Кіріспе

Рудольф Гримм (1961 жылы 10 қарашада туған) – австриялық физик. Оның ғылыми еңбегі ультрасуық атомдар мен кванттық газдарды зерттеуге арналған. Ол және оның командасы молекулалардың Бозе-Эйнштейн конденсациясын алғаш рет жүзеге асырған ғалымдардың бірі.

Мансап

Гримм 1986 жылы Ганновер университетінде физика мамандығы бойынша бітірді. 1986 жылдан 1989 жылға дейін Цюрихтегі ЭТХ-да (Швейцария Федералдық Технология институты) аспирант ретінде жұмыс істеді, содан кейін жарты жыл бойы Мәскеу маңындағы Троицктегі КСРО Ғылым академиясының спектроскопия институтында болды. Ол келесі он жылды Гейдельбергте Макс Планк ядролық физика институтында зерттеуші болып өткізді. 1994 жылы Гримм Гейдельберг университетінде эксперименталды физикадан "venia docendi" алып, профессорлық қызметке лайық деп танылды. 2000 жылы Инсбрук университетінің эксперименталды физика кафедрасына тағайындалды, онда 2005 жылдан бері математика, информатика және физика факультетінің деканы, ал 2006 жылдан бері кванттық физика ғылыми-зерттеу орталығының директоры болып жұмыс істеп келеді. 2003 жылдан бері Гримм Австрия ғылым академиясының (ÖAW) кванттық оптика және кванттық ақпарат институтында (IQOQI) ғылыми директор лауазымын атқарады. Гримм үйленген, үш баласы бар.

Зерттеу

Эксперименталды физиктің жұмысы атомдар мен молекулалардың Бозе-Эйнштейн конденсациясына және фермиондық кванттық газдарға бағытталған. 2002 жылы оның жұмыс тобы тұңғыш рет цезий атомдарынан Бозе-Эйнштейн конденсатын жасауға қол жеткізді. Келесі жылы команда алғашқы молекулалық Бозе-Эйнштейн конденсатын (Дэбора С. Джиннің JILA, Боулдер, Колорадодағы тобымен бірдей уақытта) жасады. 2004 жылы Инсбрук ғалымдары фермиондық конденсатты жасады. Гримм ұжымдық тербелістер мен жұптасу энергиясы жөніндегі жұмысында Ферми конденсаттарында энергия жоғалтпай бөлшектердің ағыны (суперсұйықтық) бар екеніне алғашқы дәлелдер тапты. Содан бері Гримм мен оның командасы ультрасуық кванттық газдарда күрделі молекулаларды жасауға қол жеткізді. Қазіргі уақытта Гримм әр түрлі элементтердің атомдарынан аралас конденсация жасауға күшін жұмсап жатыр. 2006 жылы оның жұмыс тобы физиканың ескі құпиясын ашты: олар орыс ғалымы Виталий Ефимовтың 1970 жылдардың басында теориялық түрде болжаған құпия кванттық күйлер – Ефимов күйлерін алғашқы рет тәжірибелік түрде байқады.

Марапаттар

Гримм өзінің жетістіктері үшін көптеген марапаттар алды. 2005 жылы оған Австрияның ең жоғары ғылыми марапаты – Витгенштейн сыйлығы табысталды. Сол жылы Австрияның Die Presse газеті оны «2005 жылғы австриялық зерттеушісі» деп атады. Осыған дейін бірнеше жыл бұрын ол Герхард Гесс сыйлығын, неміс ғылыми-зерттеу қорының (DFG) жаңа қан стипендиясын (1996) және Цюрихтегі ЭТХ-ның күміс медалін (1989) жеңіп алған болатын. Соңғы кезде ол Америка физикалық қоғамының (APS) Беллер лекциялық сыйлығын (2007), Тироль аймағының ғылым сыйлығын (2008) алды және Австрияның білім және ғылым журналистер клубы оны «2009 жылғы австриялық ғалымы» деп таныды. 2018 жылы Виталий Ефимовпен бірлесіп алғашқы Фаддеев медалімен құрметтелді. 2021 жылы ол ERC Advanced Grant грантын иеленді. 2006 жылы Гримм Австрия ғылым академиясының толық мүшесі болды.