Кіріспе
Металл және жартылай металл сульфидтері
Сульфосалт минералдары – жалпы формуласы |A{m}B{n}X{p}| болатын сульфидтер минералдары, мұнда A – мыс, қорғасын, күміс, темір және сирек кездесетін сынап, мырыш, ванадий сияқты металдарды білдіреді. B әдетте арсен, антимон, висмут және сирек кездесетін германий сияқты жартылай металдарды немесе қалайы мен сирек кездесетін ванадий сияқты металдарды білдіреді. X – күкірт немесе сирек кездесетін селен және/немесе теллурий. Стрюнц классификациясы бойынша сульфосалттар сульфидтер және сульфосалттардың жоғары класына жатады. Шамамен 200 сульфосалт минералы белгілі. Мысалдар:
A represents a metal such as copper, lead, silver, iron, and rarely mercury, zinc, vanadium
B usually represents semi metal such as arsenic, antimony, bismuth, and rarely germanium, or metals like tin and rarely vanadium
X is sulfur or rarely selenium and/or tellurium. The Strunz classification includes the sulfosalts in a sulfides and sulfosalts superclass. About 200 sulfosalt minerals are known. Examples include:
|A3BX3 типі
Пираргирит |Ag3SbS3
Прустит |Ag3AsS3
Тетраэдрит |Cu12Sb4S13
Теннантит |Cu12As4S13
|A3BX4 типі
Энаргит |Cu3AsS4
Сульванит |Cu3VS4
Самсонит |Ag4MnSb2S6
Геокронит |Pb14(Sb,As)6S23
Гратонит |Pb9As4S15
|A2BX3 типі
Борнонит |PbCuSbS3
Селигманнит |PbCuAsS3
Айкинит |PbCuBiS3
|ABX2 типі
Буланжерит |Pb5Sb4S11
Матильдит |AgBiS2
Смиттит |AgAsS2
Халкостибит |CuSbS2
Эмплектит |CuBiS2
Теаллит |PbSnS2
|A2B2X5 типі
Рамдорит |Ag3Pb6Sb11S24
Джеймсонит |Pb4FeSb6S14
Косалит |Pb2Bi2S5
|A2B3X6 типі
Андорит |PbAgSb3S6
Линдстремит |Pb3Cu3Bi7S15
|AB2X4 типі
Зинкенит |Pb9Sb22S42
Бертиэрит |FeSb2S4
Цилиндрит |Pb3Sn4FeSb2S14
Pyrargyrite |Ag3SbS3
Proustite |Ag3AsS3
Tetrahedrite |Cu12Sb4S13
Tennantite |Cu12As4S13
|A3BX4 type
Enargite |Cu3AsS4
Sulvanite |Cu3VS4
Samsonite |Ag4MnSb2S6
Geocronite |Pb14(Sb,As)6S23
Gratonite |Pb9As4S15
|A2BX3 type
Bournonite |PbCuSbS3
Seligmannite |PbCuAsS3
Aikinite |PbCuBiS3
|ABX2 type
Boulangerite |Pb5Sb4S11
Matildite |AgBiS2
Smithite |AgAsS2
Chalcostibite |CuSbS2
Emplectite |CuBiS2
Teallite |PbSnS2
|A2B2X5 type
Ramdohrite |Ag3Pb6Sb11S24
Jamesonite |Pb4FeSb6S14
Cosalite |Pb2Bi2S5
|A2B3X6 type
Andorite |PbAgSb3S6
Lindstromite |Pb3Cu3Bi7S15
|AB2X4 type
Zinkenite |Pb9Sb22S42
Berthierite |FeSb2S4
Cylindrite |Pb3Sn4FeSb2S14
Сынып: сульфосалттар
02. G Сульфарсениттер, сульфантимониттер, сульфобизмутиттер
02. G: IMA2007 010
02. GA Незо сульфарсениттері және т.б., қосымша S жоқ: 05 Проустит, 05 Пираргирит; 10 Ксантоконит, 10 Пиростильпнит; 15 Самсоншит; 20 Виттихенит, 20 Скиннерит, 25 Малишевит, 25 Лисигуангит, 25 Мукеит, 25 Лапиейт; 30 Акташит, 30 Новацкит, 30 Груздевит; 35 Лаффит; 40 Стальдерит, 40 Рутиерит; 45 Эрнигглит; 50 Селигманнит, 50 Суцекит, 50 Борнонит
02. GB Незосульфарсениттер және т.б. : 05 Аргентотеннантит, 05 Жираудит, 05 Голдфилд, 05 Фрайбергит, 05 Хакит, 05 Теннантит, 05 Тетраэдрит; 10 Селеностефанит, 10 Стефанит; 15 Купропеарцеит, 15 Селенполибазит, 15 Купрополибазит, 15 Полибазит, 15 Пирцеит, 15 Антимонпеарцеит, 15 Арсенполибазит, 20 Галхаит
