Кіріспе
Құс түрі. Стричбёрд немесе хихи (Notiomystis cincta) – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында және оған жақын жатқан аралдарда ғана кездесетін бал жейтін құс. Оның эволюциялық байланыстары ұзақ жылдар бойы орнитологтарды қызықтырды, бірақ қазір ол өзінің Notiomystidae отбасының жалғыз өкілі деп саналады. Бұл құс сирек, Кіші Барьер аралынан басқа жерлерде жойылған, бірақ екі аралдағы қауіпсіздік аймақтарына және Солтүстік аралдағы төрт жерге қайта қоныстандырылған. Қазіргі кезде табиғатта ересек құстардың саны 2500–3400 аралығында деп есептеледі. Хихитен басқа, тігіс құс маори тілінде бірнеше атаумен белгілі: тихи, ихи, тихе, котихе, тиора, тихеора, тиоро, котихе вера (тек еркектерге), хихи пака (тек еркектерге), хихи матакиоре (тек әйелдерге), мата киоре (тек әйелдерге), тихе киоре (тек әйелдерге).
The stitchbird or hihi (Notiomystis cincta) is a honeyeater like bird endemic to the North Island and adjacent offshore islands of New Zealand. Its evolutionary relationships have long puzzled ornithologists, but it is now classed as the only member of its own family, the Notiomystidae. It is rare, being extirpated everywhere except Little Barrier Island, but has been reintroduced to two other island sanctuaries and four locations on the North Island mainland. Current population estimations for mature individuals in the wild are 2,500–3,400. In addition to hihi, the stitchbird is also known by a number of other Māori names, including: tihi, ihi, tihe, kotihe, tiora, tiheora, tioro, kotihe wera (male only), hihi paka (male only), hihi matakiore (female only), mata kiore (female only), tihe kiore (female only).
Таксономия және жүйелеу
Тігіс құс бастапқыда негізінен Австралия мен Жаңа Гвинеяға тән Meliphagidae тұқымдасына жататын құс деп сипатталған. Ол соңғы уақытқа дейін осылай классификацияланып келді. Гендік талдаулар оның бал жейтін құстармен және олардың жақындарымен тығыз байланысты емес екенін, ал ең жақын туыстары Жаңа Зеландияның эндемикалық Callaeidae тұқымдасына жататындығын көрсетті. 2007 жылы тігіс құсты қамтитын Notiomystidae деген жаңа өтеш құстар тұқымдасы құрылды.
Сипаттама
Стричбирд – кішкентай, бал жейтін құс. Еркектерінің қара, жұмсақ бас қақпағы және қысқа ақ құлақ шошалары бар, оларды басқа біршама көтеріп тұруға болады. Кеудесіндегі сары жолақ қара басын қалған денесінен, яғни сұр түсті бөлігінен ажыратады. Аналықтары мен жас балапандары еркектерге қарағанда түссіз, қара басы мен сары кеуде жолағы жоқ. Мұрынға ұқсас бөлігі (өткір мүшесі) жіңішке, сәл иілген, тілі ұзын, ұшында нектар жинауға арналған қылшық бар. Мұрынға ұқсас бөлігінің (өткір мүшесінің) тамырынан жіңішке кірпіктер сыртқа қарай, сәл алға қарай шығып тұрады. Стричбирдтер өте белсенді және жиі дауыстайды. Олардың ең көп таралған дауысы – «цит-цит» дыбысы, осыдан олардың жалпы аты пайда болған деп есептеледі, өйткені Буллер оның «тігін сөзімен қияли ұқсастығы бар» екенін айтқан. Сонымен қатар, олардың жоғары перделі сыбызғысы және қоңырау сияқты мұрыннан шығатын дабыл дыбысы бар. Еркектер үш ноталы сыбызғыны (көбінесе көктемде естіледі) және аналықтары бермейтін түрлі дауыстарды шығарады.
Егемендік және экология
Зерттеулер көрсеткендей, олар түкі және Жаңа Зеландияның қоңырау құсынан түрлер аралық бәсекелестікке тап болады, ал осы түрлердің болуы кезінде олар төмен сапалы тамақ көздерімен қоректенеді. Тігіс құс сирек жерге қонады және түкі мен қоңырау құсы ұнататын үлкен қапталды ағаштардағы гүлдерге көбінесе бармайды (мүмкін, бұл агрессивті, ірі құстардың бәсекелестігінен туындаған). Олардың негізгі тағамы – нектар, бірақ тігіс құстың рационы жергілікті гүлдердің жиырмадан астам түрін, жемістердің отыз түрін және көптеген интродукцияланған өсімдік түрлерін қамтиды. Нектардың маңызды табиғи көздері – хаэкаро, матата, пурири, рата және торопапа. Көтерілетін жемістердің ішінде Coprosma түрлері, бес саусақ, пате, ағаш фуксиясы және раукава бар. Тігіс құс өзінің рационын шағын жәндіктермен де толықтырады.
Өсіру
Тігішқұс ескі ағаштардың биік қуыстарында ұялайды. Олар – бетпе-бет жұптасатын жалғыз құс түрі, ал көптеген құстарда еркек аналықтың үстіне мініп жұптасады. Тігішқұстарда басқа еркектерден туған балалардың саны өте жоғары, кейбір ұялардағы шабақтардың 79%-ға дейін басқа еркектердің ұрпағы болуы мүмкін, бұл күштеп жұптасудың салдары болуы мүмкін.
Қалыптануы мен сақталуы
Жаңа Зеландияның еуропалық отарлау кезінде тігіс құсы салыстырмалы түрде көп кездесетін, бірақ кейіннен оның саны тез азайды. 1885 жылға қарай материкте және көптеген жағажай аралдарында құрып қалды. Материктегі соңғы кездесу 1880 жылдары Тараруа жотасында тіркелді. Тиритири Матанги аралы, Капити аралы, Зеландия, Маунтаутари, Буши паркі және Ротокаре көліне қоныстандырылған популяциялар да бар. Бұл жаңа орталарға қайта қоныстандыру нәтижесінде, жаңадан құрылған популяциялардың генетикалық әртүрлілігі төмендеп, туыс көбейіске (инбридинг) әкелді. Тиритири Матанги популяциясы – салыстырмалы түрде жылдам өсіп, қазір шамамен 150 жеке құстан тұратын, ең табысты қоныстандырылған популяциялардың бірі. Дегенмен, туыс көбейістен (инбридинг) ұрықтанбау көрсеткіші жоғары (барлық жұмыртқалардың шамамен 30% дамып шықпайды). Тек Кіші Барьер аралы (Te Hauturu o Toi) ғана өздігінен жеткілікті және популяцияның сақталуы үшін қосымша шаралар қажет етпейді. 2019 жылдың басында Zealandia 1000-шы hihi балапанын таңбалады, бірақ ересектердің саны шамамен 100 құсқа жетеді деп есептеледі. 2007 жылдың күзінде Тиритири Матанги популяциясынан 59 ересек құс Оклендке жақын Уайтакер тауларындағы Каскад Каури паркіне жіберілді, ал жыл соңына дейін алғашқы балапандар ұшып кетті. 2018 жылы тағы 30 құс босатылды.