генералы шығыс әріптестерінің танымалдылығына жете алмады: Бенджамин Гриерсонның Миссисипи арқылы жасаған драматикалық шабуылы Улисс Гранттың Виксбург науқанының ажырамас бөлігі болды; Джеймс Х. Уилсон Франклин-Нэшвилл науқанында және 1865 жылғы Алабама шабуылында баға жетпес көмек көрсетті.