Көне киттер туысы - Dorudon — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Ежелгі киттер туысы

Дорудон ("ұшы бар тіс") – эоцен дәуірінде 40,4–33,9 миллион жыл бұрын базилозаврлармен бірге өмір сүрген, жойылған базилозавридтердің ежелгі киттер туысы. Бұл шағын кит, D. atrox түрінің ұзындығы және салмағы Дорудон жылы теңіздерде мекендеген, шағын балықтармен және моллюскалармен қоректенген. Оның қазба қалдықтары Тетис теңізінің бұрынғы жағалауында, қазіргі Египет және Пәкістан, сондай-ақ АҚШ, Жаңа Зеландия және Батыс Сахарада табылған. Типтік орнында зерттеу жүргізген Гиббс төменгі жақ сүйегі мен он екі құйрық омыртқасын тапты, оларды өзінің алғашқы материалдарымен бірге Зевглодон туысына жатқызуға міндетті деп ойлады. Гиббс Дорудонды жас Зевглодон деп санай отырып, жаңа туысын алып тастады. Алайда ол Гарвардтағы Луи Агассизге үлгілерін қарауға рұқсат берді, швейцариялық профессор бұл тістердің жас емес, Зевглодонға да жатпайтынын, Гиббстің алғаш ұсынғандай, бөлек туысқа жататынын мәлімдеді. Ол Prozeuglodon atrox (="Proto Basilosaurus") түрін, Қайырымдылық мұражайынан алған дерлік толық бас сүйегі, тіс және үш омыртқасы негізінде сипаттады. Бірақ Эндрюстің үлгісінің жас екенін, ал 1906 жылы Эндрюс сипаттаған Zeuglodon isis түрінің бір түрі екенін түсінді. Келлог Zeuglodon атауының жарамсыз екенін анықтады және оны Prozeuglodon isis деп қайта жіктеді. Содан бері көптеген үлгілер Prozeuglodon atrox-қа жатқызылды, оның ішінде қаңқаның барлық бөліктері де бар, және бұл оның жас "Proto Zeuglodon" емес, бөлек туыс екенін көрсетті. Келлог 20 ғасырдың басында Египеттен сипатталған Zeuglodon түрлерінің бірнешеуін (оның ішінде Z. osiris, Z. zitteli, Z. elliotsmithii және Z. sensitivius) Dorudon туысына қосты. Осы төрт түрді біріктіріп, Saghacetus osiris деп атады. D. serratus түрі АҚШ-тың Джорджия және Оңтүстік Каролина штаттарынан табылған. D. serratus түріне қатысты мәліметтер екі жартылай жоғарғы жақ сүйегі, бірнеше тістер, бас сүйегінің сынықтары және бірнеше омыртқалардан тұрады, олар Гиббспен жиналған, бірақ сипатталмаған және типтік түрге жатқызылған. Uhen 2004 жылға дейін D. atrox тек Эндрюстің голотип бас сүйегі, төменгі жақ сүйегі және оған жатқызған омыртқаларына негізделген, бірақ қазір ол ең жақсы зерттелген археоцет түрі.

