Кіріспе

Америка Азамат соғысының маңызды шайқасы (1862)

114 000 қатысқан (шамамен)
| күш2 = 78 513
72 500 қатысқан (шамамен)
| бірліктер1 = Потомак армиясы
| бірліктер2 = Солтүстік Вирджиния армиясы
| қазалар1 = 12 653 1 284 қаза тапты 9 600 жараланған 1 769 тұтқынға алынған / жоғалған

МакКелланның орнын IX корпустың қолбасшысы генерал-майор Амброуз Бернсайд басты. Бернсайд сол жылдың басында Солтүстік Каролина жағалауында сәтті операциялар жүргізген тәуелсіз қолбасшы ретінде танымал болды және МакКелланнан өзгеше, саяси амбициялары болған жоқ. Дегенмен, ол өзін армия деңгейіндегі басшылыққа лайықсыз деп санады және осы лауазымды ұсынғанда қарсылық білдірді. МакКелланның кез келген жағдайда ауыстырылатыны және командирлікке генерал-майор Джозеф Хукер тағайындалатыны анық болған соң ғана ол келісті, Бернсайд Хукерді ұнатпай, оған сенімсіздік танытқан. Бернсайд 7 қарашада қолбасшылыққа кірісті.

Бернсайдтың жоспары

Линкольн мен генерал-майор Генри В. Галлектың талаптарына жауап ретінде Бернсайд күздің соңында шабуыл жоспарлады; ол жоспарын 9 қарашада Галлекке жеткізді. Жоспар жылдам қимыл мен алдауға негізделген. Ол әскерін Уоррентонға жақын жерде көзге түсетіндей шоғырландырып, Кулпепер сот үйіне, Оранж сот үйіне немесе Гордонсвиллге жылжуға әрекеттеніп көрсетеді. Содан кейін ол әскерін тез оңтүстік-шығысқа қарай жылдырып, Раппаханнок өзенін Фредериксбургке дейін кесіп өтеді, Лидің ниеттері түсініксіз болғандықтан, ол қимыл жасамаса деп үміттенеді, ал Одақ әскері Ричмондқа қарсы жылдам шабуыл жасап, Фредериксбургтен Ричмонд, Фредериксбург және Потомак темір жолы (RF&P) арқылы оңтүстікке қарай жылжуды көздейді. Бернсайд осы жоспарды таңдады, себебі ол Уоррентоннан тікелей оңтүстікке жылса, генерал-лейтенант Томас Дж. "Стоунволл" Джексонның шабуылына ұшырауы мүмкін деп алаңдады, оның корпусы сол кезде Винчестерден оңтүстікке қарай Шенноа аңғарында орналасқан еді. Ол сондай-ақ Оранж және Александрия темір жолының (O&A) жеткілікті жабдықтау желісі бола алмайды деп ойлады. (Бернсайдқа Макклелланның жұмыстан босатылғанға дейін жасаған жоспарлары да әсер етті. Лидің O&A-ны тоқтатып қойғанын білген Макклеллан Фредериксбург арқылы өтуді қарастырды және капитан Ульрик Дальгрен басқаратын шағын атты әскер тобына RF&P-ның жағдайын тексеруді бұйырды.) Бернсайд Фредериксбургке жақын Фалмутта жабдықтау базасын құрастыруды бастағанда, Линкольн әкімшілігі оның жоспарының дұрыстығы туралы ұзақ пікірталас жүргізді, бұл президенттің O&A арқылы оңтүстікке жылжуына және Ричмондқа бағытталған қимылдың орнына Ли армиясымен тікелей қақтығысуына басымдық бергенімен қарама-қайшы болды. Линкольн 14 қарашада жоспарды мәжбүрлі түрде мақұлдады, бірақ генералына өте жылдам қимылдауға ескертті және Ли Бернсайд күткендей әрекет ете ме деп күмәнданды.

