Испаниядағы дін және секуляризация тенденциялары

Кіріспе

Католиктік христиандық тармағы Испаниядағы ең көп таралған дін болып табылады, 2022 жылға қарай ол жоғары деңгейде секуляризациямен сипатталады. Испания Конституциясы дін бостандығына кепілдік береді. Pew Research Center зерттеу орталығы Испанияны 34 еуропалық елдің ішінде дінилігі бойынша 16-шы орынға қойды, сауалнама бойынша халықтың 21% өзін "көп діншіл" деп жариялады. Испаниялықтардың 3% дінді үш ең маңызды құндылығының бірі деп санайды, бұл көрсеткіш еуропалық орташа көрсеткіштен (5%) төмен. Соңғысы христиандыққа айналған халықтарда да біраз уақыт сақталған "мәсіхшіл емес" дәстүрлердің көптеген элементтерін сіңіріп алды. Ислам 8-шы ғасырдағы мұсылман жаулап алуынан кейін Иберия түбегіне енгізілді, нәтижесінде Аль-Андалус мемлекеті құрылды. 15-шы ғасырдың соңы мен 16-шы ғасырдың басында яһудилер мен мұсылмандар дін аудару немесе елден қуу арасында таңдау жасауға мәжбүр болды, ал бүкіл аумақта католик дінінің біртектілігін қамтамасыз ету келесі екі ғасыр бойы мемлекеттік және шіркеу билігі үшін маңызды мәселе болып қала берді. Ескі режиммен байланысты Католик шіркеуі 19-шы және 20-шы ғасырларда Испаниядағы ең даулы институтқа айналды, жаңа либералдық қоғаммен қарым-қатынас орнату жолдарын іздестірді, сондай-ақ мемлекеттік істерде діннің рөлін анықтауға тырысқан үкіметтермен қақтығыстарға ұшырады. Франко диктатурасының аяқталуынан бері діннің ықпалынан алыстау үдерісі күшейді. Испанияның әлеуметтанулық зерттеулер орталығының мәліметінше, испан азаматтарының 52,0% өзін католик деп санайды (35,2% дінге қатыспайды, ал 16,8% дінге қатысады), 2,4% басқа діндердің жақтастары (оның ішінде ислам, протестанттық христиандық, буддизм және т.б.), ал 44,1% өзін атеист (16,8%), агностик (14,4%) немесе дінсіз (12,9%) деп жариялайды (2023 жылдың қыркүйек айы). Испаниялықтардың көпшілігі апта сайынғы діни қызметтерге тұрақты түрде қатыспайды. 2021 жылдың шілдесіндегі зерттеу көрсеткендей, өзін діндар деп санаған испандардың 36% ешқашан шіркеуге бармайды, 20,8% сирек барады, 19% жылына бірнеше рет, 6,8% айына екі-үш рет, 13,4% әр жексенбі және мереке күндері, ал 2,9% аптасына бірнеше рет барады. 2021 жылғы сауалнамаға сәйкес, жылына бірнеше рет шіркеуге баратындар жалпы халықтың 17,3% құрайды; айына бірнеше рет баратындар - 9,3%; әр жексенбі және барлық қасиетті күндері баратындар - 14,9%; аптасына бірнеше рет баратындар - 4,3%. Испаниялықтардың көпшілігі өзін католик деп санағанымен, жас ұрпақ некеге дейінгі қатынас, гомосексуализм, бір жынысты неке немесе контрацепция сияқты мәселелерде шіркеудің моральдық ұстанымдарын елемеуге бейім. 1975 жылы 24 300 болған діни қызметкерлердің саны 2018 жылы 18 500-ге дейін азайды, олардың орташа жасы 65,5 жасқа жетеді. Испания протестантизмге көңілсіздікпен қарастырылады, испандықтардың тек 1% протестант, ал протестанттардың көпшілігі иммигранттардың ұрпақтарынан шыққан. Испанияның қамқоршысы - Апостол Яков.

