Кіріспе

Ошан аймағындағы қала, Намибия Ондангава (бұрынғы жазылуы Ондангуа) - Намибияның солтүстігіндегі Ошан аймағындағы қала, Ошикото аймағымен шекаралас. Ондаванга алғаш рет 1890 жылы Финляндия миссионерлік қоғамының (ФМС) миссионерлік станциясы ретінде құрылды. 1914 жылы ол жергілікті үкіметтің орталығы болды. Ондаванга - Онданга аймағының соңы. (Онданга - Ованболанд патшалықтарының бірі), ал Онданга осы патшалықтың батыс шетінде орналасқан. Ондаванга Ангола шекарасынан, B1 жолының бойында орналасқан. Бұл Онданга патшаларының резиденцияларының бірі; қазіргі патша Элифас Каулума, билік басындағы патшаның әкесі, осында тұрады. Қала тұрғындарының көпшілігі ошиндонга тілінде сөйлейді. Ондаванга - Ондаванга сайлау округінің округтік орталығы.

Экономика және инфрақұрылым

Ондавангада әртүрлі сауда орталығы, үлкен ашық базар және бірнеше туристік нысандар бар. Сонымен қатар Гвашамба сауда орталығы, Ету кешені, Ондаванга өнеркәсіптік паркі, Тайм-сквер сауда орталығы, Күн-сквер сауда орталығы, Андимба Тоиво-я-Тоиво кешені, Үш бауырлас сауда орталығы және басқалар бар. Осана және Осикото аймақтарының көптеген жергілікті билік органдары, мысалы, Білім және полиция министрлігі қалада орналасқан. Онанджөкве мемлекеттік ауруханасы жақын жерде орналасқан. Ондванга оңтүстік-шығыстағы мыс және қорғасын кен қалашығына баратын немесе келе жатқан Оуамбо келісімшарт бойынша жұмысшыларының маңызды транзиттік нүктесі болып табылады. Қалада бірнеше мектеп бар, олардың ішінде Андимба Тоиво я Тоиво орта мектебі бар. Кейбір мектептер қаладан алыста орналасқан, мысалы, Экуло орта мектебі. Білім беру саласында Ондавангада көптеген мектептер бар, мысалы: Heroes Private School, Nangolo Secondary School, Iihenda Secondary School және Ondangwa Secondary School. Олуколо бастауыш мектебі, Ондаванга проф. жеке мектебі және басқа да көптеген бастауыш мектептер бар. Мектептерде толық уақытты сабақ беруден басқа, 10-сынып пен 12-сынып оқушыларына жартылай сабақ беретін мектептер де бар. Бұл Elite және NAMCOL сияқты мектептер. NAMCOL орталығы студенттерге компьютерлерді және басқа да ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдануды үйрететін ICDL сияқты басқа да бағдарламаларды ұсынады. Ең танымал футбол командасы - KK Palace және Volcano. Тәуелсіздік алғаннан бері үкімет солтүстік аймақта жұмыс орындарын ашу және нашар инфрақұрылымды жақсарту үшін өнеркәсіп саласын құрды. Rössing Foundation, Kayec және Cosdec - бұл үш кәсіптік дағдылар мектебі, олар жастарды ғимараттарды күтіп ұстау, тігу, тамақ дайындау және Интернет технологиясы бойынша оқытады. Сафленд Намибиясы қазір Ондавангада көп миллиондық сауда орталығын салуда.

Көлік

2001 жылы Цумеб пен Ондаванганы байланыстыратын темір жол желісін жоспарлау басталды, содан кейін Анголаға дейін кеңейту жоспарланды. Темір жол желісі алғашқы ресми қызметін 2006 жылдың 11 мамырында атқарды. Омугулугвомбаше Стар жолаушылар пойызы климаттық жағдайларға байланысты бұзылып кеткенге дейін Виндхук пен Ондаванга арасында аптасына бір рет жүрді. Ондаванга әуежайы Ошакати мен Ошикангомен асфальт жолмен байланысты. Туристерге жалға берілетін көліктер қызметтері ұсынылады. Экамути лоджи, Ондаванга таун лоджи, Протеа қонақ үйі, Ошото пансионат қонақ үйі, Анот қонақ үйі, Ондаванга демалыс лагері және басқалары бар. Ондаванга тұрғындары мен көлік жүргізушілері қалада көлік жүргізу кезінде аса сақ болу керек, өйткені қалада мал шаруашылығын жүргізуге рұқсат беру қатаң реттелмейді. Нәтижесінде, көбінесе түнде көшеде ірі қара мен ешкілер жүреді.

