Кіріспе
Биологиялық ұғым Биологияда ресурсты ұстап тұру әлеуеті (RHP) – жануардың толыққанды күресте жеңіске жету қабілеті. Бұл терминді Джефф Паркер физикалық күресу қабілетін күресте табандылық таныту мотивациясынан ажырату үшін енгізген (Паркер, 1974). Алғашқыда қолданылған термин «ресурсты ұстап тұру күші» болған, бірақ «ресурсты ұстап тұру мүмкіндігі» қолданысқа енген. Соңғысы «мүмкіндікке» басымдық беру, RHP жоғарырақ жануардың әрқашан жеңіске жете бермейтінін еске салады. Мысалы, RHP жоғарырақ жануар қарсыласына қарағанда мотивациясы төмен болса (жеңіс арқылы аз пайда көреді), күрестен қалыс қалуы мүмкін. RHP және мотивацияның математикалық модельдері (ресурс құны немесе V) дәстүрлі түрде «қарға-көгершін» ойынына негізделген (мысалы, Хаммерштейн, 1981), онда субъективті ресурс құны «V» айнымалысымен бейнеленеді. RHP және V-ден басқа, Джордж Барлоу (Barlow және басқалар, 1986) үшінші айнымалыны, ол «ерлік» деп атады, күрес нәтижесін анықтауда маңызды рөл атқарады деп ұсынды. Ерлік (немесе агрессивтілік) – жануардың RHP және V әсеріне тәуелсіз бәсекелестікті бастау немесе күшейту бейімділігін көрсетеді.
In biology, resource holding potential (RHP) is the ability of an animal to win an all out fight if one were to take place. The term was coined by Geoff Parker to disambiguate physical fighting ability from the motivation to persevere in a fight (Parker, 1974). Originally the term used was 'resource holding power', but 'resource holding potential' has come to be preferred. The latter emphasis on 'potential' serves as a reminder that the individual with greater RHP does not always prevail. An individual with more RHP may lose a fight if, for example, it is less motivated (has less to gain by winning) than its opponent. Mathematical models of RHP and motivation ( resource value or V) have traditionally been based on the hawk dove game (e. g. Hammerstein, 1981) in which subjective resource value is represented by the variable 'V'. In addition to RHP and V, George Barlow (Barlow et al., 1986) proposed that a third variable, which he termed 'daring', played a role in determining fight outcome. Daring (a. k. a. aggressiveness) represents an individual's tendency to initiate or escalate a contest independent of the effects of RHP and V.
Барлық жануарларға өмір сүру үшін дене бітіміне сәйкес болу инстинктивті (Parker 1974). Жануарлар өздерінің дене бітімін жақсартуға тырысады, осылайша ұрпақ беруге жететіндей ұзақ өмір сүреді. Дегенмен, ресурстар жеткіліксіз болғанда, бұл қиынға соғуы мүмкін; соңында жануарлар ресурстар үшін бәсекелесе бастайды. Ресурстар үшін бәсекелестік қауіпті, ал кейбір жануарлар үшін тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Кейбір жануарлар ресурстар үшін бәсекелескенде тіршілік ету мүмкіндігін арттыратын бейімделу қасиеттерін дамытқан. Осы қасиет – Ресурсты ұстап тұру әлеуеті (RHP) (Parker 1974). Ресурсты ұстап тұру әлеуеті немесе Ресурсты ұстап тұру күші – бұл басқалар бас тартқан жағдайларда күресуді, жұмыс істеуді немесе төзімділік танытуды жалғастыруға итермелейтін мотивацияны анықтайтын термин. RHP қолданатын жануарлар жиі өздеріне қауіп төндіретін жағдайларды бағалайды. Бұл жануарлар қарсыластарының RHP-ін өздеріне қатысты бағалауға қабілетті (Francesca Gherardi 2006). Әдетте, RHP жоғарырақ жануар тірі қалады және кездесетін дауларды жеңеді (Lindström and Pampoulie 2005). Кімнің RHP жоғары екенін анықтау әртүрлі болуы мүмкін. Кейде жануардың дене бітімі үстемдігін көрсетеді. Алайда, RHP бұрынғы қоныстану және ресурс сапасы туралы білім арқылы да өлшенуі мүмкін (Lindström and Pampoulie 2005). Бұл жағдайда RHP тікелей қауіп-қатерлерге байланысты емес; кейде жануар RHP-ді олардың қазіргі өмір сүру жағдайы қорғауға тұрарлық екенін анықтау үшін пайдаланады. Айтқандай, RHP жануардың күресуге физикалық қабілетіне емес, оның мотивациясына көбірек назар аударады. RHP әрқашан жеңіске жететінін анықтамайды (Hurd 2006). RHP және басқа да факторлар, соның ішінде ресурстың құны және жануардың агрессивтілігі (немесе ерлігі) жануардың күресті бастауы және жеңуінің қаншалықты ықтимал екенін анықтауға көмектеседі.
Жақында жүргізілген зерттеулер
Еркек құм гобилері (шаңшық қанатты балық) жұбын тарту және көптеген жұмыртқаларды орналастыру үшін үлкен ұялар салуы керек. Егер аталық кішкентай және тартымсыз болса, бірақ үлкен ұясы болса, онда оның үлкен, тартымды аталық келіп, ұясын "ұрлап алу" қаупі бар. Ал егер аталық үлкен болса, бірақ кішкентай ұяда тұрса, онда оның жұбай тапқанға және ұрпағын орналастырғанға мүмкіндігі азаяды. Қандай жағдайда болса да, еркек құм гобиі RHP-ді пайдаланып, оның қалуы немесе кетуі дұрыс екенін анықтауы керек (Lindström and Pampoulie 2005). Теңіз анемонында, Actinia equina, морфологиялық ерекшеліктері олардың ресурстарды ұстап тұру әлеуетін анықтайды. А. equina жақын маңдағы анемондармен шайқасқанда өз RHP-ін "бағалайды". Дене мөлшері негізгі RHP болып көрінеді, егер басқа анемонмен жанасу нәтижесінде у шыққанда қабық пайда болмаса. Егер қабық пайда болса, онда нематоцист ұзындығы олардың RHP-нің басты факторы болады (Rudin and Briffa 2012). Ресурстарды ұстау күшінің кейбір ерекшеліктері шартты көші-қон мінез-құлқына ұқсас. "Осы әрекеттен қандай пайда көремін?" деген ойлау процесі екеуінің де ортақ белгісі. Егер толыққанды шайқастың нәтижесі екі ғана нәрсе болса – өлім немесе ресурстар үшін бәсекеде жеңіс – онда жекелеген ағзалар бір-бірімен қарым-қатынасқа түсіп, шайқас бастауға бейім болмайды, себебі салдары тым ауыр болар еді. Осыған ұқсас принциптер шартты көші-қон мінез-құлқына да қолданылуы мүмкін. Бағынышты аталықтар көшіп кетудің қауіпті салдарынан көшіп кетуге аз бейім. Егер бағынышты аталықтар үлкен аталықтармен бірге ресурстар шектеулі жерге көшіп кетсе, олардың тірі қалу мүмкіндігі күрт төмендейді. Олар, көбінесе ресурстарды жоғалтатынын білгенде, қандай пайда көре алады? Шартты стратегия бойынша, әлеуметтік жағынан үстем ағзалар өздерінің жағдайына сәйкес ең қолайлы нұсқаны таңдай алады.