Жауға аттану

Одақ әскері 15 қарашада жорыққа шықты, ал алғашқы бөлімдер 17 қарашада Фалмутқа жетті. Бёрнсайдтың жоспары тез бұзылды – ол фронтқа понтондық көпірлерді жіберіп, Раппаханнокты жылдам кесіп өту үшін құрастыруды бұйырған, бірақ әкімшілік шатасудың салдарынан көпірлер уақтылы келмеді. Бёрнсайд алғаш рет 7 қарашада, жоспарын Халлекке егжей-тегжейлі баяндағанда, понтондық көпірлерді (сондай-ақ көптеген басқа да жабдықтарды) сұрады. Жоспар Бриг. генерал Джордж Вашингтон Каллумға, Вашингтондағы штаб бастығына (9 қарашада алынған) жіберілді. Жоспарға сәйкес, понтондық колонналар өзен және құрлықпен Фалмутқа жеткізілуі керек еді. 14 қарашада 50-ші Нью-Йорк инженерлері понтондық көпірлерді жылжытуға дайын екенін хабарлады, бірақ оларды жылжытуға қажетті 270 жылқы жетіспеді. Бёрнсайдқа белгісіз, көпірлердің көп бөлігі әлі де Потомак өзенінің жоғарғы ағысында болды. Бёрнсайдтың штаб инженері Сайрус Б. Комсток пен инженерлік бригада командирі Дэниел П. Вудбери арасындағы хабар алмасу Бёрнсайдтың 6 қарашадағы бұйрықтарға сүйене отырып, көпірлер Вашингтонға жолда деп есептегенін көрсетті. Генерал-майор Эдвин В. Самнер келген кезде, ол қаладағы 500 сарбаздық конфедерат әскерін таратып, батыстағы биік жерлерді басып алу үшін өзенді дереу кесіп өтуге шақырды. Бёрнсайд күздегі жаңбырлар фордтарды қолдануға жарамсыз етеді және Самнер қоршауға түсіп, жойылды деп алаңдады, сондықтан Самнерге Фалмутта күтуге бұйрық берді. Ли бастапқыда Бёрнсайдтың Раппаханнокты кесіп өтетінін және Ричмондты қорғау үшін оңтүстікке қарай келесі қорғаныс позициясын, Солтүстік Анна өзенін басып алатынын күтті. Бірақ Бёрнсайдтың қаншалықты баяу қозғалатынын көргенде (және Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис Ричмондқа жақын шайқас жоспарлау туралы көңілі толмады), ол барлық әскерін Фредериксбургке бағыттады. 23 қарашада генерал-лейтенант Джеймс Лонгстриттің басқаруындағы корпус келді және Ли оларды қаланың батысындағы Мэри биіктіктері деп аталатын қыратқа орналастырды, Андерсон дивизиясы сол жақта, Маклоус тікелей қаланың артында, ал Пикетт пен Худ оң жақта болды. 26 қарашада ол Джексонды шақыртты, бірақ оның екінші корпусының командирі қажеттілікті болжағандықтан, 22 қарашада Винчестерден әскерін жылдам маршпен бастады, күніне 20 мильдей жол жүрді. Джексон 29 қарашада Ли штабына келді және оның дивизиялары Фредериксбургтен төменгі ағыста Бёрнсайдтың өтуіне кедергі келтіру үшін орналастырылды: Д. Х. Хилл дивизиясы Порт-Рояльға, өзен бойында 18 мильге; Эрли дивизиясы Скинкердің мойнында, өзен бойында 12 миль; А. П. Хилл Томас Йерби үйінің жанында, "Белвуар", қаладан оңтүстік-шығысқа қарай 6 мильдей жерде; ал Талияферро RF&P теміржолы бойында, Гвинея станциясынан оңтүстікке қарай 4 мильдей жерде. Бір понтондық көпірге қажетті қайықтар мен жабдықтар 25 қарашада Фалмутқа келді, бұл Потомак армиясының қарсылықсыз өзеннен өтуіне мүмкіндік беру үшін тым кеш болды. Бёрнсайдтың әлі де мүмкіндігі болды, өйткені ол Ли әскерінің жартысына ғана қарсы тұрды, олар әлі бекініп үлкермеген еді, және егер ол жылдам әрекет етсе, Лонгстритке шабуыл жасап, Джексон келгенге дейін жеңуге мүмкіндігі болды. Бірақ ол тағы да мүмкіндікті жіберіп алды. Айдың соңында көпірлердің толық жиынтығы келді, бірақ осы кезде Джексон келді және Лонгстрит мықты қорғанысқа дайындалды. Бёрнсайд бастапқыда армиясын Фредериксбургтен шығысқа қарай Скинкердің мойнында кесіп өтуді жоспарлаған, бірақ Федералды канонерлік кемелердің алға жылжуына оқ атылып, Эрли мен Д. Х. Хилл дивизияларын сол аймаққа тартып, одақтың шар бақылаушылары бұл қозғалысты байқады. Ли оның жоспарын болжаған деп есептей отырып, Бёрнсайд конфедераттар сол және орталық бөлімдерін әлсіретіп, оң жақта оған қарсы күшін шоғырландырады деп болжады. Сондықтан ол Фредериксбургке тікелей өтуді шешті. 9 желтоқсанда ол Халлекке былай деп жазды: "Менің ойымша, жау өзеннің басқа бөліктеріне қарағанда біздің алдымыздағы жерден кесіп өтуге көбірек таңғалар. Жаудың үлкен күші Порт-Роялда шоғырланғанына сенімдімін, оның сол жағы Фредериксбургке қарай созылады, біз оны айналып өтуді үміттенеміз". Әскер күшінің сандық артықшылығынан басқа, Бёрнсайд өзінің әскеріне тиімді шабуыл жасалмайтынын білді. Раппаханноктың екінші жағында Ли әскерінің қарсы шабуыл жасауына жол бермеу үшін 220 артиллериялық құрал Стаффорд Хайтс деп аталатын қыратқа орналастырылды.

