Кіріспе

chembox
| Қадағатталған өрістер = өзгертілген
| Тексерілген редакция = 457117816
| Кескін файлы = Метил йодид.svg
| Кескін файлы сілтемесі =
| Кескін мөлшері = 100
| Кескін атауы = Барлық сутектері қосылған иодометанның стерео скелеттік формуласы
| Кескін файлыL1 = Иодометан 3D шарлары.png
| Кескін файлыL1 сілтемесі =
| Кескін атауыL1 = Иодометанның шарлы-сабақты моделі
| Кескін файлыR1 = Иодометан 3D vdW.png
| Кескін файлыR1 сілтемесі =
| Кескін атауыR1 = Иодометанның кеңістіктік моделі
| PIN = Иодометан
| Басқа аттар =
|Бөлім3=
|Бөлім4=
|Бөлім5= Chembox Қауіптері
| GHSPictograms =
| GHSSignalWord = ҚАТЕҢ ЕСКЕРТУ
| HPhrases =
| PPhrases =
| NFPA H = 3
| NFPA F = 0
| NFPA R = 0
| LD50 =
| LCLo = 3800 ppm (тышқан, 15 мин) Ол сондай-ақ әлемнің қоңыржай мұхиттарында балдырлар мен ламинариялар жылына 214 000 тоннадан астам мөлшерде, ал құрлықтағы саңырауқұлақтар мен бактериялар арқылы аз мөлшерде өндіріледі. Ол органикалық синтезде метил топтарының көзі ретінде қолданылады.

Сақтау және тазарту

Көптеген органойодидтік қосылыстар сияқты, йодтану көбінесе қараңғы бөтелкелерде сақталады, себебі жарық әсерінен иодқа айналып ыдырайды, нәтижесінде бұзылған үлгілер күлгін түске боялады. Саудадағы үлгілер мыс немесе күміс сым арқылы тұрақтандырылуы мүмкін.

Басқа реакциялар

Монсанто және Катива процестерінде МеI метанол мен йодсутегінің реакциясынан орынды пайда болады. CH3I содан кейін родий немесе иридий кешенінің қатысуымен көміртек моноксидімен реакцияласып, гидролизденгеннен кейін сірке қышқылының алғы құралы болып табылатын ацетил йодиді құрайды. Катива процесі көбінесе артықшылыққа ие, себебі оны қолдану үшін аз су қажет және жанама өнімдер аз. MeI "Me−" тобының кең таралған көзі – метилмагний йодиді ("MeMgI") Гринард реагентін дайындау үшін қолданылады. MeMgI-нің қолданылуы коммерциялық метиллитиймен ішінара алмастырылды. MeI диметиркөмірді дайындау үшін де қолданылуы мүмкін, 2 моль MeI-ді 2/1 мольдық натрий амальгамасымен (2 моль натрий, 1 моль сынап) реакцияландыру арқылы. Иодометан және басқа да органикалық йод қосылыстары қауісті ядролық апат жағдайында түзіледі, Чернобыль және Фукусима апатынан кейін 131-йод Еуропа мен Жапонияда органикалық йод қосылыстарында анықталды.