География

Ондаванга Каоко және Дамара аймақтарының керемет пейзаждарында, Этоша ұлттық паркі маңында орналасқан. Айналасындағы жергілікті мәдениеттің салыстырмалы түрде таза күйі қала орталығындағы жан-жақты қалалық өмір мен қарқынды базарлармен теңестіріледі. Ондаванга қаласына келушілер үшін лагерьден бастап, қонақ үйлерге дейін әр түрлі баспаналар бар. Бейресми базарларда түрлі өнімдер сатылады, соның ішінде дәстүрлі киімдер мен жергілікті көше тағамдары, мысалы кептірілген балдырлар мен ет тағамдары.

Климат

Ондаванга климаты жартылай құрғақ (Кёппен климаттық жіктелімі бойынша БШ), ыстық жаз және жылы қыстар (мұздақ күндері мен салқын түндері бар). Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері , жауын-шашын негізінен жаз айларында болады. 2010/2011 жылғы ерекше жаңбырлы маусымда жауын-шашын тоқтаған, ал 2018/19 жылдары 2010 жылдардағы құрғақшылық кезінде жаңбыр ғана түсті. 2020 жылдың 28 қазанында ең жоғары температурасы - 0,9 °C тіркелді.

Саясат және үкімет

Ондаванга қаласын жеті орындық қалалық кеңес басқарады. Қазіргі кездегі қиындықтар арасында тез урбанизациядан туындаған тұрғын үйге деген сұраныстың артуы, сондай-ақ жұмыссыздық бар. TIPEEG - жұмыс орындарын құру бойынша мемлекеттік жоба. Кеңес инвестицияларды жеңілдету үшін басшылық құжаттары бар даму жоспарын жасады. Тұрғын үй тапшылығына қарсы күрес мақсатында, кеңес шамамен мың үй салу үшін Намибумен жекеменшік-мемлекеттік серіктестікке кірісті. Сонымен қатар, жергілікті билікті аймақтағы "тұрақты дамудың қозғалтқышы" етуді мақсат етіп, 2013 жылы ICLEI-ге қосылды. Ондавангаға жататын Ошана аймағы - Намибияның биліктегі SWAPO партиясының бекінісі. 2015 жылғы жергілікті билік сайлауында СВАПО басымдықпен (2 582 дауыс) жеңіске жетіп, алты орын алды. Қалған орын 158 дауыс жинаған Демократиялық Турнхолл Альянсына (ДТА) тиді. SWAPO 2020 жылғы жергілікті билік сайлауында да жеңіске жетті. Ол 1923 дауыс жинап, 4 орынға ие болды. 2020 жылдың тамызында құрылған оппозициялық партия - "Өзгеріс үшін тәуелсіз патриоттар" (IPC) 1744 дауыс жинап, үш орынға ие болды. Пааво Амвеле - Онданга қаласының әкімі.

Фин миссиясы станциясы

Ондаванга миссионерлік станциясының негізін 1890 жылы Аугуст Петтинен қалады. Ол Олуконда миссионерлік станциясының солтүстік-батысында орналасқан. Сол кезде бұл арақашықтық өгіз арбамен екі сағатқа тең деп айтылған. Ондванга құрылғанға дейін финдер басқа овамбо тайпаларының аумақтарында, яғни Уукуамби, батыстағы Онгаджера және солтүстіктегі Оукуаньяма патшалықтарында бірқатар сәтсіздіктер бастан кешірді. Тіпті Онданда да финдер батыста ғана жұмыс істей алды, өйткені шығыс Онданда ханзада Нехале еріншек және деспотикалық әрекет жасап, шетелдіктердің жұмыс істеуі немесе тіпті тіршілік етуін мүмкін емес етті. 1889 жылы тамызда финдер Нехале оларды өлтіруді және оның патшалығындағы миссионерлік стансаларды тонауды жоспарлап отырғанын естіді. Мұның себебі Нехале финдердің қару-жарақтары көп болады деп қате ойлаған. Петтенен өзімен бірге бірнеше мәсіхші отбасыларды алып келді, сондай-ақ оның қызметшілерінің кейбірі де мәсіхші болған. 1898 жылы ФМС Овамболанд пен Ондангаға Хилья Линдберг пен Марти Раутанның қызы Анна Раутанды жіберді. Олар Овамболандтағы алғашқы салтбасты әйел миссионерлер болды. Екеуіне де Хельсинкидегі Диаконналар институтында денсаулық сақтау саласында жұмыс істеу мүмкіндігі берілді, өйткені олар Ovamboland-та осы салада жұмыс істейтін болады деп жоспарланған еді. Линдберг сонымен қатар овамбо әйелдеріне мақта тоқуды үйрететін болды. Алайда мақта өсіру мен өңдеуге аса көп еңбек пен су қажет болып шықты, ал нәтижелер қажетті жұмыс көлеміне қарағанда орынды емес. Сонымен қатар, Ovambos финдерден материал алуға дағдыланған және өз материалдарын шығаруға ынталанбаған. Сондықтан бұл эксперимент тоқтатылды. 1900 жылы ФМС директоры Йозеппи Мустакаллио миссионерлік алаңды тексеру үшін Ованболандқа келді. Тексерілген жерлердің бірі Ондаванга болды. Ол жалпы алғанда, сол жерде көргендеріне риза болды. 1904 жылы Огаст Ханнинен Овамболандқа келгенде, Ондаванга қысқа уақытқа сол жердегі ең маңызды денсаулық сақтау орны болды. Hänninen медициналық көмек көрсету бойынша жұмыс істеуге дайын болмаған, бірақ әскерге шақырылған кезде ол хирургтың көмекшісі немесе қандай да бір фельдшер ретінде жұмыс істеген және ол Ovamboland-та осы жұмысты жалғастыруға құштар болды. Көп ұзамай ол атақты емші ретінде танымал болды. Аугуст Петтинен 1905 жылы Ованболандты көптеген індеттер жайлаған кезде Ондавангаға науқастардан 7000-ға жуық адам келгенін хабарлады. Келесі жылы 3700 науқас келіп жатты. Кейіннен Ханнинен Ониипаға көшіп келіп, күн сайын 4-5 сағаттан науқастарға қараған.

