Иллиам Дхон: Манн саяхатшысы және саяси қайраткері
Illiam Dhone
Иллиам Дхон (Уильям Кристиан) – мэнский политик (1608-1663), личность, вызывающая споры: патриот или предатель? Биография, происхождение и роль в истории острова Мэн.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Манкс ұлтшылы және саясаткері (1608–1663)
Manx nationalist and politician (1608–1663)
Ильям Доун (ағылшын тілінде «Қоңыр Уильям» деген мағынаны білдіреді; 14 сәуір 1608 – 2 қаңтар 1663), сондай-ақ Уильям Кристиан деп белгілі, Манкс саясаткері және көзқарасына қарай патриот, көтерілісші немесе сатқын. Ол Эван Кристианның ұлы, ол деймстер болған. Манкс тілінде Ильям «Доун» сөзі – оның қара шашы болғандықтан алған лақабы, ал ағылшын тілінде ол «Қара шашты Уильям» деп аталған.
Illiam Dhone (literally meaning 'Brown William' in English; 14 April 1608 – 2 January 1663), also known as William Christian, was a Manx politician and depending on viewpoint, patriot, rebel or traitor. He was a son of Ewan Christian, a deemster. In Manx, Illiam [[wikt:dhone literally translates to Brown William—an epithet he received due to his dark hair—and in English he was called Brown haired William.
Балалық шағы мен отбасы
Доунның ерте жылдары туралы көп мәлімет жоқ. Ол Эван Кристиан мен оның әйелі Кэтрин Харрисонның Банкфилд, Истхолмдегі үшінші тірі ұлы және ең кіші мұрагері болды. Дхоне, көбінесе, аралдың оңтүстік-шығысындағы Малев приходындағы Рональдсвейдегі Дербихавендегі отбасылық мүлікте дүниеге келген болуы мүмкін. Дербихавендегі шаруашылық, Рональдсвей үйі ретінде танымал болды, ол 1940 жылдары Рональдсвей әуежайын салу үшін бұзылды. Эван Кристиан Ман аралының маңызды саяси тұлғасы болды, Пил қамалының вице-губернаторы және 51 жыл бойы басқарған димстер лауазымын атқарды. Ол сондай-ақ Манн лорды, Дербидің 7-ші графы Джеймс Стэнлидің белгілі қарсыласы болды. Олардың дауы ескі феодалдық меншік жүйесіне, граф жоюды қалаған «сабанның иелігіне» қатысты. Бұл жүйе жалдама алушыларға мүліктің мәңгілік иелігін және Манн лордының келісімінсіз оны балаларына беру құқығын берді. Стэнли жүйені реформалап, оны үш буынға жалға беруді жоспарлады. Эван Кристиан реформаға қарсы болды, бірақ Стэнли Рональдсвейдегі Кристиандардың мүлігін бұрынғы талапкердің ұрпағы Джон Корринге жалға берумен қорқытты. Эван Кристиан ақырында мойын бұрып, 1643 жылы мүлігін үшінші ұлы Уильямға қалдырды. Дхоненің қашық туысы және Ман аралының губернаторы Эдвард Кристиан 1643 жылы Стэнли отбасына қарсы қастандық жасағаны үшін тұтқынға алынды. Ол Джеймс Стэнли 1651 жылы өлімге кесілгенге дейін сегіз жыл түрмеде отырды, бірақ 1659 жылы ол қайтадан Пил қамалында мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін тұтқынға алынды, онда ол бірнеше жылдан кейін қайтыс болды.
Little is known about Dhone's early years. He was the third surviving son and youngest heir of Ewan Christian and his wife Katherine Harrison of Bankfield, Eastholme. Dhone was most likely born at the family property in Derbyhaven at Ronaldsway in the parish of Malew in the south east of the Island. The Derbyhaven farmhouse known as Ronaldsway House was demolished in the 1940s to accommodate the development of Ronaldsway Airport. Ewan Christian was an important political figure in the Isle of Man, holding the offices of deputy governor of Peel Castle and deemster, a position he held for 51 years. He was also a noted opponent of Lord of Mann, James Stanley, 7th Earl of Derby. Their dispute concerned the old feudal system of property ownership, the tenure of the straw, which the Earl wished to abolish. This system gave the tenants perpetual ownership and the right to pass their property to their children without the consent of the Lord of Mann. Stanley wanted to reform the system and make it a lease over three generations. Ewan Christian opposed the reform, but Stanley threatened to lease the Christians' property at Ronaldsway to John Corrin, a descendant of a previous claimant to the estate. Ewan Christian eventually conceded and bequeathed his estate in 1643 to his third son, William. Edward Christian, a distant cousin of Dhone's and the Governor of the Isle of Man, was imprisoned for plotting against the Stanley family in 1643. He was imprisoned for eight years until James Stanley was executed in 1651, but in 1659 he was once again imprisoned for treason in Peel Castle, where he died years later.