Пестицид ретінде пайдалану

Иодометан фунгицид, гербицид, инсектицид, нематицид және топырақ дезинфекциялау құралы ретінде, метилбромид (брометан деп те аталады) (Монреаль хаттамасы бойынша тыйым салынған) орнына пайдалануға ұсынылды. Arysta LifeScience компаниясы өндіретін және MIDAS брендімен сатылатын иодометан АҚШ-та, Мексикада, Мароккода, Жапонияда, Түркияда және Жаңа Зеландияда пестицид ретінде тіркелген, ал Австралияда, Гватемалада, Коста-Рикада, Чилиде, Египетте, Израильде, Оңтүстік Африкада және басқа да елдерде тіркелуі күтілуде. MIDAS топырақ фумигантын Калифорнияда алғашқы коммерциялық қолдану 2011 жылдың мамыр айында Фресно округінде басталды. Иодометан 2007 жылы АҚШ-тың қоршаған ортаны қорғау агенттігі арқылы жәндіктер, өсімдік паразиттік нематодалары, топырақтан таралатын патогендер мен арамшөп тұқымдарын бақылау үшін қолданылатын өсімдік алдындағы биоцид ретінде пестицид ретінде пайдалануға рұқсат етілген болатын. Бұл қоспа далада өсірілетін көкөністерді, қырыққабатты, қызанақты, жүзімді, әшекейлі өсімдіктерді, шөптесін және питомникте өсірілетін көкөністерді, тас жемістерді, ағаш жаңғақтарын және қылқан жапырақты ағаштарды өңдеуге арналған топырақ өңдеу ретінде тіркелді. Тұтынушылар ісі бойынша ашылу кезеңінен кейін өндіруші фумигантты нарықта тиімділігінің жоқтығын айтып кері қайтарып алды. Иодометанды фумигант ретінде пайдалану алаңдатады. Мысалы, 54 химик пен дәрігер АҚШ-тың ЭҚА-ға хат жолдаған: "Біз ЭҚА-ның радио хабарларын тарату арқылы пайда болатын иодометанның жоғары деңгейі "қабылдауға болатын" қауіп деп санайтындығына күмәнданамыз. АҚШ-тың ЭПА тәуекелдерді бағалауда токсикология мен әсер ету туралы көптеген болжамдар жасады, олар тәуелсіз ғылыми сарапшылармен олардың жеткіліктілігі мен дұрыстығын тексерген жоқ. Сонымен қатар, АҚШ-тың ЭПА-ның есептерінде туа біткен ұрық пен балалардың уытты қорлауларға аса осал екендігі ескерілмеген". ЭПА әкімшісінің көмекшісі Джим Гуллифорд: "Біз мұндай қатаң талдау жүргізу және оны қолдануды реттейтін өте шектеуші ережелерді әзірлеу арқылы алаңдаушылық тудыратын қауіп болмайды деп сенемін" деп жауап берді және қазан айында ЭПА АҚШ-та топырақ фумиганты ретінде иодометанды пайдалануға рұқсат берді. Калифорнияның пестицидтерді реттеу департаменті (DPR) иодометан "өте улы" деген қорытындыға келді, "бұл агенттің ауыл шаруашылығы немесе құрылыс фумигациясы үшін кез келген болжамды сценарий көпшілікке әсер етеді және осылайша халықтың денсаулығына айтарлықтай жағымсыз әсер етеді" және осы жағдайларда химиялық затты жеткілікті бақылау "ең қиын, мүмкін емес болса да" болады. Иодометан Калифорнияда желтоқсан айында пестицид ретінде мақұлданды. 2011 жылдың 5 қаңтарында Калифорнияның иодометанды мақұлдауына қарсы сот ісі қозғалды. Кейіннен өндіруші фумигантты кері қайтарып алды және Калифорнияның пестицидтерді реттеу департаментіне оның Калифорниядағы тіркелуін жоюды сұрады, бұл оның нарықта өмір сүру қабілетінің жоқтығын келтірді. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) дем алу, терімен сіңіру, ішке сіңіру және көзбен байланысуды көз, тері, тыныс алу жүйесі мен орталық жүйке жүйесіне әсер ететін ықтимал жолдар ретінде тізімдейді. Симптомдарға көздің қабынуы, ерінуі, құсуы, жүрек айнуы, атаксия, сөйлеудің бұзылуы және дерматит жатады. Жоғары дозадағы жедел токсикологиялық әсер, мысалы, өндірістік апаттар кезінде, метаболизмнің бұзылуы, бүйрек қызметінің жетіспеушілігі, веналық және артериялық тромбоз, эпилепсиялық ұстамалар мен комамен бірге энцефалопатия, мидың зақымдануының сипаттамалары. Иодометанның тышқанға ауызша берілу үшін 76 мг/кг ге гемодиапазоны бар және ол бауырда тез S метилглютатионына айналады. АҚШ-тың ЭҚА-сы иодометанның қауіптілігін бағалау кезінде соңғы 100 жыл ішінде ғылыми және медициналық әдебиеттерде осы қосылысқа байланысты адам улануы туралы хабарланған жағдайларды жан-жақты іздестірді. Калифорнияның пестицидтерді реттеу департаменті ЭПА-ны дерек көзі ретінде келтіріп: "Өткен ғасырда басылып шыққан әдебиеттерде иодометанмен уланудың 11 оқиғасы ғана тіркелген", - деді. "2007 жылдың 30 мамырында иодометанмен улану туралы әдебиеттерде жаңа мәліметтерді іздестіру барысында тек бір ғана жаңа жағдай туралы хабар алынды". Бірін қоспағанда, барлығы өндірістік, ауыл шаруашылығындағы апаттар, ал қалған улану жағдайы өзін-өзі өлтірген сияқты. Иодометан өнеркәсіптік процестерде, сондай-ақ көптеген университеттер мен колледждердің химия факультеттерінде түрлі органикалық химиялық реакцияларға қатысты оқу және зерттеу үшін күнделікті және тұрақты түрде қолданылады.

Сүтқоректілерде канцерогенділік

АҚШ Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институты (NIOSH), АҚШ Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы және АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары иодометанды кәсіби канцероген ретінде қарастырады. Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі метил йодты 65-ші қағидалық тізімге енгізгеннен кейін жүргізілген зерттеулер негізінде: "Метил йодты адамдарға қатысты канцерогенділік деңгейін анықтау мүмкін емес (3-топ)" деген қорытындыға келді. 2007 жылдан бастап, Қоршаған ортаны қорғау агенттігі оны "қалқанша без гормондарының қалыпты деңгейі сақталған жағдайда адам үшін канцерогенді болуы ықтимал емес" деп жіктейді, яғни ол адам үшін канцерогенді, бірақ тек қалқанша безінің жұмысын бұзатын жеткілікті мөлшерде (артық йодтың әсерінен). Дегенмен, бұл тұжырымды Пестицидтерге қарсы іс-қимыл желісі (Pesticide Action Network) жоққа шығарады, олардың пікірінше, ЭҚА-ның бағалауы "тек бір ғана егеуқұйрықтарға жасалған ингаляциялық зерттеуге негізделген сияқты, онда бақылау тобының 66%-ы және басқа топтардағы егеуқұйрықтардың 54-62%-ы зерттеу аяқталғанға дейін қайтыс болды". Олар былай деп жалғастырады: "ЭҚА зерттеушілердің сараптамасынан өткен алғашқы зерттеулерді ескермей, тіркеуші жүргізген, жобалау және орындалуында кемшіліктері бар екі зерттеуге басымдық берген көрінеді". АҚШ ЭҚА Пестицидтерге қарсы іс-қимыл желісінен олардың мәлімдемелерін ғылыми тұрғыдан дәлелдеуді сұрағанмен, олар оны ұсынған жоқ.

Қосымша көздер

Суликовский, Г. А.; Суликовский, М. М. (1999). Коутс, Р. М.; Дания, С. Е. (Ред.) Органикалық синтез үшін реагенттердің нұсқаулығы, 1-том: С-С байланысын қалыптастыруға арналған реагенттер, қосымша заттар және катализаторлар. Нью-Йорк: Уайли, 423–426 беттер.