none

The Catholic branch of Christianity is the most widely professed religion in Spain, with high levels of secularization as of 2022. Freedom of religion is guaranteed by the Spanish Constitution. The Pew Research Center ranked Spain as the 16th out of 34 European countries in levels of religiosity, with 21% of the population declaring they were "highly religious" in the poll. 3% of Spaniards consider religion as one of their three most important values, lower than the 5% European average. with the latter absorbing many elements from "pagan" practices that survived for a while even among Christianized populations. Islam was introduced in the Iberian Peninsula after the Muslim conquest in the 8th century, which resulted in the establishment of Al Andalus. In the late 15th to early 16th century, Jews and Muslims were forced to choose between conversion or expulsion, with the fostering of Catholic uniformity across the territory remaining a major concern for both State and Church authorities throughout the two following centuries. Connected to the Old Regime, the Catholic Church became the most controversial institution in Spain in the 19th and 20th centuries, struggling to find ways to relate to the nascent liberal society as well as clashing with governments seeking to find an acceptable delimitation of the role of religion in public affairs. Since the end of the Francoist dictatorship practical secularization has grown strongly. According to the Spanish Center for Sociological Research, 52.0% of Spanish citizens self identify as Catholics, (35.2% define themselves as non practising, while 16.8% as practising), 2.4% as followers of other faiths (including Islam, Protestant Christianity, Buddhism etc. ), and 44.1% identify as: atheists (16.8%), agnostics (14.4%) or non believers (12.9%), as of September 2023. Most Spaniards do not participate regularly in weekly religious worship. A July 2021 study shows that of the Spaniards who identify themselves as religious, 36% never attend mass, 20.8% barely ever attend mass, 19% attend mass a few times a year, 6.8% two or three times per month, 13.4% every Sunday and holidays, and 2.9% multiple times per week. According to a 2021 survey, those who go to church several times a year are 17.3% of the total population; those who go several times a month, 9.3%; those who go every Sunday and all holy days of obligation, 14.9%; and those who go several times a week, 4.3%. Although a majority of Spaniards self identify as Catholics, younger generations tend to ignore the Church's moral doctrines on issues such as pre marital sex, homosexuality, same sex marriage or contraception. The total number of parish priests shrank from 24,300 in 1975 to 18,500 in 2018, with an average age of 65.5 years. Spain has been regarded as generally unwelcoming of Protestantism, with only 1% of Spaniards being Protestant and most Protestants being of an immigrant background. The patron saint of Spain is St. James the Greater.

Санаты

Католиктік дін Испаниядағы ең ірі дін болып қала беріп отырғанымен, испандықтардың көпшілігі, әсіресе жастары, католиктердің мораль, саясат немесе сексуалдық мәселелердегі ұстанымдарын қабылдамайды және тұрақты түрде шіркеу қызметтеріне қатыспайды. Дінсіздік, оның ішінде агностицизм мен атеизм, Батыс Еуропадағы жалпы секуляризация мен христиандықтың төмендеуімен байланысты әлеуметтік құрметке ие. Испаниядағы мәдени соғыстар көбінесе дінге емес, саясатқа қатысты, ал креационизм сияқты діни мәселелердің үлкен жағымсыздыққа ие болуы оларды осындай жанжалдарда пайдалануға мүмкіндік бермейді. Католик шіркеуінің және басқа діни ағымдардың жаңғырту әрекеттері бұрынғы ықпал аймағынан тыс ешқандай маңызды нәтиже берген жоқ. 2005 жылғы "Евробарометр" сауалнамасы бойынша:

Испан азаматтарының 59% «Құдайға сенеді» деп жауап берді. 21% «кейбір түрдегі рух немесе өмір күші бар екеніне сенеді» деді. Ал 18% «ешқандай рух, Құдай немесе өмір күші жоқ деп санайды» деді. Қазіргі Испаниядағы либералды үрдістің бір дәлелі – бір жынысты некелерді заңдастыруға кең қолдау көрсетілгендігі. 2004 жылғы зерттеуге сәйкес, испандықтардың 70% астамы гомосексуалдық некелерді қолдаған. Шындығында, 2005 жылдың маусымында 187 дауысқа 147 дауыспен бір жынысты некелерге рұқсат беретін заң қабылданды, осылайша Испания Еуропалық Одақта бір жынысты жұбайларға неке беруге рұқсат берген үшінші ел болды. Дауыс беру консервативті-либералды бағыттар бойынша бөлінді, Испан социалистік жұмысшылар партиясы (PSOE) және басқа солшыл партиялар бұл шараны қолдады, ал оңшыл Халық партиясы (PP) қарсы болды. Алайда, 2011 жылы Халық партия билікке келгеннен кейін заң күшін жоймады немесе өзгерте алмады. Ажырасу процесін жеңілдету және кінәлі тарапты анықтау қажеттілігін жою мақсатындағы ажырасу заңнамасына енгізілген өзгерістер халыққа ұнады. Аборт, контрацепция және шұғыл контрацепция Батыс Еуропа стандарттарымен салыстырғанда қолжетімді және заңды. Бұл мәселе Испанияның эвтаназия заңын қабылдауымен де расталды, 2017 және 2018 жылдардағы сауалнамалар бойынша, оны қолдау деңгейі шамамен 85% құрады, ал діндарлар, 65 жастан асқан адамдар немесе консервативті сайлаушылар арасында қолдау деңгейі шамамен 60% болды.

Шығыс православие

Испания дәстүрлі православие елі емес. Иберия христиандары 1054 жылғы Ұлы жарылыстан кейін Батыс христиандығында Римнің ықпалында қалды. Испанияға Шығыс Еуропадан иммигранттардың көптеп келуімен елде православие дінін ұстанатындардың саны 1990 жылдардың басында арта бастады. Испаниядағы православиешілердің арасында ең көп саны румындықтар (шамамен 0,7 миллион адам), сондай-ақ болгарлар, ресейліктер, украиндықтар, молдавандықтар және басқалары бар, олардың жалпы саны шамамен 1,0 миллионға жетеді.

