Кіріспе

Сэр Уильям Баттен (1601 - 5 қазан 1667) - Англияның теңіз офицері және саяхатшы, Сомерсеттен шыққан, мансабын саудагер теңізші ретінде бастады. Бірінші Англия азамат соғысы кезінде Парламенттік теңіз күштерінің бас қолбасшысының орынбасары болды, ал 1648 жылы Екінші Англия азамат соғысы басталғанда Корольшілерге кетті. 1660 жылғы Стюарттардың қайта орналасуынан кейін ол Рочестерден Парламент депутаты болып сайланды және 1638 жылдан 1648 жылға дейін атқарған Теңіз сарқырамасының инспекторы лауазымына қайта тағайындалды. Осы қызметте ол жазушы Сэмюэл Пеписпен әріптес болды, ол оны өзінің "Күнделігінде" жиі еске алады, көбінесе оның кемшіліктерін айтады.

Жеке мәліметтер

Уильям Баттен шамамен 1601 жылы Сомерсет графтығының Гордано ауданындағы Истон қаласында дүниеге келген. Ол сауда кемесінің капитаны болған Эндрю Баттеннің екінші ұлы еді. Оның отбасы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оның ағасы да сауда флотында қызмет еткен, ал кем дегенде бір қарындасы болған, ол Капитан Джон Браунға үйленді, ол Парламенттік флотта Баттенмен бірге қызмет еткен. 1625 жылы ол Джон Браунның қарындасы Маргаретке, лондондық аяқ киім шеберінің қызына үйленді. Олардың алты баласы болды, олардың кем дегенде төртеуі одан кейін тірі қалды: Уильям (1626–1675 жылдан кейін), Линкольн қонақ үйінің мүшесі, Бенджамин (1644–1684), әкесінің ізімен теңізге кеткен, Мэри, ол Джеймс Лемонға үйленді, және 1637 жылы туған Марта, ол 1663 жылы кеме жасаушы Уильям Каслға үйленді. Сэмюэл Пеппс өзінің «Күнделігінде» балалары мен олардың жұбайлары туралы айтады және олардың ешқайсысы туралы, әсіресе Уильям Касл туралы жақсы пікірде емес. Ол 1663 жылы мас күйінде қызметшілерімен ұрысып қайтыс болған Маргареттің інісі Джон туралы жағымды пікір білдіреді. Маргарет 1650 жылдары қайтыс болды, ал 1659 жылы Баттен тағы да үйленді, бұл жолы Вестминстерлік Уильям Вудстоктың жесірі Элизабет Вудстокке (1683 жылы қайтыс болды) үйленді. Екінші некесінен балалары болған жоқ.

Ерте мансап

Бэттен Лондондағы Саудагерлер компаниясында шәкірт ретінде бастады, 1623 жылы толық құқықты мүше болды. Бірақ ол әкесі мен ағасының ізімен сауда теңіз флотына қатысуды шешті. 1625 жылы Ұлы Ярмуттан келген саудагер Томас Хорттың Шпицбергенге жіберген екі кит аулау кемесінің бірінің командирі ретінде танылды. 1625 жылы ағылшын-испан соғысы басталды және 1626 жылдың тамызында Баттен испан кемелеріне шабуыл жасауға рұқсаты бар, 350 тонналық қарулы сауда кемесі "Салютацияның" капитаны болды. Кейіннен ол кит аулаумен айналысуын жалғастырды және 1630 жылы "Чарльз" кемесінің капитаны және бір бөлігінің иесі болды, ол 1638 жылға дейін осы лауазымда болды, содан кейін "Confident" кемесін иеленді, ол әскери мақсатта қайта жабдықталған сауда кемесі және Корольдік теңіз күштері жалдаған, Кеме салығынан төленген. 1500 фунт стерлинг төлегені үшін Баттен 1638 жылдың қыркүйегінде, 1638 жылдан 1642 жылға дейін Лорд-адмирал болған Нортумберленд графының қолдауымен Теңіз күштерінің инспекторы болды.

