Кіріспе

1950 жылы Микель Конрадтың түсірген фильмі
1950 жылғы фильм

"Ұшатын тәрелке" – 1950 жылы тәуелсіз америкалық қара-ақ фантастикалық шпиондық драма. Сценарийін Говард Ирвинг Янг жазған, ал түпнұсқа әңгімесі Микель Конрадқа тиесілі, ол сонымен қатар фильмнің продюсері, режиссері және Пат Гаррисон мен Ханц фон Тьюфенмен бірге басты рөлдерде ойнаған. Фильмді алғаш рет АҚШ-та Film Classics таратты, кейін 1953 жылы Realart Pictures "Атомдық монстр" (1941 жылы Universal Pictures шығарған "Жасалма монстр" фильмінің қайта шығарылуы) фильмімен бірге көрсетіп, қайта шығарды. "Ұшатын тәрелке" – ұшатын тәрелкелердің (сол кездегі) жаңа және тақырыбы қызу болған мәселесіне арналған алғашқы көркем фильм. Ұшатын тәрелкелер немесе ұшатын диск тәрізді немесе тәрелке пішіндес бейтаныс объектілер алғаш рет 1947 жылдың 24 маусымында жеке ұшқыш Кеннет Арнольдтың тығыз қатармен ұшып келе жатқан тоғыз күміс түсті, жарты ай пішіндес объектілерді байқағанда анықталды және танымал аталды. Бір газеттің тілшісі "ұшатын тәрелкелер" деген тартымды атауды ойлап тапты, ол көпшіліктің қиялын баурап алды. 1947 жылғы ұшатын дисктерге деген қызығушылықтың шарқыншақта 800-ден астам "көшірме" байқаулар Солтүстік Америкада тіркелді. Фильмнің Рей Гаррихаузеннің Columbia Pictures шығарған "Жер мен Ұшатын тәрелкелер" ғылыми-фантастикалық фильмімен ешқандай қатысы жоқ және оларды шатастыруға болмайды.

Сюжет

Америка құпия қызметтерінің қызметкерлері кеңес тыңшыларының Алясканың шалғай аймағын "ұшатын табақтар" туралы әлемдік хабарларға жауап іздеу үшін зерттей бастағанын біледі. Сол шалғай аймақта өскен бай американдық ойыншыл Майк Трент (Микель Конрад) барлау қызметі офицері Хэнк Торн (Рассел Хикс) тарапынан сол аймақты зерттеуге, кеңестер нені тапқан болуы мүмкін екенін анықтауға көмектесу үшін жалданады. Майк қызықтырарлықтай, агенттің Ви Лэнгли (Пэт Гаррисон) есімді тартымды әйел екенін біледі. Олар бірге жолға шығып, біртіндеп бір-біріне қызығушылық танытады. Олардың сылтаулары – Майк нервтік аурудан зардап шегіп жатыр, ал ол оның жеке медбикесі. Майк отбасының далалық үйінде оларды жаңадан келген Ханс (Ханц фон Тюффен) есімді шетелдік акценті бар үй иесі күтеді. Майк ұшатын табақтар туралы хабарларға күмәнданады, бірақ ол үйдің үстінен біреуін ұшып келе жатқанын көреді. Майк пен Ви ақыры Ханстың ұшатын табақты алуға тырысып жатқан кеңес тыңшысы екенін білгенше, түрлі қиындықтар туындайды. Ол табақтың американдық ғалым доктор Лоутонның (Рой Энгель) өнертабысы екені белгілі болады. Бірақ Лоутонның көмекшісі Тернер (Денвер Пайл) коммунистерге жақын және басқа да ниеттері бар: ол табақты кеңестіктерге бір миллион долларға сатуға келісім жасауға тырысады. Майк Джуноға ескі достарымен, соның ішінде Мэтт Митчеллмен (Фрэнк Дарриен) кездесуге баруы ақылға сыймайды. Ви оны іздеп келгенде, ол Нанет (Виргиния Хьюит) есімді бар қызымен бірге болады. Мэтт кеңес тыңшыларымен араласып, табақты алуға тырысады. Ол тыңшылардың штабында басшысы полковник Марикоффпен (Лестер Шарп) келісімге келуге тырысқанда, есінен танып қалады. Ол қашып, Майкке жетеді, бірақ оларға кеңес тыңшылары шабуыл жасайды, олар Мэттті өлтіреді. Бірақ Мэтт өлер алдында табақтың орналасқан жерін ашады: Твин Лейкс. Майк ұшақ жалдап, табақтың жасырылған біржола кабинаға ұшады. Ол үйіне қайтып келгеннен кейін, Лоутонды алып кетуге тырысқан Виді іздейді. Үшеуін сатқын Тейлор мен кеңес тыңшыларының тобы тұтқындайды. Кеңес тыңшылары тұтқындарды мұздық астындағы құпия туннель арқылы алып өтеді. Көшкін басталып, оларды жояды. Майк, Ви және Лоутон туннельден қашып, Тернердің табақпен ұшып кеткенін көреді. Ол кенеттен әуеде жарылады, себебі Лоутон осындай жағдайға дайындалып, табаққа уақыт бомбасын орнатқан еді. Миссиясы орындалғаннан кейін Майк пен Ви құшақтасып, сүйіседі.

Өндіріс

"Ұшқыш табақ" фильмінің түсірілімінің басты бөлігі 1949 жылдың қыркүйек айының соңынан қазан айының басына дейін Хэл Роуч студиясында жүргізілді. Аляскада қосымша B-рольді кадрлар түсірілді, онда 1949 жылдың 21 қыркүйегіндегі Лос-Анджелес Экзаменатор газетінде жарияланған мақала бойынша, Микель Конрад 1947 жылдың қысында Аляскада "Арктикалық аң ауы" фильмін түсірген кезде шынайы ұшқыш табақтардың кадрларын түсіргенін айтқан.

Қабылдау

"Ұшқан табақ" өзінің B-сыныпты фильмдерінің деңгейінен аса алмады. Оның аз бюджетпен түсірілуі оны театр афишаларының ең төменгі жағына және ашық аспан кинотеатрларына (drive-ins) тастап кетті. "Нью-Йорк Таймс" газетінің кино сыншысы Босли Кроутер былай деп жазды: "«Ұшқан табақ» атты фильм кеше Риальто кинотеатрына ұшып келді, және Алясканың әдемі көріністерінен басқа, ол бұдан әрі ұшып кетсе де бізге ешқандай қатысы жоқ. Ақиқатында, бұл соншалықты қиын фильм болғандықтан, оның көпке баратынына күмәнданамыз және оны тіпті сынмен де сынауға жанымыз қимайды".

Авторлық құқықтар

"Ұшқыш табақ" атты туындының барлық құқығы 1977 жылдан бері Уэйд Уильямсқа тиесілі. Авторлық құқық 1977 жылдың 29 қарашасында жаңартылды (R 677308), АҚШ Конгресінің кітапханасының авторлық құқық кеңсесі.