Раппаханнок өзенінен өту, 11-12 желтоқсан

11 желтоқсанда таңертеңнен бұрын Одақ инженерлері алты понтондық көпірді құрастыруды бастады: екеуі қала орталығының солтүстігінде, үшіншісі қаланың оңтүстік шетінде, ал қалған үшеуі оңтүстікке қарай, Раппаханнок және Дип Рун өзендерінің қосылған жеріне жақын орналасты. Қаладан тікелей қарсы көпір құрап жатқан инженерлер Конфедерация мергендерінен, негізінен Бригадия генерал Уильям Барксдейлдің Миссисипи бригадасынан, қала қорғанысын басқарып тұрған ол, қатты атысқа ұшырады. Одақ артиллериясы мергендерді ығыстыруға тырысты, бірақ олардың үйлердің жертөлелерінде бекінгендігі 150 қарудың атысын тиімсіз етті. Ақырында Бёрнсайдтың артиллерия командирі, Бригадия генерал Генри Дж. Хант, оны шағын көпір басын басып алу және мергендерді жою үшін жаяу әскерді понтондық қайықтармен жіберуге көндірді. Полковник Норман Дж. Холл осы тапсырмаға өз бригадасын ерікті түрде ұсынды. Бёрнсайд Холлдың алдындағы әскерлеріне "сапарға шығушылардың көпшілігі үшін бұл өлімге алып келеді" деп өкініш білдірген соң, бастапқы қарсылығын білдірді. Бірақ оның әскері Холлдың сұранысына үш қуанышпен жауап бергенде, Бёрнсайд келісім берді. Сағат 15:00-де Одақ артиллериясы дайындық оғын бастады, 7-ші Мичиган және 19-шы Массачусетс полкінің 135 жаяу әскері кішкентай қайықтарға тығылып кірді, ал 20-шы Массачусетс олардан кейін дереу ілесіп келді. Олар сәтті өтіп, мергендерді тазалау үшін ұрыс шегіне тарады. Конфедерациялықтардың кейбіреулері қарсылық көрсетпесе де, инженерлер көпірлерді аяқтаған кезде қалада көшелерде шайқас жалғасты. Самнердің Оң жақ Ұлы дивизиясы сағат 16:30-да өтуді бастады, бірақ оның көп бөлігі 12 желтоқсанға дейін өтпеді. Хукердің Орталық Ұлы дивизиясы 13 желтоқсанда солтүстік және оңтүстік көпірлерді пайдаланып өтті. Самнердің жаяу әскері және өзен арғы жағынан артиллериялық оқтармен қала ғимараттарын тазалау, соғыстың және американ тарихының алғашқы ірі қалалық шайқасын басталды. Одақ артиллериясы қалаға және батыстағы биік жерлерге 5000-нан астам снаряд жіберді. Түн батқан кезде Одақ әскерлерінің төрт бригадасы қаланы басып алды, олар оны соғыста бұрын-соңды көрілмеген ашумен тонады. Бұл мінез-құлық Лиді ашуландырды, ол олардың тонауларын ежелгі вандалдардың қиратуымен салыстырды. Бұл қирату Конфедерация әскерлерінің де ашуын тудырды, олардың көпшілігі Вирджинияның тумалары болды. Одақ жағындағылардың