Кіріспе

Польшалық штангамен секіруші Уладислав Козакевич (8 желтоқсан 1953 жылы туған) – зейнеткер польшалық спортшы. Ол 1980 жылғы Мәскеуде өткен жазғы Олимпиадада алтын медаль жеңіп алғанымен және қарсыласып тұрған кеңес көрермендеріне көрсеткен құрмет белгісімен әйгілі. Польшада бұл әрекет кеңестік үстемдікке қарсы тұрудың символы ретінде қабылданып, «Козакевичтің әрекеті» (gest Kozakiewicza) деп аталды. Одан бөлек, ол континенттік деңгейде бірнеше медаль жеңіп алды, екі жазғы Универсиаданың чемпионы атанды және таяқпен секіруден әлемдік рекордты үш рет жаңартты – екі рет ашық ауада және бір рет жабық стадионда. Сондай-ақ ол он рет Польша чемпионы болды.

Алғашқы жылдар

Козакевич 1953 жылғы 8 желтоқсанда Вильнюске жақын, Литва КСР-інің Шальчининка қаласында поляк отбасында төрт бауырдың төртіншісі әрі ең кішісі болып дүниеге келді. Оның әкесі Станислав тігінші, анасы Франциска үй шаруасымен айналысты. 2013 жылы жарық көрген өмірбаянында айтқандай, ол бала кезінде әкесінен, сондай-ақ бүкіл отбасы физикалық зорлық-зомбылыққа ұшыраған. Отбасы 1958 жылы Совет Одағында тұратын поляктардың соғыстан кейінгі репатриациясының соңғы толқыны аясында Польшаға көшіп келді. Біріншіде Грифцедегі босқындар лагерінде болды, содан кейін Гдыняға қоныс аударды, онда Влодзіславтың әкесі док жұмысшысы болып жұмыс таба алды.

Жеңіл атлетикадағы мансабы

Владиславтың ағасы Эдуард (1948 жылы туған) жергілікті «Балық Гдыня» клубында таяқпен секіруге ниеттенген (кейін онсайысқа ауысқан) спортшы болды. 1966 жылы бір күні ол 13 жасар інісін де жеңіл атлетиканы сынап көруге шақырды. Ол інісіне таяқпен секіруді үйретті, ал Владиславтың дарынын оның алғашқы жаттықтырушысы Валенти Вейман байқады. 1972 жылы Владислав Козакевич Польшаның жасөспірімдер арасындағы жабық және ашық аренадағы рекордтарын жаңартты, сондай-ақ алғаш рет 5 метрлік шекті бұзды. Бір жыл өткен соң, жаттықтырушысын Ришард Томашевскиге ауыстырғаннан кейін, ол 5,35 метрмен Польшаның ересектер арасындағы рекордын жаңартты және 1974 жылы Римде өткен Еуропа чемпионатында күміс жүлде алып, халықаралық аренадағы тұңғыш қадамын жасады. 1975 жылы Катовицеде өткен Еуропа чемпионатында қола медаль жеңіп алды, ал маусым соңында Януш Кусочинскийті еске алу турнирінде 5,60 метрге секіріп, жаңа еуропалық рекорд орнатты.

