Кіріспе

Халықаралық су шаруашылығы институты (IWMI) - Шри-Ланканың Коломбо қаласында орналасқан, Африка мен Азияда орналасқан кеңселері бар CGIAR-ге қарасты коммерциялық емес халықаралық су шаруашылығы ғылыми-зерттеу ұйымы. Институттағы зерттеулер қоршаған ортаны қорғаумен бірге азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету және кедейлікті азайту мақсатында су және жер ресурстарын басқаруды жақсартуға бағытталған. Оның зерттеулері мыналарға бағытталған: судың болуы мен оған қол жеткізу, соның ішінде климаттың өзгеруіне бейімделу; судың қалай пайдаланылатыны және оны қалай өнімдірек пайдалануға болады; судың сапасы және оның денсаулық пен қоршаған ортаға қатынасы; және қоғамдар өздерінің су ресурстарын қалай басқарады. 2012 жылы IWMI-ге Стокгольм халықаралық су институты ауыл шаруашылығы суларын басқаруды жақсартуға, азық-түлік қауіпсіздігін арттыруға, қоршаған ортаның денсаулығын сақтауға және дамушы елдерде кедейлікті азайтуға көмектескен ізашарлық зерттеулері үшін беделді Стокгольм су сыйлығының лауреаты атанды. IWMI тұрақты даму үшін зерттеумен айналысатын ұйымдарды біріктіретін CGIAR-дің мүшесі болып табылады және CGIAR-дің Су, жер және экожүйелер жөніндегі зерттеу бағдарламасын басқарады. IWMI сонымен қатар CGIAR зерттеу бағдарламаларының серіктесі болып табылады: Су шаруашылығы жүйелері (AAS); Климаттың өзгеруі, ауыл шаруашылығы және азық-түлік қауіпсіздігі (CCAFS); Құрғақ жер жүйелері; және ылғалды тропиктер үшін интеграцияланған жүйелер.

Ирригацияға алғашқы көңіл бөліну

Институт 1985 жылы Халықаралық суландыруды басқару институты (IIMI) деген атпен Форд қоры мен Шри-Ланка үкіметі, Халықаралық ауыл шаруашылығы зерттеулері жөніндегі консультативтік топ пен Дүниежүзілік банк қолдауымен құрылған. 1940-1970 жылдардағы Жасыл революция кезінде ірі суару жүйелерін салуға миллиардтаған доллар жұмсалды. Бұл жаңа тыңайтқыштармен, пестицидтермен және жоғары өнімділік беретін тұқым түрлерімен бірге көптеген елдерге азық-түлік өнімдерін көбірек өндіруге көмектесті. Алайда, 1980 жылдардың ортасына қарай, суару жүйелері тиімді жұмыс істемеді; ИИМИ-нің міндеті - себебін анықтау болды. IIМИ зерттеушілері суару мәселелерінің көбінесе техникалық емес, институционалдық екенін анықтады. Ол "Бөлексетілген суаруды басқаруды" (ББУ) суды басқару шешімдеріне фермерлерді тартуға бағытталған әдіс ретінде ұсынды. 1992 жылы Рио-де-Жанейродағы Жер туралы саммитте суды басқаруды орталықтандырылмаған түрде жүзеге асыруды, сонымен қатар табиғи ресурстарды басқаруда фермерлер мен басқа да мүдделі тараптардың рөлін арттыруды ұсынған болатын. Бастапқыда қарсылықпен кездескен ПИМ үкіметтер мен ірі несие беру агенттіктері үшін статус-квоға айналды. 1991 жылы IIMI CGIAR жүйесінің мүшесі болды.

Кеңейткіш көзқарас

1990 жылдардың ортасына қарай су ресурстарына бәсекелестік әлемдегі халық санының өсуі, қалалардың кеңейуі және өнеркәсіптік қолданудың артуы арқасында күшейе түсті. Суландыруды жеке қарастыру енді әлемдік жағдайға қатысы жоқ. Бұл мәселеде жаңа көзқарас қажет болды, ол өзен алабының жағдайында қарастырылып, бәсекелесетін пайдаланушылар мен қоршаған ортаны қамтиды. IIMI ашық және жабық бассейндер, суды есепке алу, көп пайдалану жүйелері, бассейндік институттар, қашықтан зондтау талдаулары және қоршаған орта ағыны сияқты тақырыптар бойынша жаңа зерттеу салаларын әзірлеуді бастады. 1998 жылы оның атауы Халықаралық су шаруашылығы институтына (IWMI) өзгертілді, бұл жаңа кеңінен қарастыратын әдісті көрсетеді. Суды "шешсіз ресурс" деп қарастыруға болмайтыны белгілі болғанымен, 1950 жылдары планетада адамдар саны азайып кеткен кезде, ешкім бұл ресурстың қаншалықты аз екенін білген жоқ. Бұл IWMI-ді анықтауға талпындырды. Оның зерттеулері "Азық-түлік үшін су, өмір үшін су: ауыл шаруашылығындағы суды басқарудың жан-жақты бағасы" атты еңбегінде жарияланды. Есепте көрсетілген картадан әлем халқының үштен бірі "су тапшылығынан" зардап шегетіні көрінеді. Есепте судың физикалық жетіспеушілігі халықтың сұранысын қанағаттандыру үшін жеткіліксіз су ресурстары бар жерде, ал экономикалық судың жетіспеушілігі суға немесе адам қуатына инвестициялардың жетіспеушілігіне байланысты су қажеттіліктері қанағаттандырылмаған жерде деп анықталды.