көпшілігі де Фредериксбургке келтірілген зардаптан шошыды. Көптеген зорлық-зомбылыққа қарамастан, азаматтық құрбандар саны ерекше төмен болды; Джордж Рабл төрттен аспайды деп есептейді. Франклиннің Сол жақ Ұлы дивизиясының қаладан оңтүстікке қарай өтетін өткелдері әлдеқайда оңай болды. Екі көпір де 11 желтоқсанда сағат 11:00-ге дейін аяқталды, ал Одақ артиллериясының бес батареясы инженерлерге қарсы мергендердің атысын басып тастады. Франклинге сағат 16:00-де бүкіл командасын өткелуге бұйрық берілді, бірақ қараңғы түскенге дейін тек бір бригада жіберілді. Таң атқанда өту қайта басталды және 12 желтоқсанда сағат 13:00-ге дейін аяқталды. 13 желтоқсанның таңында Джексон Джубал Эрли мен Д. Хиллдің қол астындағы дивизияларын өзен бойындағы позициялардан шақырып алып, қаланың оңтүстігіндегі негізгі қорғаныс желілеріне қосылды. Бёрнсайдтың 12 желтоқсандағы ауызша нұсқауларында Франклин Хукердің қолдауымен оңтүстік жақтан негізгі шабуыл жасауы, ал Самнер солтүстік жақтан екінші шабуыл жасауы көрсетілген. Бірақ 13 желтоқсандағы бұйрықтары оның қол астындағыларына түсініксіз және дұрыс болмады. 12 желтоқсанда сағат 17:00-де ол оңтүстік жақтан тексеру жүргізіп, Франклин мен оның қолбасшыларынан таңертеңгі шабуылға нақты бұйрық беруді сұрады, осылайша олар күштерін түнде орналастыруға жеткілікті уақыт алады. Бірақ Бёрнсайд күмәнмен қарады және бұйрық Франклинге тек сағат 7:15 немесе 7:45-те жетті. Ол келгенде, Франклин күткендей болмады. 60 000-ға жуық адамнан тұратын Ұлы дивизияның шабуылға шығуына бұйрық берудің орнына, Франклин өз әскерін орнында ұстап тұруға тиіс еді, бірақ Гамильтон өткелі маңындағы биік жерді (Проспект төбесін) басып алу үшін "кем дегенде бір дивизияны" жіберуге тиіс еді, Самнер бір дивизияны қала арқылы және Телеграф жолымен жіберуге тиіс еді, ал екі жақ та өздерінің барлық күштерін қолдануға дайын болуы керек еді. Бёрнсайд осы әлсіз шабуылдар Лиді қорқытып, оны кері шегінуге итереді деп үміттенеді. Бастапқыда күшті шабуыл жасауды жақтаған Франклин Бёрнсайдтың бұйрығын өте консервативті түсіндірді. Бұйрықты жеткізген Бригадия генерал Джеймс А. Харди, Бёрнсайдтың ниеті Франклинға түсінікті болғанын қамтамасыз етпеді, ал жол желісі туралы картадағы қателіктер осы ниетті одан да түсініксіз етті. Сонымен қатар, Бёрнсайдтың "басып алу" етістігін таңдауы 19 ғасылдың әскери терминологиясында "иелену" бұйрығынан гөрі әлсіз болды.