Dorudon ("spear tooth") is a genus of extinct basilosaurid ancient whales that lived alongside Basilosaurus 40.4 to 33.9 million years ago in the Eocene. It was a small whale, with D. atrox measuring long and weighing Dorudon lived in warm seas around the world and fed on small fish and mollusks. Fossils have been found along the former shorelines of the Tethys Sea in present day Egypt and Pakistan, as well as in the United States, New Zealand and Western Sahara. When exploring the type locality, Gibbes discovered a lower jaw and twelve caudal vertebrae, which he felt obliged to assign to Zeuglodon together with his original material. Gibbes concluded that Dorudon were juvenile Zeuglodon and consequently withdrew his new genus. He did, however, allow Louis Agassiz at Harvard to examine his specimens, and the Swiss professor replied that these were neither teeth of a juvenile nor those of Zeuglodon, but of a separate genus just as Gibbes had first proposed. described Prozeuglodon atrox (="Proto Basilosaurus") based on a nearly complete skull, a dentary and three associated vertebrae presented to him by the Geological Museum of Cairo. however, realized that Andrews' specimen was a juvenile, and, he assumed, the same species as Zeuglodon isis, described by Andrews 1906. Kellogg also realized that the generic name Zeuglodon was invalid and therefore recombined it Prozeuglodon isis. Since then many specimens have been referred to Prozeuglodon atrox, including virtually every part of the skeleton, and it has become obvious that it is a separate genus, not a juvenile "Proto Zeuglodon". Kellogg placed several of the species of Zeuglodon described from Egypt in the early 20th century (including Z. osiris, Z. zitteli, Z. elliotsmithii and Z. sensitivius) in the genus Dorudon. synonymized these four species and grouped them as Saghacetus osiris. D. serratus from Georgia and South Carolina in the United States. The type species D. serratus was, and still is, based solely on two partial maxillae with a few teeth, cranial fragments, and a dozen vertebrae with some additional material, collected but not described by Gibbes, and referred to the type species. Before Uhen 2004, D. atrox was based solely on Andrews holotype skull, lower jaw, and the vertebrae he referred to it, but is now the best known archaeocete species. >

Дорудонның екі түрі Dorudontinae туысының басқа өкілдерінен негізінен өлшемімен ерекшеленеді: олар Saghacetus-тан айтарлықтай үлкен, ал Zygorhiza-дан сәл үлкен, сонымен қатар тіс және/немесе бас сүйегінің морфологиясы бойынша да осы екі туыстан өзгеше. D. serratus туралы қолда бар шектеулі материал екі түрді салыстыруды қиындатады. D. atrox-ты D. serratus-пен бір туысқа жатқызған, себебі олардың мөлшері мен морфологиясы ұқсас, бірақ тіс морфологиясының айырмашылығынан оларды бөлек түрлер ретінде сақтаған. D. serratus типтік түр болғанымен, Dorudon сипаттамасының көп бөлігі D. atrox-қа негізделген, оның толықтығына байланысты. D. atrox бас сүйегінің морфологиясы оны басқа археоцеттерден ерекшелендіреді.

Сипаттама

Дордон – орташа мөлшердегі кит, D. atrox-тың ұзындығы мен дене массасы шамамен осылай болған. Дорудонтиндердің алғашқыда Базилозаврдың жас өкілдері деп есептелген, себебі олардың қазбалары ұқсас болған, бірақ кішірек. Бірақ Dorudon жасөспірімдерінің табылуы олардың бөлек туыс екенін көрсетті. Қазіргі киттерге өте ұқсас болғанымен, базилозаврлар мен дорудонтиндерде эхолокацияны қазіргі киттердей тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін "қайың" мүшесі болмаған. Басқа базилозавридтер сияқты, олардың мұрын тесіктері де мұрыннан басталып, басының жоғарғы жағына дейін орналасқан.

Тіс тістеу

Dorudon atrox тіс формуласы: Киттерге тәндей, жоғарғы қисайту тістері жақ тістерімен бір қатарда орналасқан, ал кішкентай I1-ден басқа, төменгі қисайту тістері сыятын ойыстар бар үлкен диастемалармен бөлінеді. Жоғарғы қисайту тістері - бір тамырлы, қосымша тістерсіз, қарапайым конус пішіндес тістер, оларды төменгі қисайту тістерінен ажырату қиын. Көптеген үлгілерде жоғарғы қисайту тістері жоқ және тек екі үлгі бойынша ғана белгілі. Жоғарғы кәдімгі тісі жоғарғы қисайту тістерінен сәл үлкен, және олар сияқты, сәл бақалық және тілге қарай бағытталған. Төменгі премолярлар екі тамырлы, тіл-жаққа қарай қысылған тістер, бірақ күрмелі P1 бір тамырлы болып келеді. P3 екінші үлкен жақ тісі, ал P4 ең үлкені; екеуі де өте ұқсас, орталық шығыры басым.