Кіріспе
Тонга аралы – Тынық мұхитындағы Тонга аралдарындағы вулкандық арал. Оның ең биік нүктесі – , ал оның ауданы – , оның атауы «қасиетті арал» дегенді білдіреді. Аралдың бұрынғы атаулары – «сатқын аралы» немесе Кеппел аралы. Нуатопутапу Тонга аралдары тобының солтүстігінде, Самоамен шекараға жақын Ваваудан шалқап жатыр. Оның ең жақын көршілері – солтүстік-солтүстік-шығыста орналасқан шағын Тафахи аралы және Ниуафо’у аралы. Бұл үш арал бірге Ниуа аралдарының әкімшілік бөлімін құрайды. Нуатопутапу әуежайы халықаралық рейстерді қабылдайды. 2021 жылы халық саны 719 адамды құрады. Нуатопутапу негізінен үш ауылдан тұрады: Хихифо (тоңга тілінде «батыс» дегенді білдіреді), Вайпоа және Фалехау. Хихифо – ең ірі ауыл, атауынан көрініп тұрғандай, аралдың батыс бөлігінде орналасқан. Онда жергілікті мемлекеттік мекемелердің көпшілігі бар, оның ішінде пошта, телекоммуникация, полиция бөлімі және жоғары мектеп. Үш ауылдың барлығында бастауыш мектептер бар. Вайпоа аралдың орталық бөлігінде орналасқан. Фалехау, Вайпоаның шығысында, солтүстік-батыс жағалаудағы аралдың жалғыз портына қарап жатыр.
Niuatoputapu is a volcanic island in the island nation of Tonga, Pacific Ocean. Its highest point is , and its area is Its name means sacred island. Older names for the island are Traitors Island or Keppel Island. Niuatoputapu is located in the north of the Tonga island group, away from Vavau near the border with Samoa. Its closest neighbours are the small island of Tafahi, which is only to the north northeast, and the island of Niuafo'ou. Those three islands together form the administrative division of the Niuas. Niuatoputapu Airport accepts international flights. The population was 719 in 2021. Niuatoputapu consists primarily of three villages: Hihifo (meaning "west" in Tongan), Vaipoa, and Falehau. Hihifo is the largest village, and, as its name suggests, it lies in the western part of the island. It has most of the local governmental facilities, including the post office, telecommunications, police station, and a high school. There are primary schools in all three villages. Vaipoa lies in the middle of the island. Falehau, which is east of Vaipoa, fronts on the island's only harbor, on the northwest coast.
Тарих
Бұл аралдың дәстүрлі билеушілері Маату әулеті болып табылады. Аңыздарға сәйкес, олардың ертедегі бір мүшесі Секетоа балық құдайы болған. 1616 жылы Виллем Шутен мен Якоб Ле Мэр «Эендрахт» (Бірлік) кемесімен әлемді айналып өтегенде Ньюатопутапуды еуропалық карталарға енгізді. Олар Тафахи тұрғындарымен сәтті сауда жасасты, бірақ онда қолайлы тірек таба алмағандықтан, оңтүстік көршісіне бет бұрды. Бірақ онда оларды бейбіт қарсы алмады. Жергілікті тұрғындар кемеге шабуыл жасап, голландиялықтарға таяқтармен ұрды, содан кейін мылтықтың күшін білді. Осыдан кейін, кокос, убе тамыры (мүмкін, уфи (ям)), шошқа және су саудасына мүмкіндік беретін шартты келісімге келді. Аралдың «патшасы» келді, бірақ кемеге шықпады. «Ол қалғандары сияқты жалаңаш еді», тек арал тұрғындарының оған көрсеткен құрметінен ғана ерекшеленді. Ертесі күні голландтар ауада бірдеңе сезіп, патша тағы келгенде, ол кенеттен шабуылға бұйрық берді. Олардың саны 700-800-ге жететін, 23 жұп қайықпен және 45 жалғыз қайықпен келді. Бірақ голландтар мылтықтан және 3 зеңбіректен оқ атып, арал тұрғындарын тез шашыратып жіберді. Шутэн мен Ле Мэр батысқа қарай сапарларын жалғастырып, Веррадерс (Сатушылар) аралын қалдырды.
Танымал мәдениетте
2001 жылғы "The Other Side of Heaven" фильмі Джон Гробергтің Ниуатопутапу аралындағы ӘҚТ миссионерлік қызметін көрсетеді. Алайда, фильмнің түсірілімі Кук аралдарындағы Раротонга және Жаңа Зеландияның Окленд қаласында жүзеге асты.
2009 жылғы цунами
2009 жылғы 8 магнитудалы жер сілкінісі және Самоа аралдары аймағында 29 қыркүйекте жергілікті уақыт бойынша сағат 06:48:11-де (17:48:11 UTC) болған цунами салдарынан Niuatoputapu аралы зардап шекті. Аралдың 46 пайызы суға батты, ал аралдағы ғимараттардың жартысынан астамы қирады. Хихифода тоғыз адам қаза болды.