"Құдайдың сөзін тыңдаңдар!"

Соғыс алаңының солтүстік жағында II корпусқа қарасты бригадалық генерал Уильям Х. Френчтің дивизиясы алға жылжуға дайындалды, оларға тұманға оралған Фредериксбург қаласына түсіп жатқан Конфедерация артиллериясының оты тиді. Генерал Бернсайдтың оң жақтан үлкен дивизияның қолбасшысы генерал-майор Эдвин В. Самнерге берген бұйрығында, оның оңтүстік жаққа жасаған шабуылы шайқастың шешуші әрекеті болады деген болжаммен, қаланың батысындағы биік жерді басып алу үшін "бір дивизия немесе одан да көп" жіберу талап етілді. Жаудың жолы қиын болды – көбінесе ашық далалар, бірақ арасында үйлер, қоршаулар мен бақшалар кездесіп, жауынгерлік шептердің қозғалысын шектеді. Қаладан батысқа қарай 200 метрдей жерде канал орналасқан, оны үш тар көпір кесіп өтеді, бұл Одақ әскерлерінің алға жылжу алдында бағаналарға жиналуын қажет етті. Фредериксбургтен батысқа қарай 600 метр жерде, жазықтан 40-50 фут биіктікте орналасқан Мэри биіктіктері деп аталатын төменгі қырат болды. (Көптеген адамдар Мэри биіктіктері деп білсе де, қырат солтүстіктен оңтүстікке қарай шатқалдармен бөлінген бірнеше төбелерден тұрды: Тейлор төбесі, Стэнсбери төбесі, Мэри төбесі және Уиллис төбесі.) Мэри және Уиллис төбелерін құрайтын қыраттың үстіне жақын жерде, аздап ойысқан тар жол – Телеграф жолы, шайқастан кейін Суға батқан жол деп аталды, 4 фут тас қабырғамен қоршалған, кейбір жерлерінде бұрыштарымен және кесілген ағаштармен нығайтылған, бұл оны жаяу әскер үшін мінсіз қорғаныс позициясына айналдырды. Конфедерация генерал-майоры Лафайет МакЛоустың бастапқыда Мэри биіктіктерінің алдыңғы шебінде 2000 шамасында әскері болды, ал қыраттың үстінде және артында қосымша 7000 әскер резервте тұрды. Көптеген артиллериялар төменгі жазықты тоқтаусыз бақылауда ұстады. Генерал Лонгстритке оның артиллерия командирі, подполковник Эдвард Портер Александр: "Генерал, біз қазір осы жерді соншалықты жақсы қамтып отырмыз, оны ұсақ тіс тарағымен сияқты тарап жібереміз. Біз оған от ашқанда тауық та сол жерде тірі қала алмайды" деді. Қаладағы тұман таңғы сағат 10-да көтеріліп, Самнер бір сағаттан кейін алға жылжуға бұйрық берді. Френч бригадасы генерал Нейтан Кимболл басшылығымен түскі уақытта қозғала бастады. Олар артиллерияның қатты атысына қарамастан баяу жылжыды, каналды тар көпірлер арқылы бағаналармен кесіп өтті, содан соң жаяу жардың қорғанысында байнеттерімен бекітілген қатарға тұрды. Олар шайқасқа дайын күйде, сазды беткеймен өрлеп, тас қабырғадан 125 метрдей қашықтықта бірнеше рет атылған мылтықтардан құлатылды. Кейбір сарбаздар 40 метрге дейін жетті, бірақ артиллерия мен жаяу әскердің атысынан ауыр зардап шеккендер жерге жабысып қалды. Кимболл шабуыл кезінде ауыр жарақат алды, оның бригадасы 25% шығынға ұшырады. Френч бригадалары полковник Джон В. Эндрюс және полковник Оливер Х. Палмер басшылығымен, шығын көлемі шамамен 50% болды. Самнердің алғашқы бұйрығында генерал Винфилд С. Хэнкок Френчқа қолдау көрсетуі керек болды, және Хэнкок өзінің бригадасын полковник Сэмюэл К. Зук басшылығымен Палмердің артына жіберді. Олардың тағдыры да осыған ұқсас болды. Келесі бригада генерал Томас Ф. Мигер басшылығында болды, олар ескірген Спрингфилд мылтықтарымен жарақтанған, жаудан жүз метрдей қашықтықта ғана тиімді залп жіберуге қабілетті болды. 1200 ирландтық шабуылға шықты, олардың 545-і қанға батқан биіктіктен қайтып оралмады. Хэнкоктің соңғы бригадасын генерал Джон С. Колдуэлл басқарды. Сол жақтағы екі полкімен полковник Нельсон А. Майлз Колдуэллге құрама бойынша шеру жүргізу, ату және қайта жүктеу үшін тоқтату практикасы Одақ әскерлерін оңай нысанаға айналдыратынын және келісілген штыкпен шабуыл жасау жұмыстың орындалуына тиімді болуы мүмкін екенін ұсынды. Колдуэлл рұқсат бермеді. Майлз өз адамдарын қабырғаға 40 метрдей қашықтықта алып бара жатқанда, мойнына оқ тиді, олар өздерінің алдыңғылары сияқты қамалды. Көп ұзамай Колдуэллдің өзіне екі оқ тиіп, әрекетсіз