02. GC Полисульфарсениттер: 05 Хатчит, 05 Валлизит; 10 Синнерит, 15 Ватанабеит, 20 Симонит, 25 Кратит, 30 Смит, 35 Трехманнит, 40a Алексит, 40b Кочкарит, 40c Рукклиджит, 40c Пубайт, 40d Сэдлбекгит, 40e Бабкинит; 45 Твалчрелидзит, 50 Мутновскит
02. H SnS архетипіне жататын сульфосалттар
02. HA Cu, Ag, Fe (Pbсіз): 05 Эмплектит, 05 Халкостибит; 10 Миаргирит, 15 Ливингстонит; 20 Бертиерит, 20 Клерит, 20 Гаравеллит; 25 Баумстаркит, 25 Арамайит
02. HB Cu, Ag, Hg, Fe, Sn және Pb: 05a Крупкаит, 05a Аикинит, 05a Хаммарит, 05a Гладит, 05a Фридрих, 05a Линдстром, 05a Пекоит, 05a Паарит, 05a Эмилит, 05a Зальцбург, 05b Менегинит, 05c Жасскольскит; 10a Кобеллит, 10a Тинтинаит, 10b Гиессен, 10b Изоклакит, 10c Экларит; 15 Джеймсонит, 15 Бенавидесит; 20a Нагагит, 20b Букхорнит, 20c Музей, 20d Беррит, 20e Уоткинсонит
02. HC тек Pb-мен: 05a Сарторит, 05a Твиннит, 05a Геттардит, 05b Баумгауэрит, 05b Баумгауэрит 2a, 05c Ливинггит, 05d Дуфренозит, 05d Веенит, 05d Ратибит, 05e Шабурнит, 05f Пиерротит, 05f Парапьеротит, 05g Марумоит; 10a Фуллопит, 10b Бисмутоплагионит*, 10b Плагионит, 10c Гетероморфит, 10d Семсейит, 10d Раялит; 15 Буланжерит, 15 Фалькманит, 15 Плюмозит*; 20 Робинзонит, 25 Моэлоит, 30 Дадсонит, 35 Зубекит, 35 Оуиит
02. HD Тл: 05 Лорандит, 05 Вайсбергит; 15 Христит, 20 Янковит, 25 Ребулит, 30 Имхофит, 35 Эденхартерит, 40 Жантшит, 45 Хатчинсонит, 50 Бернардит, 55 Сикерит, 60 Габриелит
02. HE сілтілік заттармен, H2O: 05 Герстлейит
02. HF SnS және PbS архетиптік құрылым бірліктерімен: 20 Врбаит; 25a Абрамовит, 25a Левиклаудит, 25a Цилиндрит, 25b Коираит, 25b Инкаит, 25b Потосит, 25b Франкеит; 30 Ленгенбахит
02. J PbS архетипіне жататын сульфосалттар
02. JA Галенит туындылары, аз немесе Pb жоқ: 05a IMA2005 036, 05a IMA2008 058, 05a Купропавонит, 05a Павонит, 05b Грумиплюцит, 05c Кудриявит, 05d Купромаковицкит, 05d Маковицкит, 05e Бенджаминит, 05f Муммейт, 05g Бородаевит, 05h Мозговайт; 10a Купробизмутит, 10b Купцикит, 10c Ходрушит, 10d Пизгришит, 10e Падерайт; 15 Кубоиргирит, 15 Шапбахит; 20 Богданович, 20 Матильдит, 20 Волынскит
02. JB Галенит туындылары, Pb: 05 Диафорит, 10 Козалит; 15 Маррит, 15 Фрейеслебенит; 20 Каннизарит, 20 Виттит; 25a Юноит, 25b Фелберталит, 25c Нордстромит, 25d Прудит, 25g Нуфиельдит, 25i IMA2008 053, 25i Нейит, 25j Рукселит; 30a Йорданит, 30a Геокронит, 30b Киркит, 30c Цугаруит; 35a Цинкенит, 35b Скаинит, 35c Пиллайт, 35d Пеллуксит; 40a Бурсаит?, 40a Густавит, 40a Лиллианит, 40a Силинголит, 40a Трезурит, 40a Викинггит, 40a Физелит, 40a Андорит, 40a Рошчинит, 40a Учуччакуаит, 40a Рамдорит, 40b Асхалмалит, 40b Эскимоит, 40b Гейровскит, 40c Оурайит, 40d Ширмерит, 40e Устарасит; 45 Ангелит, 45 Галенобизмутит, 45 Вейбуллит; 55 Гратонит, 60 Марруччит, 65 Вурроит
