Катсе бөгеті – Лесотодағы Африканың екінші ірі қисық аркалы бөгеті. Ол Оңтүстік Африканың су қорын толықтыру мақсатымен салынған. Су электр станциясы да бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лесотодағы Малибаматсо өзенінде орналасқан Кацсе бөгеті – Африкадағы екінші ең үлкен қос қисықты аркалық бөгет. (Текзе бөгеті 2009 жылдың басында салынып аяқталды, қазір Африкадағы ең үлкен қос қисықты бөгет). Бұл бөгет Лесотоның Таулы Жерлері Су Жобасының бір бөлігі болып табылады, ол аймақтың шалқарына орналасқан бес ірі бөгетті қамтиды. Бөгет Кацсе су қоймасының батыс саласын құрайтын Боконг өзенінің құйылатын жерінен төмен орналасқан. Жобаның мүмкіндіктерін 1953 жылы Оңтүстік Африка азаматы, инженер-құрылысшы Нинам Шанд Витватерсрандтағы Оңтүстік Африканың өнеркәсіптік орталығының сумен қамтамасыз етілуін арттырудың мүмкін жолы ретінде анықтаған. Әлемдік банк Оңтүстік Африка және Лесото үкіметтері арасында келісімге келуге көмектесіп, жобаны іске асыруға жағдай жасады.
The Katse Dam, a concrete arch dam on the Malibamat'so River in Lesotho, is Africa's second largest double curvature arch dam. (The Tekezé Dam, completed in early 2009, is now Africa's largest double curvature dam). The dam is part of the Lesotho Highlands Water Project, which will eventually include five large dams in remote rural areas. The dam is just below the confluence of the Bokong River, which forms the western arm of the Katse reservoir. The potential of the project was identified by the South African civil engineer Ninham Shand in 1953 as a possible means to supplement the water supply of South Africa's industrial heartland in the Witwatersrand. The World Bank arranged a treaty between the governments of South Africa and Lesotho, allowing the project to proceed.
Құрылыс
Бөгет Bouygues, Concor, Group 5, Hochtief, Impregilo, Kier Group және Sterling International консорциумымен салынды. Бөгет 1996 жылы аяқталды, ал су қоймасы 1997 жылы сумен толтырылды. Жобаның жалпы құны 8 миллиард АҚШ долларына бағаланды. Жобаға қол жеткізуді жеңілдету үшін бөгеттің оңтүстік-шығысында Кацсе әуежайы салынды.
The dam was built by a consortium of Bouygues, Concor, Group 5, Hochtief, Impregilo, Kier Group and Sterling International. The dam was completed in 1996 and the reservoir filled with water by 1997. The total cost of the project was US$8 billion. Katse Airport was constructed southeast of the dam to facilitate access to the project.
Қоршаған ортаға әсері
Су массасынан туындаған сейсмикалық белсенділік байқалды. Жобадан жерін жоғалтқан шаруалар жаңа өмірлік жол табуда қиындыққа келіп отыр. Таулы аймақта жоғалған жердің орнын толтыруға жеткілікті егістік жер жоқ, сондай-ақ оларға жаңа өмірлік жол табуға көмектесу жұмыстары инженерлік еңбектерге қарағанда нәтижелі болған жоқ. Жергілікті топ жобаның тікелей әсер еткен ауылдық қауымдастықтардағы адамдық салдары туралы құжаттама жүргізді, ал қоршаған ортаны қорғау және адам құқықтары саласындағы халықаралық «International Rivers» ұйымы жобаның салдары туралы толыққанды есеп дайындады. Жоғалған өсімдіктер мекендеу орындарын азайту мақсатында суға батқызылатын аймақта өсімдіктерді құтқару шаралары жүргізілді, сондай-ақ құтқарылған өсімдіктерді сақтау және көбейту үшін Катсе ботаникалық бағы құрылды.
The mass of water gave rise to induced seismicity. Farmers who lost land to the project have had trouble re establishing new livelihoods. There is little arable land in the mountains to replace all that was lost, and efforts to help them with new livelihoods have by no means been as successful as the engineering works. A local group has documented the project's human legacy in the rural communities directly affected by the project, and the environmental and human rights NPO, International Rivers, produced a detailed account of the effects. As mitigation of the loss of habitat, plant rescue missions were conducted in the area to be flooded, and Katse Botanical Gardens was established to house and propagate the plants rescued.