Судың жаһандық дағдарысын болдырмау

IWMI-нің су тапшылығын анықтау әдісі судың болуы туралы ғылыми пікірталасты кейіннен ортаға салатын жаңа контекст берді. Мысалы, 2007 жылы БҰҰ-ның Дүниежүзілік су күнінің тақырыбы су тапшылығын жеңу болды; АҚШ-тың Worldwatch институты өзінің 2008 жылғы Дүниежүзілік жағдайды бағалауында суды басқару туралы тарауды ұсынды; және Дүниежүзілік экономикалық форум мен ЮНЕСКО-ның 2009 жылы жарияланған есептерінде су тапшылығы қазір әлемдік қаржы дағдарысынан да үлкен қауіп болып табылады деген қорытындыға келді. Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық комиссияның төрағасы доктор Ражендра К. Пачаури 2009 жылғы Нобель конференциясында су тапшылығын атап өтті. Егер қазіргі үрдіс жалғаса берсе, 2030 жылға қарай суды тұтыну көлемі екі триллион текше метрден асады, яғни 6,9 триллион текше метрге дейін жетеді. Бұл 40 пайызға артық, бұл судың жеткілікті мөлшерінен артық. 2010 жылы Стокгольмде өткен Дүниежүзілік су апталығында IWMI су дағдарысын болдырмау үшін алты тармақты жоспарды ұсынды. Институттың пікірінше, келесі әрекеттер қажет: 1) су ресурстары туралы жоғары сапалы деректер жинау; 2) қоршаған ортаға жақсы қамқорлық жасау; 3) су ресурстарын басқаруды реформалау; 4) суды ауыл шаруашылығы үшін пайдалануды жандандыру; 5) суға қалалық және муниципалды сұранысты жақсы басқару; 6) суды басқаруға маргиналды адамдарды тарту. 2011 жылы IWMI өзінің 25 жылдығын атап өтіп, ауыл шаруашылығы мен дамуға арналған очерктер сериясын тапсырды.

Кедейлікті азайту үшін суды басқаруды пайдалану

IWM-нің Үндістанның Гуджарат штатындағы жұмысы суды басқаруды жақсартудың халықтың өмір сүруіне қалай әсер ететінін көрсетеді. 1970 жылдан бастап фермерлерге электр энергиясына субсидиялар енгізілгеннен кейін мемлекет екі түрлі проблемаға тап болды: электр энергиясының банкротқа ұшырауы және жер асты суларының сарқылуы. Бұл жағдай субсидиялардың фермерлерге жер асты суын үнемі тереңдеп бара жатқан тереңдіктерден оңай сорып алуға мүмкіндік бергенімен туындады. Азия даму банкі мен Дүниежүзілік банк үкіметтердің электр энергиясына берілетін субсидияны қысқартып, фермерлерге электр энергиясын тұтынуға байланысты алым төлеуі керектігін айтты. Алайда кейбір штаттарда фермерлер осындай күшті лоббилер құрып, бірнеше министрлер өз орындарынан айырылды. Әрине, басқаша шешім қажет болды. Бұл мәселені зерттеген IWMI ғалымдары үкіметтерге "ақылды үлес бөлуді" енгізуді ұсынды. Олар фермерлерге күн сайын белгіленген сағатта сапалы электр қуатын олар төлейтін бағамен қамтамасыз етуі тиіс. Ақырында Гуджарат осы ұсыныстарды электр энергиясын реформалаудың үлкен бағдарламасына қосуға шешім қабылдады. Кейін жүргізілген зерттеулер оның әсерінің күтілгеннен әлдеқайда зор екенін анықтады. Өзгерістерге дейін құдық иелері ауыл тұрғындарынан суару үшін электр қуатын "ұрлау" арқылы төлем талап етіп отырды. Қабылдау барысында ауыл тұрғындары, мектептер мен өнеркәсіптер электр қуатын сапалырақ пайдалана алды, бұл өз кезегінде адамдардың әл-ауқатын арттырды.