02. JC Галенит туындылары, Тл: 05 Эллисит, 10 Гиллюлит
02. K Сульфарсенаттар, сульфантимонаттар
02. KA Сульфарсенаттары, (As,Sb)S4 тетраэдрлерімен: 05 Энаргит, 05 Стибиоэнаргит*, 05 Петрукит; 10 Бриартит, 10 Фаматинит, 10 Лузонит, 10 Пермингеатит, 10 Барквиллит; 15 Фангит
02. KB Сульфарсенаттар қосымша S: 05 Биллингслит
02. L Сыртынан жіктемеген сульфосалттар
02. LA Негізгі Pb-сыз: 10 Дервиллит, 15 Даоманит*, 20 Воганит, 25 Криддлайт, 30 Феттелит, 35 Хамеанит, 40 Аркубизит, 45 Мгриит, 50 Бенлеонардит, 55 Цнигрит, 60 Боровскит, 65 Йонассонит
02. LB Негізгі Pb: 05 Михараит, 20 Ардаит, 30 Мадоцит, 35 Ларозит; 40 Петровицит, 40 Мазеттит; 45 Крерарит, 50 Лаунайт, 55 Плейфарит, 60 Сорбит, 65 Стеририт
02. M
02. MA Сілтілік жерлер мен сілтілік жерлердің оксисульфосальттары: 05 Оттензит, 05 Цетинеит; 10 Сарабауит
02. X Сыртынан жіктемеген Strunz Sulfosalts
02. XX Белгісіз: 00 Тазиеффит, 00 Хоробецвийт*, 00 Китайбелит?, 00 Параджамезонит?, 00 Сахароваит?, 00 Вольфсонит*
02. G: IMA2007 010
02. GA Neso sulfarsenites, etc., without additional S: 05 Proustite, 05 Pyrargyrite; 10 Xanthoconite, 10 Pyrostilpnite; 15 Samsonite; 20 Wittichenite, 20 Skinnerite, 25 Malyshevite, 25 Lisiguangite, 25 Muckeite, 25 Lapieite; 30 Aktashite, 30 Nowackiite, 30 Gruzdevite; 35 Laffittite; 40 Stalderite, 40 Routhierite; 45 Erniggliite; 50 Seligmannite, 50 Soucekite, 50 Bournonite
02. GB Neso sulfarsenites, etc. : 05 Argentotennantite, 05 Giraudite, 05 Goldfieldite, 05 Freibergite, 05 Hakite, 05 Tennantite, 05 Tetrahedrite; 10 Selenostephanite, 10 Stephanite; 15 Cupropearceite, 15 Selenopolybasite, 15 Cupropolybasite, 15 Polybasite, 15 Pearceite, 15 Antimonpearceite, 15 Arsenpolybasite, 20 Galkhaite
02. GC Poly sulfarsenites: 05 Hatchite, 05 Wallisite; 10 Sinnerite, 15 Watanabeite, 20 Simonite, 25 Qratite, 30 Smithite, 35 Trechmannite, 40a Aleksite, 40b Kochkarite, 40c Rucklidgeite, 40c Poubaite, 40d Saddlebackite, 40e Babkinite; 45 Tvalchrelidzeite, 50 Mutnovskite
02. H Sulfosalts of SnS Archetype
02. HA With Cu, Ag, Fe (without Pb): 05 Emplectite, 05 Chalcostibite; 10 Miargyrite, 15 Livingstonite; 20 Berthierite, 20 Clerite, 20 Garavellite; 25 Baumstarkite, 25 Aramayoite
02. HB With Cu, Ag, Hg, Fe, Sn and Pb: 05a Krupkaite, 05a Aikinite, 05a Hammarite, 05a Gladite, 05a Friedrichite, 05a Lindstromite, 05a Pekoite, 05a Paarite, 05a Emilite, 05a Salzburgite, 05b Meneghinite, 05c Jaskolskiite; 10a Kobellite, 10a Tintinaite, 10b Giessenite, 10b Izoklakeite, 10c Eclarite; 15 Jamesonite, 15 Benavidesite; 20a Nagyagite, 20b Buckhornite, 20c Museumite, 20d Berryite, 20e Watkinsonite
02. HC With only Pb: 05a Sartorite, 05a Twinnite, 05a Guettardite, 05b Baumhauerite, 05b Baumhauerite 2a, 05c Liveingite, 05d Dufrenoysite, 05d Veenite, 05d Rathite, 05e Chabourneite, 05f Pierrotite, 05f Parapierrotite, 05g Marumoite; 10a Fuloppite, 10b Bismutoplagionite*, 10b Plagionite, 10c Heteromorphite, 10d Semseyite, 10d Rayite; 15 Boulangerite, 15 Falkmanite, 15 Plumosite*; 20 Robinsonite, 25 Moeloite, 30 Dadsonite, 35 Zoubekite, 35 Owyheeite