Су жеткізу
Алдымен бөгеттен су 1,5 метрлік диаметрлі туннель арқылы өтіп, Мюэла маңындағы гидроэлектр стансасынан шығады. Бөгеттің биік орналасуы Оңтүстік Африкаға гравитациялық ағыспен су жеткізу жүйесін, Лесотоға гидроэлектр қуатын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді және осы фактор орынды таңдаудың басты себебі болды. Су жеткізу ресми түрде 1998 жылдың 22 қаңтарында басталды. Бөгет қазіргі уақытта Оңтүстік Африкаға шамамен 500 миллион тонна су жеткізеді, ол үшін Лесото жылына 35 миллион доллар төлейді, сонымен қатар есептелген су пайдалану артықшылықтарына негізделген өзгермелі роялти төлейді. Соңғы жылдары жобадан алынған су Мохокаре (Каледон) өзеніне құйылып, Лесотоның астанасы Масеруді су тапшылығы кезінде қамтамасыз етуге пайдаланылды. Жаңа бөгеттер күтілгендей толып, су төменгі ағысқа құйылып жатыр, бұл экологиялық тепе-теңдікті сақтау мақсатында жасалған жоспардың бөлігі. Бұл су Сенку (Оранж) өзеніне ағып, экологиялық жағдайды сақтай отырып, тек өзен бойындағы қауымдарға ғана пайда әкеледі. Қоныс аударған Таулы аймақтардың шаруаларын сумен қамтамасыз ету жоспарлары көп сәттілікке жетпеді, бұл ірі бөгеттер жобаларында жиі кездесетін жағдай. Лесото соттары пара алған Лесото бюрократынан өзге, дауға қатысқан ірі компанияларды соттауға ерекше қадам жасады. Осы уақытқа дейін бірнеше айыпталушы сотталды және кем дегенде бір компания Дүниежүзілік банк осы дауға қатысқандығы үшін құқықтан айырылды.
Water from the dam first travels through a , diameter tunnel, exiting at a hydroelectric station near Muela. The dam's high elevation allows a gravity flow water delivery system to South Africa, in addition to hydroelectric power for Lesotho, and was a prime reason behind the choice of site. Water delivery officially began on 22 January 1998. The dam currently supplies about of water to South Africa, which pays Lesotho $35 million per year, plus a variable royalty based on calculated water usage benefits. In recent years, water from the scheme has also been discharged into the Mohokare (Caledon) River to provide water to Lesotho's capital Maseru in times of shortages. The new dams have filled as anticipated and discharge of water from the dams into the downstream rivers continues in a scheme devised to preserve ecological balances. This discharged water flows to the Senqu (Orange) River, and while preserving the ecological status quo, it benefits only those communities along the rivers. Schemes to provide water supplies to displaced Highlands farmers have not been very successful. which is not uncommon with large dam projects. The Lesotho courts have taken the unusual step of prosecuting the large companies involved in the scandal in addition to the Lesotho bureaucrat who took the bribes. Thus far, there have been a number of convictions and at least one company debarred by the World Bank for its role in the scandal.
Суды қабылдау мұнарасынан суды беру
Қабылдау мұнарасы Кацке бөгетінің шамамен солтүстігінде орналасқан және бастапқыда LHWP-ті толық іске асыру үшін жоспарланған ең жоғары көлемдегі су беруге арналған. Қабылдау мұнарасы диаметрі бойынша және биіктігі бойынша жасалған, бұл су қоймасының деңгейінің кең ауқымын қамтамасыз етуге, сондай-ақ төрт түрлі көл деңгейінде суды алуды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Бұл берілетін судың сапасын үнемі бақылауға мүмкіндік береді. Қабылдау мұнарасының орналасуы мен конструкциясының есебінен, су қоймасындағы белгілі бір көлемдегі суға тасымалдау туннельдері арқылы қол жеткізуге болмайды. Бұл пайдаланбас су қоймасы шамамен , нәтижесінде Кацке бөгетінің артындағы пайдалы су қоймасының көлемі 1,950 миллион м³ жалпы сыйымдылықтан 1,520 миллион м³-ға дейін азайды.
The intake tower is located approximately north of Katse Dam and has been designed to accommodate which was the maximum transfer originally envisaged for full implementation of the LHWP. The intake tower is in diameter and high to accommodate the large range in reservoir storage elevation as well as to facilitate the draw off at four distinct lake levels. This will enable the quality of the transferred water to be controlled at all times. Due to the position and design of the intake tower, there is a certain volume of water in the reservoir that cannot be accessed via the transfer tunnels. This dead storage is approximately , with the result that the effective live storage behind Katse Dam is reduced from the total storage capacity of 1,950 million m³ to 1,520 million m³.