қалды. II корпустың қолбасшысы генерал-майор Дариус Н. Коуч екі дивизиясына жасалған қазаға қатты ұялып, Майлз сияқты, тактиканың жұмыс істемейтінін түсінді. Ол алдымен қорғанысты басып тастау үшін үлкен штыкпен шабуыл жасауды ойлады, бірақ майданды қарап шыққанда, Френч және Хэнкок дивизияларының қайтадан алға жылжуға мүмкіндігі жоқ екенін тез түсінді. Ол кейін генерал-майор Оливер О. Ховардтың басшылығындағы соңғы дивизиясын оңға бұрып, Конфедерацияның сол жағын қоршауға алуды жоспарлады, бірақ Френч пен Хэнкоктан шұғыл көмек сұрағаннан кейін, Ховардтың әскерін құлаған әскерлердің үстінен және айналасынан жіберді. Полковник Джошуа Оуэннің бригадасы бірінші болып кірді, полковник Норман Дж. Холл бригадасымен күшейтілді, содан соң генерал Альфред Салли бригадасының екі полкі кірді. Самнердің оң жақтан үлкен дивизиясында IX корпус болды, және ол генерал Сэмюэл Стёрджис басшылығындағы дивизиясының біреуін жіберді. Екі сағаттық қаһарлы шайқастан кейін, төрт Одақ дивизиясы Бернсайд бастапқыда бір дивизияға тапсырған міндетті орындай алмады. Шығын көп болды: II корпусының түстен кейінгі шығыны 4114 адамды құрады, Стёрджистің дивизиясы 1011 адамды құрады. Одақ армиясы тоқтап тұрғанда, Лонгстрит өз шебін күшейтіп, тас қабырғаның артында төрт қатарлы жаяу әскер орналастырды. Джорджиядан келген генерал Томас Р. Р. Кобб, шептің кілтті секторын басқарған, жарылған артиллерия снарядынан қаза тауып, генерал Джозеф Б. Кершоу оның орнына келді. Генерал Ли Лонгстритке әскерлердің жиналуы оның шебін бұзуы мүмкін деген алаңдаушылығын білдірді, бірақ Лонгстрит өз қолбасшысына: "Генерал, Потомактан барлық адамдарды осы жерге келтіріп, маған жеткілікті оқ-дәрі берсеңіз, оларды менің шебіме жеткенше барлығын өлтіремін" деп сендірді. Түстен кейін Бернсайд Конфедерацияға қарсы екі жақта да прогресс жасауға сәтсіздік танытты. Ауыр шығынға қарамастан, ол өз тәсілін қайта қарастырмай, сол жолмен жалға беруге табандылық танытты. Ол Франклинге сол жақтағы шабуылды жаңару туралы бұйрық берді (бұрын сипатталғандай, Сол жақтан үлкен дивизияның қолбасшысы оған бағынбады) және генерал-майор Хукер басқаратын Орталық үлкен дивизиясын Раппаханок өзенінен Фредериксбургке өтіп, Мэри биіктіктеріне шабуылды жалғастыруға бұйрық берді. Хукер жеке бақылау жүргізді (Бернсайд пен Самнер жасаған емес, екеуі де сәтсіз шабуылдар кезінде өзеннің шығыс жағында болды) және шабуылға қарсы кеңес беру үшін Бернсайд штаб-пәтеріне оралды. Хукердің V корпусын басқаратын генерал Дэниел Баттерфилд, Бернсайдтың кеңесінен Хукердің оралуын күтіп отырып, Стёрджистің әскерлерін алмастыру үшін генерал Чарльз Гриффин басқаратын дивизиясын жіберді. Осы уақытқа дейін генерал Джордж Пикеттің Конфедерация дивизиясы және генерал Джон Белл Худтың бригадаларының бірі Мэри биіктіктерін күшейту үшін солтүстікке қарай жылжыды. Гриффин үш бригадасын Конфедерация позициясына бірінен соң бірі шапты. Стёрджис туралы алаңдаған Коуч, 1-ші Род-Айленд жеңіл артиллериясының B батареясының капитаны Джон Г. Хазардтың алты пушкасын Конфедерация шебіне 150 метрдей жақынға жіберді. Олар Конфедерация снайперлері мен артиллерия отынан ауыр зардап шекті және Стёрджиске тиімді көмек көрсетпеді. Хэнкок дивизиясындағы бір сарбаз Конфедерация шебіндегі қозғалысты байқады, бұл жаудың шегінуі мүмкін деген ойға келді. Бұл болжамның ықтималдығына қарамастан, генерал Эндрю А. Хамфрис басқаратын V корпустың дивизиясы жағдайды пайдалану үшін шабуылға көтерілуіне бұйрық берілді. Хамфрис өз бірінші бригадасын атпен жетектеді, оның әскері құлаған әскерлердің үстінен және айналасынан өтіп, байнеттерімен және оқсыз мылтықтарымен жылжыды; құлаған адамдардың кейбіреуі өтіп бара жатқан шалбарларын ұстап, серіктерін алға баспауға шақырды, бұл бригаданың шабуылында дезорганизацияға әкелді. Шабуыл тас қабырғадан 50 метрдей қашықтықта концентрленген мылтық атысынан құлатылды. Генерал Джордж Сайкс шабуылға түсуіне бұйрық берілді...