02. HD With Tl: 05 Lorandite, 05 Weissbergite; 15 Christite, 20 Jankovicite, 25 Rebulite, 30 Imhofite, 35 Edenharterite, 40 Jentschite, 45 Hutchinsonite, 50 Bernardite, 55 Sicherite, 60 Gabrielite
02. HE With alkalies, |H2O: 05 Gerstleyite
02. HF With SnS and PbS archetype structure units: 20 Vrbaite; 25a Abramovite, 25a Levyclaudite, 25a Cylindrite, 25b Coiraite, 25b Incaite, 25b Potosiite, 25b Franckeite; 30 Lengenbachite
02. J Sulfosalts of PbS Archetype
02. JA Galena derivatives with little or no Pb: 05a IMA2005 036, 05a IMA2008 058, 05a Cupropavonite, 05a Pavonite, 05b Grumiplucite, 05c Kudriavite, 05d Cupromakovickyite, 05d Makovickyite, 05e Benjaminite, 05f Mummeite, 05g Borodaevite, 05h Mozgovaite; 10a Cuprobismutite, 10b Kupcikite, 10c Hodrushite, 10d Pizgrischite, 10e Paderaite; 15 Cuboargyrite, 15 Schapbachite; 20 Bohdanowiczite, 20 Matildite, 20 Volynskite
02. JB Galena derivatives, with Pb: 05 Diaphorite, 10 Cosalite; 15 Marrite, 15 Freieslebenite; 20 Cannizzarite, 20 Wittite; 25a Junoite, 25b Felbertalite, 25c Nordstromite, 25d Proudite, 25g Nuffieldite, 25i IMA2008 053, 25i Neyite, 25j Rouxelite; 30a Jordanite, 30a Geocronite, 30b Kirkiite, 30c Tsugaruite; 35a Zinkenite, 35b Scainiite, 35c Pillaite, 35d Pellouxite; 40a Bursaite?, 40a Gustavite, 40a Lillianite, 40a Xilingolite, 40a Treasurite, 40a Vikingite, 40a Fizelyite, 40a Andorite, 40a Roshchinite, 40a Uchucchacuaite, 40a Ramdohrite, 40b Aschamalmite, 40b Eskimoite, 40b Heyrovskyite, 40c Ourayite, 40d Schirmerite, 40e Ustarasite; 45 Angelaite, 45 Galenobismutite, 45 Weibullite; 55 Gratonite, 60 Marrucciite, 65 Vurroite
02. JC Galena derivatives, with Tl: 05 Ellisite, 10 Gillulyite
02. K Sulfarsenates, Sulfantimonates
02. KA Sulfarsenates with |(As,Sb)S4 tetrahedra: 05 Enargite, 05 Stibioenargite*, 05 Petrukite; 10 Briartite, 10 Famatinite, 10 Luzonite, 10 Permingeatite, 10 Barquillite; 15 Fangite
02. KB Sulfarsenates with additional S: 05 Billingsleyite
02. L Unclassified Sulfosalts
02. LA Without essential Pb: 10 Dervillite, 15 Daomanite*, 20 Vaughanite, 25 Criddleite, 30 Fettelite, 35 Chameanite, 40 Arcubisite, 45 Mgriite, 50 Benleonardite, 55 Tsnigriite, 60 Borovskite, 65 Jonassonite
02. LB With essential Pb: 05 Miharaite, 20 Ardaite, 30 Madocite, 35 Larosite; 40 Petrovicite, 40 Mazzettiite; 45 Crerarite, 50 Launayite, 55 Playfairite, 60 Sorbyite, 65 Sterryite
02. M
02. MA Oxysulfosalts of Alkalies and Alkali Earths: 05 Ottensite, 05 Cetineite; 10 Sarabauite
02. X Unclassified Strunz Sulfosalts
02. XX Unknown: 00 Tazieffite, 00 Horobetsuite*, 00 Kitaibelite?, 00 Parajamesonite?, 00 Sakharovaite?, 00 Volfsonite*
Синтетикалық сульфосалттар
Көптеген сульфосальттар зертханада дайындалуы мүмкін, соның ішінде табиғатта табылмайтын түрлері де бар.