Үстем жылдар

1976 жылы Монреальде өткен жазғы Олимпиада ойындарында Козакевич алтын медальді жеңіп алуға үміткерлердің бірі болды, бірақ Олимпиадалық дебюті көңіл көншітпейтін аяқталды. Финалға дайындалу кезінде жаттығу секірісінде буын капсуласын жыртып алды және кейін 5,25 метрді ғана еңсере алды, нәтижесінде 11-орынға табан тіреді. Бәйгеде оның көп танылмаған отандасы Тадеуш Слюсарский жеңіске жетті. Козакевич Монреальден кейін үш аптадан соң ғана жарысқа оралды. Бірақ, көп ұзамай, ол Польша жеңіл атлетика қауымдастығы (PZLA) тарапынан жапондық Onitsuka Tiger компаниясының өндірісіндегі аяқ киімдерін таңдағандығы үшін дисквалификацияланды, бұл федерацияның ресми демеушісі болған Adidas орнына бір жыл бұрын қол қойған келісімшартқа сәйкес келеді. Бұл Козакевичке алты айға шетелдегі жарыстарға қатысуға тыйым салды және ұлттық федерациямен келіспеушіліктер мен бағынбаушылық үшін санкциялардың басталуын білдірді. Дисквалификация ақыры қысқартылып, Козакевич 1977 жылы Сан-Себастьянде өткен Еуропа чемпионатында өнер көрсетуге мүмкіндік алды, онда ол 5,51 метрлік жаңа чемпионат рекордын орнатып жеңіске жетті. Бұл өте табысты маусымның бастамасы болды, оның ішінде ол Софиядағы жазғы Универсиадада жеңіске жетті және Варшавадағы Еуропа кубогының жартылай финалында 5,66 метрлік жаңа еуропалық рекордты көрсетті. Жыл бойы ол тек бір рет жеңіліске ұшырады – 1977 жылғы Әлем кубогында, онда Еуропа құрамасы атынан шығып, американдық Майк Таллиден кейін екінші орын алды. Келесі маусымда Козакевич түрлі жарыстарда жеңіске жетіп, екі маңызды халықаралық жарыста медальдарды мүшкелмен жіберді. Біріншіден, ол 1978 жылы Миланда өткен Еуропа чемпионатында бесінші орын алды, содан кейін ауруға шалдыққаннан кейін Прагадағы 1978 жылғы Еуропа чемпионатында төртінші орын алды. Федерация бұл көрсеткішті үлкен шығын деп бағалап, оған тағы да жарты жылдық дисквалификация салды. 1979 жылы Козакевич Венада өткен Еуропа чемпионатында жеңіске жетті, бұл оның осы жарыстағы екінші алтын медалі болды, сонымен қатар жабық үйлердегі еуропалық рекордты 5,58 метрге жеткізді. Кейін ол 1979 жылы Мехикодағы Универсиадада жеңіске жетті, онда биіктігі жоғары жағдайда 5,60 метрге секірді. 1980 жылғы маусым жақсы басталған жоқ, өйткені ол 1980 жылы Батыс Германияның Синдельфинген қаласында өткен Еуропа чемпионатында төртінші орынды иеленді. Бұл жарыста совет спортшысы Константин Волков жеңіске жетті, ол алдағы Мәскеу Олимпиадасында Козакевичтің басты қарсыласы болды. Алайда, сол жылдың мамыр айында Миланда өткен жарыста Козакевич өмірінде алғаш рет әлемдік рекордты 5,72 метрлік көрсеткішпен жаңартты. Жаздың соңында екі француз осы рекордты жақсартты, алдымен Тьерри Вигнерон оған үш сантиметр, содан кейін Филипп Хувион тағы екі сантиметр қосып, 5,77 метрге жеткізді.