1651 жылғы Манкс көтерілісі
1648 жылы Стэнли Доунның әкесімен бұрынғы қиындықтарына қарамастан, оны Бас қабылдаушы қызметіне тағайындады. 1651 жылы Стэнли Англияға Карл II үшін, парламентшілерге қарсы күреске барып қайтты. Дхоне аралдық милицияға қолбасшылық етті, ал Стэнлидің әйелі, Дерби графинясы Шарлотта Стэнли, енді аралдағы Рушен қамалында тұрып, оның қамқорлығында қалды, бұл Стэнлидің Дхонеге сенгенін көрсетеді. Бірақ ол сәтсіз аяқталды, оның күйеуі 15 қазанда өлім жазасына кесілді. Дхоне мен мандық милиция графшаның аралды парламентшілерге беру үшін келіссөздер жүргізуге тырысқанын күдіктенді. Басылу шарттары аралды қиын жағдайға түсіретінінен сескенген Дхоне парламентшілермен жеке келіссөздер жүргізіп, Стэнли реформалауға тырысқан «ежелгі құқықтар мен заңдар» қайта жаңғыртылса, олардың шабуылдық флотына қарсылық көрсетпеуге келісті. Графшаның Мэн аралын тапсыру үшін күйеуінің бостандығын саудаға салу әрекеті Дхоне бастаған көтеріліске, 1651 жылғы мандық көтерілісіне әкелді. Өлім жазасы дұрыс орындалмады және ол алған жарақаттардан қайтыс болды.
In 1648 Stanley appointed Dhone as Receiver General, despite his previous difficulties with Dhone's father. In 1651 Stanley went to England to fight for Charles II against the Parliamentarians. Dhone was left in command of the island militia, and Stanley's wife Charlotte Stanley, Countess of Derby, who was now residing at Castle Rushen on the island, was left under his guardianship, highlighting the trust Stanley placed in Dhone. Ultimately she was unsuccessful, and her husband was executed on 15 October. Dhone and the Manx militia suspected that the Countess may have been attempting to negotiate with Parliamentarians for control of the Island. Fearing that the terms of the surrender would leave the Island at a great disadvantage, Dhone negotiated independently with the Parliamentarians, agreeing that they would not resist their invasion fleet on the condition that the "ancient rights and laws" that Stanley had attempted to reform were restored. The Countess' attempt to barter freedom for her husband in return for the surrender of the Isle of Man led to a revolt headed by Dhone, the Manx Rebellion of 1651. The execution was botched and he died of his injuries.
Кейінгі оқиғалар мен мұра
Бұл еркіндіксіз әрекет патша Карл II және оның кеңесшілерін ашуландырды. Димстерлер және басқалары жазаланды, ал Дхон отбасына белгілі бір өтемақы төленді. Дхон негізінен 1774 жылы Джон Крелин ағылшын тіліне аударған «Баасе Ильям Дхоне» атты мэн балладасы арқылы танымал. Мэн аралы үкіметінің Адам ресурстарын басқару бас кеңсесі Ильям Дхоне үйі деп аталады. 2006 жылдың қаңтар айында Брайан Книлдің Дхонға арналған ескерткіші Дхонның жерленген жері – Малев шіркеуінде орнатылды.
This arbitrary act angered King Charles II and his advisers. The deemsters and others were punished, and some reparation was made to the Dhone family. Dhone is chiefly celebrated through the Manx ballad Baase Illiam Dhône, which has been translated into English by John Crellin in 1774
The headquarters of the Office of Human Resources of the Isle of Man Government is known as Illiam Dhone House. In January 2006 a monument created by Bryan Kneale dedicated to Dhone was erected at Malew Church, where Dhone is buried.