14-15 желтоқсанда тоқтату және қайтарып алу

13 желтоқсан күні кешкі ас жиынында Бернсайд өзінің бұрынғы IX корпусын Мэри биіктіктеріне соңғы шабуылға жеке басшылық ететінін мәлімдеді, бірақ оның генералдары оны келесі күні таңертең осы ойдан қайтарды. 14 желтоқсан күні әскерлер күні бойы өз орнында қалды. Ол күннің екінші жартысында Бернсайд Лиден жараланғандарға көмек көрсету үшін уақытша бітім туралы өтініш жасады, және Ли ол өтінішке келісті. Келесі күні Федералдық әскерлер өзеннен шегінді, сонымен кампания аяқталды. Шабыстың қандылығы мен ауыртпалығын көрсететін мысал ретінде Оңтүстік Каролина штатының 2-ші ерікті жаяу әскерінің G ротасының сержанты Ричард Роуленд Кирклендтің оқиғасы келтіріледі. Мэри биіктіктерінің астындағы суға батқан жолдың жанындағы тас қабырғада орналасқан Киркленд, жараланғандардың азаптарын жақыннан көрді және көптеген адамдар сияқты, 1862 жылдың 13 желтоқсанындағы суық қысқы түні жараланған Одақ әскерлерінің көмекке шақыруынан қорқып қалды. Өзінің командирі, бригада генералы Джозеф Б. Кершоудан рұқсат алғаннан кейін, Киркленд су ыдыстарын жинады және ашық күндіз, атысты тоқтату немесе бітімгершілік туынсыз (Кершоу бас тартқан), соғыс алаңында жатқан көптеген жараланған Одақ әскерлеріне су берді. Одақ әскерлері Кирклендтің ниеті анық болғандықтан, атуды тоқтатты. Киркленд осы әрекеттері үшін "Мэри биіктіктерінің періштесі" деп аталды және оның құрметіне Феликс де Уэлдон жасаған мүсін Фредериксбург және Спотсильвания ұлттық әскери паркінде орнатылды. Бұл оқиғаның егжей-тегжейі (алғаш рет 1880 жылы жазылған) бірнеше шайқастан кейінгі есептермен қайшы келеді және оқиғаны күшейте түсу үшін әшекейленіп, жекелендірілген болуы мүмкін. 14 желтоқсан күні түнде, бұл ендігі бойламында сирек кездесетін Солтүстік шамы (Aurora Borealis) пайда болды, бұл, әдетте, үлкен күн жарлымынан туындаған. Бір куәгер "Аврора Бореалис" ғажайып көрінісі Перс шығанағы штаттарында көрінгенін айтты. Аспанның бәрі үлкен өрттен шыққандай қызыл түспен боялды, бірақ Солтүстік шамына тән жылдам қозғалатын сәулелермен ерекшеленді". Бұл оқиға Фредериксбургтегі көптеген әскерлердің күнделіктерінде және хаттарында қалдырылған, мысалы Джон В. Томпсон, кім "Луизиана Луизиана жолбарыстары деп аталатын әйгілі космополиттік зуавтарды жіберді, сондай-ақ отқа төзімді Флорида әскерлері де болды, олар Фредериксбургтен кейінгі түні, Раппаханок өзенінің жанындағы мұздаған өліктерге айналғанда, Аврора Бореалис жарқырап, сықырлағанда қорқып, шашырап кетті" деп жазды.

Жеңіс туралы хабарға Конфедерация реакциясы

Оңтүстік өздерінің ұлы жеңісіне зор қуанышпен қарсы алды. "Ричмонд экзаминер" газеті оны "басқыншыға таң қалдырарлық жеңіліс, қасиетті топырақты қорғаушының керемет жеңісі" деп сипаттады. Әдетте салмақты мінезді генерал Лиді "Чарльстон Меркьюри" газеті "қуанышты, шалқасынан ауғандай, және оған келгеннің бәрін құшақтағысы келетін" деп бейнеледі. Газет сондай-ақ: "Генерал Ли өз ісінің шебері, ал армия әлі жеңілістің не екенін білмеген" деп мәлімдеді. Дегенмен, Лидің өзі Оңтүстіктің қалған бөлігі сияқты қуанбады. Кейін ол былай деп жазды: "Фредериксбургте біз жауға адам және материалдық жағынан ауыр үлкен шығын келтіре отырып, жеңіске жеттік; халқымыз қатты қуанды, ал мен өте көңілсіз болдым. Біз шын мәнінде ештеңеге қол жеткізбедік; бір қадам жерді де бағындыра алмадық, және жау өз жоғалтқан әскерін оңай толықтыра алатынын білдім, ал материалдық шығын оған тіпті пайдалы болды, себебі ол мердігерлерге табыс табуға мүмкіндік берді".

Одаққа әсері

Солтүстікте реакция керісінше болды, әскер мен президент Линкольн саясаткерлер мен баспасөз тарапынан күшті сынға ұшырады. "Синциннати Коммерциал" газеті былай деп жазды: "Адамдардың сол күні біздің жағынан көрінгендей ерлік көрсетуі немесе генералдардың одан да аз шешімділік танытуы адам табиғатына сыймайды". Радикалды республикашыл сенатор Захария Чандлер: "Президент әлсіз адам, осы жағдайға тым әлсіз, ал сол ақымақ немесе сатқын генералдар уақытты және одан да құнды қанды, шешімсіз шайқастар мен кешігулерге ысырап етеді" деп жазды. Пенсильвания губернаторы Эндрю Кертин майданға барғаннан кейін Ақ үйге келді. Ол президентке: "Бұл шайқас емес, қырғын болды" деді. Кертиннің сөзіне қарағанда, президент "осы хабарды естігенде қатты қайғырып, көп ұзамай ақыл-есінен айырылғандай күйзеліске түсті". Линкольн өзі: "Егер тозақтан да жаман жер болса, мен сондамын" деп жазды.