Олимпиадалық алтын медаль мен Козакевичтің қимылы

Олимпиада финалындағы спорт деңгейі, 1980 жылғы 30 шілдеде Мәскеудегі Орталық Ленин стадионында өткен, төрт жыл бұрынғыдан едәуір жоғары болды. Кем дегенде алты спортшы бұрынғы Олимпиада рекордын асып түсті. Алайда, стадиондағы атмосфера, бүкіл ойындар сияқты, жергілікті совет көрермендерінің кез келген совет емес қатысушының әрекетіне наразылық білдіруімен, ысқырықтап, тілдік шабуыл жасауымен өте жағымсыз болды. Совет шенеуніктері тіпті Козакевичтің секіруіне бөгет қоюға тырысты, оның секіру кезінде стадион есіктерін ашып, желдің жағдайын өзгертуге әрекет етті. Бұл Козакевичті ашуландырды, ол сол күні басқа ешбір қатысушыдан 5,70 метр биік секіріп, наразылық білдірген көрермендерге қарсы белгілі бір жесті жасады. 5,75 метрді сәтті асып өткеннен кейін ол сол жестіні қайталады, бұл оның жергілікті фаворит Константин Волковты жеңгенін анықтады. Содан кейін ол 5,78 метрмен әлемдік рекордты жаңарып, өзінің басымдығын толыққанды растады. Бұл 1920 жылдан бері Олимпиада ойындарында таяқпен секіруден әлемдік рекордтың алғаш рет жаңаруы болды. Оқиғаның суреттері әлемді шарлап, Совет Одағы мен оның одақтас елдерін қоспағанда, көптеген Шығыс блогы елдерінде тікелей телеарналар арқылы көрсетілді. Халықаралық бақылаушылар оқиғаға әртүрлі реакция білдірсе де, Козакевичтің әрекеті Шығыс Еуропадағы совет үкіметіне наразылық білдірген поляк қоғамында кең қолдау тапты (Польша сол кезде екі айдан кейін "Солидарность" кәсіби одағының құрылуына әкелген жұмысшылар ереуілінің ортасында болды). 1980 жылғы Олимпиада аяқталғаннан кейін Польшадағы совет елшісі Козакевичтің "совет халқын қорлағаны" үшін медальдан айыруды талап етті. Польша үкіметінің ресми жауабы Козакевичтің қол қимылы оның күш салғаннан туындаған еріксіз бұлшық ет спазмы болғанын мәлімдеді. Орыс көрермендері орыс емес қатысушыларға ысқырықтап, наразылық білдірді. Олар бізді алаңдату үшін ысқырықтады, шуды көзге елестетіңіз: Лужники стадионында 70 000 адам болды, олардың шамамен 10 000-ы туристер болды. Мен әлемдегі рекордты жаңартқаным үшін ысқырықталған жалғыз адам екенімді түсіндім. Сондықтан мен жерге қонғанда оларға "поляк шахтасын" көрсеттім, мүмкін болатын ең жақсысын. Мен ысқырықтап отырған совет көрермендеріне ашуымды білдірдім, спортта ешкім ысқырықтамайды. Телеарналарға қарасаңыз, адамдар қалағанда ырғақты түрде қол шапалақтаса немесе жай ғана тыныш отыратынын көресіз.

Мәскеуден кейін

1982 жылы Козакевич ұзақ жылдар бойы жаттықтырған Ришард Томазевскиден айырылып, жақсы формаға енуге тырысып, Польша үшін соңғы медалін – 1982 жылғы Милан қаласында өткен Еуропа чемпионатының жабық ғимараттағы жарысында қола жүлдеге ие болды. Жазда ол нашар формада екенін айтып, ашық ауадағы Еуропа чемпионатынан бас тартты, бұл үшін PZLA-дан тағы 6 айға дисквалификацияланды. 1983 жылғы келесі маусым Козакевич үшін сәтті басталмады, ол Будапештте өткен 1983 жылғы Еуропа чемпионатының жабық ғимараттағы жарысында 9-шы орынды ғана иеленді. Осы нәтижеден кейін ол жаттықтырушы Томазевскимен қайта бірігіп, 1983 жылы Хельсинкиде өткен әлем чемпионатында жақсы нәтиже көрсетуге дайындық жасады. Ол осы жарыста 5,40 метрден секіріп, сегізінші орынды иеленді. 1984 жылғы Олимпиада жылында Козакевич жақсы нәтижелер көрсетіп, шілде айында 5,75 метрге дейін секірді. Алайда, КСРО бастаған Лос-Анджелес Олимпиадасына бойкот жариялау салдарынан Шығыс блогының көптеген спортшылары Олимпиадаға қатыса алмады. Оның орнына, социалистік елдер үшін балама шара – Достық ойындары ұйымдастырылды, ерлер арасындағы жеңіл атлетика жарыстары Мәскеуде өтті. Козакевич бұл ойынға қатысудан бас тартты, 5,40 метрден сәтті секіріп алғаннан кейін жарақаттанғанын айтып, жарыстан шықты. Оның бұл әрекеті Польша федерациясын ашуландырды, ол Достық ойындарынан кейін Брюссельде өткен кездесуден дереу Польшаға оралуын талап етті. Ол бас тартқаннан кейін тағы да дисквалификацияланды.