Үш патшалықтың соғыстары

Нортумберленд тағайындаған көптеген офицерлер сияқты, оның ішінде саяси және діни радикалдар Томас пен Уильямның әкесі Уильям Рейнсборо, Баттен Пресвитериан болды және бұрын Корольдік теңіз флотында қызмет етпеген еді. Бұл саясат флоттағы "Құдайға адал" капитанның санын арттыруға бағытталған. Чарльз I-мен саяси күрес күшейгенде, 1642 жылдың наурыз айында Парламент шын ниетті пуритан Роберт Ричті, Уорвиктің 2-графы етіп теңіз флотының бас қолбасшысы етіп тағайындады, ал Баттен оның вице-адмиралы және екінші қолбасшысы болды. Бұл лауазымдар 1 шілдеде бекітілді, ал одан кейін Баттен патшадан флотты өзінің қарамағына беруді талап ететін бұйрық алды. Ол дереу Уорвикті шақырды, ол Парламентті қолдады, содан кейін көптеген капитан оның соңынан ерді. Кейінірек, корольдік саясаткер және тарихшы Эдвард Хайд, Кларендонның 1-графы атап өткендей, Баттеннің флотты қамтамасыз етудегі шапшаң әрекеті парламенттік мақсатқа үлкен көтеріліс болды. Оның иелігі оларға өз сауда жолдарын қорғауға және роялистердің импортын тоқтатуға мүмкіндік берді, ал басқа елдер қарсыластарын қолдап, Еуропадағы ең күшті теңіз флотының біріне қарсы шығудан сақтанды. Ньюкаслдан басқа, 1642 жылдың тамызында Англиядағы бірінші азаматтық соғыс басталғанда, Парламент Англия мен Уэльстегі барлық маңызды порттарды бақылауда ұстады. Бұл оларға ішкі су жолдарына қол жеткізуді бақылауға мүмкіндік берді, бұл 19 ғасырда теміржол пайда болғанға дейін адамдар мен жабдықтың көп көлемін тасымалдаудың негізгі тәсілі болды, сондай-ақ Уэльстегі, Оңтүстік-Батыстағы және Солтүстік-Шығыстағы роялистік аймақтардың бір-бірін қолдауына жол бермеді. 1642 жылдың басында Чарльз өзінің әйелі Генриетта Марияны қару-жарақ сатып алу үшін Еуропаға жіберді; қауіпсіз порттың болмауы оның 1643 жылдың ақпанына дейін қайтуын кешіктірді, тіпті ол Скарбороға Баттен басқарған эскадрильядан қиындықпен құтылғаннан кейін ғана жетті. Роялистер 1643 жылы Бристоль мен Эксетерді басып алғанымен, олардың маңызды флоты болмады, сондықтан Баттен соғыстың көп бөлігін парламенттік гарнизондарды жабдықтаумен немесе жағалау операцияларын қолдаумен өткізді. Олардың ішінде Лайм-Регис пен Плимуттың 1644 жылғы қоршауы болды, онда ол жарым аралдың ұшында блокхаус салды, ол содан бері Баттен тауы деп аталады. 1645 жылдың ақпанында ол Веймутқа қарсы роялистердің шабуылын тойтарды, бұл Уорвикті өзін-өзі мойындау туралы жарлықтан кейін отставкаға кетуге мәжбүр етті. Баттен қолбасшылыққа өтті, бірақ оның жоғарылатуы уақытша деп есептелгендіктен, ол өзінің бастапқы шеніне ие болды, бұл парламенттік ісінен алыстауының басталуы болды. 1645 жылдың тамызында Баттен Роуленд Логарнның Колби Мурдағы жеңісін қолдады, бұл Пемброкширді Парламент үшін қамтамасыз етті, содан кейін 1646 жылдың ақпанында Дартмутты қайта басып алуға көмектесті. Чарльз 1646 жылдың маусымында шотландтарға бағынды, бірақ жеңіс Оливер Кромвель сияқты діни тәуелсіздердің Жаңа үлгідегі армияға үстемдік еткенін және Нортумберленд пен Баттен сияқты парламентте көпшілікті құраған орташа дәрежелі пресвитериандар арасындағы айырмашылықты көрсетті. 1647 жылдың маусымында армия олардың басты қарсыластары ретінде танылған он бір депутаттың импичментін талап етті; тұтқындалудан қашу үшін олар тамыз айында теңіз арқылы Голландия Республикасына қашып кетті және Баттен оларды ұстап, босатып, нәтижесінде қолбасшылықтан алынған. Баттен 1646 жылдың желтоқсанынан бастап шотландтық келісімшартшылармен жасырын хат алмасып жүрді және енді Жаңа үлгіге Парламенттің бақылауын қайта орнату үшін жасалған төңкеріс үшін флотта қолдау ұйымдастыруға тырысты. 1648 жылдың сәуірінде Екінші ағылшын азаматтық соғысы басталғанда флоттың бір бөлігі роялистерге көшті, ал шілде айының басында Баттен өзінің және Уорвиктің фрегатының бір бөлігі болған Констант Уорвик кемесімен Голландияға аттанды. Бұл жерде ол принц Чарльзбен кездесті, ол оны рыцарь және жаңа Роялистік флоттың қолбасшысы етті. Баттен көптеген роялистік эмигранттардың күдігіне ілікті, әсіресе оны қолбасшылықтан ауыстырған принц Руперт. 1648 жылдың қараша айында Англияға оралды.

Қалпына келтіру

Бэттен Екінші Азамат соғысы кезінде жасаған әрекеттері үшін жазадан құтылып, Ұлыбритания Республикасы кезеңінде коммерциялық қызметке көшті. 1660 жылы Стюарттардың қайта орналасуынан кейін ол Теңіз күштерінің инспекторы қызметіне қайта тағайындалды, бұл оны Самюэл Пеписпен жақын байланысқа түсірді, ол оны күнделігінде жиі еске алады. Көптеген жазбаларда олардың араздасулары тіркелген, ал Бэттен әкімшілік жағынан нашар және жемқор ретінде бейнеленеді, бірақ сол заманғы стандарттармен салыстырғанда оның осылай болуы күмәнді. Дегенмен, Пепис оны «жақсы көрші» деп мойындады. 1661 жылы Бэттен Рочестерден Кавалер Парламентіне депутат болып сайланды және 1663 жылы Тринити Хаусының басшысы болды. Екінші некесі оған Валтемстоудегі мүлікті әкелді, Пепис айтуынша, ол онда «патша секілді өмір сүрді». 1667 жылдың 5 қазанында қысқа аурудан кейін қайтыс болып, 4000 фунт стерлингтен астам қарыз қалдырып, Уолтемстоудағы Сент-Мэри шіркеуіне жерленді.