Жауынгерлік алаңның сақталуы

Фредериксбург және Спотсильвания ұлттық әскери паркі 1927 жылы Соғыс министрлігінде құрылып, 1933 жылы Ұлттық парктер қызметіне берілді. Оның құрамында 8300 акрдан астам жер бар, ол төрт Азамат соғысы шайқасының – Фредериксбург, Спотсильвания сот үйі, Жайлау және Чанселлерсвилл – бөліктерін қамтиды. 2003 жылдың наурыз айында Азамат соғысы қоры (Америкалық шайқас алаңдарының қоры бөлімшесі) Фредериксбург шайқасының маңызды бөлігі болған тарихи Slaughter Pen Farm-ды сақтау үшін 12 миллион долларлық ұлттық науқанды бастағанын жариялады. Жергілікті тұрғындар Пирсон учаскесі деп білетін бұл фермада 1862 жылдың 13 желтоқсанында қанаты қанға батқан шайқас болды. Осы жерде генерал-майор Джордж Мид және бригада генералы Джон Гиббон басқаратын одақтас әскерлері Фредериксбургте Солтүстік Вирджиния армиясының оңтүстік жағын ұстап тұрған генерал-лейтенант Томас "Стоунволл" Джексонның конфедераттарына қарсы шабуыл жасады. Одақтас әскерлері ауыр шығынға ұшырағанына қарамастан, Мид басқаратын әскерлер конфедераттардың қорғанысын уақытша бұзып, Фредериксбург шайқасында жеңіске жетуге ең жақын келді. Кейіннен Slaughter Pen деп аталған шайқастың оңтүстік бөлігінде 5000 адам қаза тауып, бесеуі Ерен медалімен марапатталды. Slaughter Pen Farm Фредериксбург шайқасының ең үлкен және қорғалмаған бөлігі саналды. Бұл сонымен қатар, 13 желтоқсандағы одақтас әскерлерінің шабуылын басынан соңына дейін көруге болатын шайқас алаңындағы жалғыз орын. Фредериксбургтегі одақтас әскерлерінің шабуылдарымен байланысты басқа да жерлер – шайқас алаңының оңтүстік жағында немесе Мэри биіктіктерінің алдында – құрылыс салдарынан зардап шекті. Фредериксбург шайқасындағы Slaughter Pen Farm-ды 12 миллион долларға сатып алу американ тарихындағы ең мақсатты коммерциялық емес шайқас алаңын сатып алу болып есептеледі. 2006 жылдың қазан айында Ішкі істер министрлігі Slaughter Pen Farm-ның маңыздылығын ескере отырып, 2 миллион долларлық грант берді. Бұл қаржы АҚШ Конгресінің Жер және суды сақтау қорынан бөлінген қаражат есебінен ұсынылды. Бұл қор АҚШ Азамат соғысы шайқас алаңдарының маңызды жерлерін сатып алу және сақтау үшін мемлекеттік емес күш-жігерді қолдайды. Бағдарламаны Ұлттық парктер қызметінің бөлімшесі – Американдық шайқас алаңдарын қорғау бағдарламасы басқарады. Сонымен қатар, Орталық Вирджиния шайқас алаңдарының қоры (CVBT) Slaughter Pen Farm-ды қаржыландыру науқанына 1 миллион доллар бөлді. Slaughter Pen Farm-ды сақтаудан басқа, American Battlefield Trust және оның серіктестері тағы бес шайқас алаңын сатып алып сақтады. 2012 жылдың қараша айында жаңа сот үйінің құрылыс алаңында археологиялық зерттеулер жүргізілген кезде одақтас әскерлеріне тиесілі заттардың қалдықтары табылды. Олардың ішінде оқ-дәрілер, темекі құбырлары және азық-түлік консервілері болды.

Танымал мәдениетте

Фредериксбург шайқасы 2003 жылы түсірілген «Құдайлар мен генералдар» фильмінде бейнеленген, бұл фильм «Қойшы періштелер» романының соқпағы болып табылады, ал одан бұрынғы «Геттисбург» фильмі осы романға негізделген. Роман мен фильмнің екеуі де негізінен Мэри Хайтс биіктігіндегі апатты шабуылдарға баса назар аударды, фильмде Ханкоктың II корпусы, Ирландия бригадасы, Колдуэлл бригадасы, Зук бригадасы және 20-шы Мэн жаяу әскер полкі (V корпусы) бөлімдерінің шабуылдары көрсетілген. Америкалық жазушы Луиза Мэй Алкотт Фредериксбург шайқасында жарақат алған әскерлерге күтім көрсету тәжірибесін «Ауруханалық эскиздер» (1863) атты кітабында көркемдеп суреттеген. Американдық Iced Earth хэви-метал тобы шайқастан шабыттанған «Clear The Way (13 желтоқсан 1862)» әнін жазып, оны 2017 жылғы «Incorruptible» альбомына қосты. «Логанның қашуы» романында робот-әскерлердің шайқасты қайта жаңғыртуы туристік орын ретінде бейнеленген.