Батыс Германияға көш

1985 жылы дисквалификациясы аяқталғаннан кейін де Козакевичке 5,70 метрге секірмесе, шетелдегі жарыстарға қатысуға рұқсат берілмеді. Ол тізе операциясынан кейін жазылып жатқандықтан, мұның орындалуы қиын болды. Отбасын асырай алмағандықтан, Польшадан қашуға шешім қабылдады. Туған елі үшін соңғы рет сәуір айында Сан-Паулуде өнер көрсетті, ал 1985 жылдың шілдесінде Батыс Германияға қашып кетті. Зейнеткерлікке шыққанға дейін ақша табудың уақытша жолы деп ойлаған бұл қадам, кейіннен тұрақтыға айналды. Ол Ганноверде тұрып, жергілікті клубқа қосылып, сондай-ақ, тікпақ секіруден жаттықтырушы болып жұмыс істеді. 1986 жылдың мамырында Козакевич әйелінің ата-бабалары Германияда туғандықтан, Батыс Германия азаматтығын алды. Одан кейін ол Батыс Германияда 5,70 метрлік жаңа рекорд орнатты, ол 1994 жылға дейін сақталды. 1988 жылы Козакевич 5,62 метрге секірді, бұл Сеулдегі 1988 жылғы Олимпиада ойындарының талабы болды. Алайда, ереже бойынша, Польша федерациясы оған Олимпиадада жаңа ел үшін өнер көрсетуге рұқсат беруі керек еді, бірақ олар рұқсат бермеді. Козакевич 1989 жылы кәсіби жеңіл атлетикадан зейнеткерлікке шықты.

Жеңіл атлетикадан кейін

1980-ші және 1990-шы жылдары жас дағдыларын дамытудан бөлек, ол көптеген кәсіби спортшылардың, көбінесе бұрынғы Кеңес Одағынан шыққандардың менеджері ретінде де жұмыс істеді. 1998-2002 жылдары Гдыня қалалық кеңесінің құрамына кірді. 2011 жылы Польша халық партиясы тізімі бойынша Польша парламентіне сайлануға тырысты, бірақ сәтті болмады.

Жеке өмір

1977 жылдан бері бұрынғы жүзуші Анна Козакевичпен үйленген. Олардың екі қызы бар: Катажина (1979 жылы туған) және Малгожата (1983 жылы туған). 1986 жылдың желтоқсан айында ол Солтүстік-Батыс Германиядағы Төменгі Саксония штатындағы Биссендорфқа қоныстанды және осы күнге дейін сонда тұрып келеді.

Халықаралық жарыстар

1974 жылғы Еуропа чемпионаты
Рим, Италия
2-орын 5.35 м
1975 жылғы Еуропа чемпионаты (ішкі)
Котовице, Польша
3-орын 5.30 м
1976 жылғы Олимпиада ойындары
Монреаль, Канада
11-орын 5.25 м
1977 жылғы Еуропа чемпионаты (ішкі)
Сан-Себастьян, Испания
1-орын 5.51 м
Универсиада
София, Болгария
1-орын 5.55 м
Әлем кубогы
Дюссельдорф, Батыс Германия
2-орын 5.55 м
1978 жылғы Еуропа чемпионаты (ішкі)
Милан, Италия
5-орын 5.40 м
Еуропа чемпионаты
Прага, Чехословакия
4-орын 5.45 м
1979 жылғы Еуропа чемпионаты (ішкі)
Вена, Австрия
1-орын 5.58 м
Универсиада
Мексико, Мексика
1-орын 5.60 м
1980 жылғы Еуропа чемпионаты (ішкі)
Зиндельфинген, Батыс Германия
4-орын 5.50 м
Олимпиада ойындары
Мәскеу, Совет Одағы
1-орын 5.78 м
1982 жылғы Еуропа чемпионаты (ішкі)
Милан, Италия
3-орын 5.60 м
1983 жылғы Еуропа чемпионаты (ішкі)
Будапешт, Венгрия
9-орын 5.30 м
Әлем чемпионаты
Хельсинки, Финляндия
8-орын 5.40 м
1984 жылғы Достық ойындары
Мәскеу, Совет Одағы
6-орын 5.40 м

Маусымның үздіктері

1969 – 3.85
1971 – 4.65
1972 – 5.02
1973 – 5.35
1974 – 5.38
1975 – 5.60
1976 – 5.62
1977 – 5.66
1978 – 5.62
1979 – 5.61
1980 – 5.78
1981 – 5.62
1982 – 5.60
1983 – 5.62
1984 – 5.70
1985 – 5.55i
1986 – 5.70
1987 – 5.65
1988 – 5.55
1989 – 5.50