Ондавангадағы қарулы қақтығыс

1906 жылдың ақпан айында Ондаванга миссионерлік станциясының жақын маңына қарулы қақтығыс болды. Бұл шайқас Ондандадағы төңкеріспен байланысты болды. Патшаның немерелері Альбин мен Мартин шомылдыру рәсімінен өтіп, таққа отыру кезегінде тұрды. Олардың әпкесі, Камбонденің әпкесі Амутален патшаны өлтіруге итермеледі. Бұған дейін де бауырластар Камбондтың рұқсатынсыз Камбондтың аймағында мәселелерді шешуге кіріскен болатын. Албин патшаға қарсы әрекет етуді жалғастырмауды шешкенде, ағасы Мартин оны өлтірді. Бұл екі бауырластың жақтастарының арасында қарулы қақтығысқа әкелді. Бұл қақтығыста 40-қа жуық одонга өлтірілді, ал тағы екі ағайынды, сондай-ақ таққа ие болу үшін, жер аударылуға мәжбүр болды. Ондаванга тұрғындарының көпшілігі осы қақтығыстан өздерінің байлығын жоғалтқан сияқты, өйткені 1908 жылы Ондаванга тұрғындары өздерінің қауымын ешқандай жолмен қолдамайтындығы туралы хабарланды.

Әкімшілік аванпост

1914 жылдың басында финдер Ондаванга миссионерлік станциясын тастап кетті. Бірінші дүниежүзілік соғыста ағылшындықтар Оңтүстік-Батыс Африканы басып алған кезде, олар Ованболандқа да келді және 1915 жылы өздерінің әкімшілік орны ретінде Ондаванганы таңдады. Сол жылы Рождество күні Ондавангада алғаш рет Ұлыбританияның елтаңбасы көтерілді. Ағылшындардың қолбасшысы майор К. Н. Мэннинг болды, оның атағы Резидент комиссар болды. 1915 жылдың қазан айында лейтенант Ч. Х. Л. Хан Овамболандқа келді. Ол Карл Уго Ханның немересі, оны Кейп провинциясының Паарл қаласында соңғысының ұлы, Пастор Карл Уго Хан кіші тәрбиеледі. Ол Ованболандта 30 жыл бойы жоғары әкімші болып жұмыс істеді және фин миссионерлері мен отарлаушы әкімшілігінің қарым-қатынасына үлкен ықпал етті. Ондавангадағы үкіметтік станцияның ресми мәртебесі бірнеше жылдан кейін ғана шешілді, 1921 жылы үкімет оны ақыры финдерден сатып алды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында Оңтүстік Африка үкіметі Ованболанд пен Кавангодағы мектеп жұмысын қадағалау үшін Солтүстік Намибияға жергілікті білім беруді ұйымдастырушыны жіберді. Мұндай алғашқы ұйымдастырушы Ондавангада орналасқан Д. Р. Рутман болды. Кейін бұл Grootfontein-ге көшірілді, ал ұйымдастырушы Ovamboland-қа жылына бір рет барады.

Апартеид кезінде

Өзінің стратегиялық әуежайының арқасында Ондванга Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің көршілес Анголадағы науқандары кезінде маңызды алаңға айналды. Жергілікті жол және темір жол байланыстары әскери көліктердің жылдам қозғалысын жеңілдету үшін жақсартылды. 1970 жылға дейін автожол Отживаронгодан кейін асфальтталмаған болса, онжылдықтың аяғында асфальт Ондаванга арқылы Ошакатиге дейін созылды. Намибияның Тәуелсіздік соғысы күшейген сайын, Ондванга 1990 жылы Оңтүстік Африканың аймақтан кетуіне дейін Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымының нысанасына айналды.