Протестантизм

Испаниядағы протестантизм иммиграцияның арқасында дамыды, бірақ испандықтардың арасында шағын, куәлік беретін күш ретінде қана сақталады (1%). Испания евангелистік протестанттар арасында шетелдік миссионерлер үшін сәтсіздікке ұшыраған орын (яғни табысқа жетпегендік) ретінде танылды.

Дінсіздік және атеизм

Испанияда дінсіздік 17 ғасырдан бері қалыптасқан құбылыс. Атеизм, агностицизм, деизм және еркін ойлау 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында салыстырмалы түрде танымал болды (бірақ қоғамдың көп бөлігі әлі де дінге берілген). Испания азаматтық соғысы кезінде Франко тарапынан дінсіз адамдар қуғынға ұшырады, ал республикашылар арасында дін көбінесе жойылды. Франконың диктатуралық кезеңінде (1939-1975 жж.) режимнің ұлттық католик идеологиясына сәйкес дінсіздікке төзбеді. Дінсіз адамдар мемлекеттік қызметке орналаса алмай, ойларын ашық білдіре алмайды. Испанияның демократиялық өткелінен кейін (1975-1982 жж.) дінсіздікке қатысты шектеулер алынып тасталды. Соңғы онжылдықтарда діни амалдар күрт азайды, ал атеизм мен агностицизмнің танымалдылығы артты, 2020 жылғы мәліметтер бойынша 14 миллионнан астам адам (халықтың 30,3%) дінге жатпайды. Испанияда дінсіздердің саны артуда, 2022 жылдың наурыз айына қарай халықтың 39% -дан астамы дінсіз деп жарияланды.

Халықтық дін

Алайда, кейбір халықтық діни көріністер әлі де гүлденуде, көбінесе христиандық мерекелермен және жергілікті қасиеттілермен байланысты. Әлемдік атақты мысалдарға Севильядағы Ыстық апта, Уэльвадағы Эль-Росио саяхаты немесе Эльчедегі Мистериялық қойылым жатады, ал Памплонадағы Санфермин және Валенсиядағы Фальяс бастапқы діни мәнін жоғалтқан. Бұл фестивальдердің жалғасуы діни, мәдени, әлеуметтік және экономикалық факторлардың үйлесімінен туындайды, оның ішінде шын ниет, жергілікті немесе отбасылық дәстүрлер, діни емес тойлар мен көңіл көтеру, эстетикалық әдемілік, мәдени маңыз, аумақтық идентичность, достар мен туыстармен кездесу, сатудың артуы және ең ірілеріне туристердің көптеп келуі. Сантьяго-де-Компостелаға қажылық жасау испандықтар арасында осыншалықты танымал емес, бірақ жыл сайын жүздеген мың қажылар мен туристерді тартады. Көбінесе олар Сантьягоның барокко стиліндегі соборында болады, онда апостол Яковтың қабірі орналасқан деп есептеледі, ол, католик дәстүрі бойынша, Испания мен Португалияға христиан дінін әкелген. 2019 жылы, COVID-19 пандемиясынан бұрын, әлемнің түкпір-түкпірінен 350 000 адам "Эль Камино" жолын басып өтті. 2020 жылы пандемияға байланысты тек 50 000 адам ғана осы "қасиетті жолға" аттана алды. Кез келген қала мен қалашақ, қаншалықты кішкентай немесе танымал болмасын, өздерінің қасиетті қамқоршыларының мерекесін тойлайды, көбінесе процессиялар, әйін және т.б. кіреді, бірақ оның нақты діни жақтастары әртүрлі және кейде тек формалды болады. Испан сенушілері арасындағы тағы бір үрдіс – синкретизм, көбінесе "religión a la carta" деп аталады. "А-ла-карта" дінінде адамдар кең таралған Рим католиктерінің сенімдері мен дәстүрлерін өздерінің дүниетанымымен және/немесе эзотерикалық, өзін-өзі жетілдіру, Жаңа дәуір немесе философиялық қарыздармен үйлестіреді, нәтижесінде шіркеудің қолдауы немесе бекітуі жоқ ерекше жеке "жұмсақ" руханият пайда болады. Бұл адамдар әдетте өздерін католиктер деп есептейді, бірақ олар тек крещение рәсіміне, жерлеуге немесе үйлену тойына ғана қатысады және ортодоксалды жақтастар емес. Бұл термин мен ұғым "Кафетериялық католицизм" ұғымындағы аналогтарды табады, бірақ бүгінгі күні католиктік идентичностьтің ортодоксалдыққа қатысты мағынасын анықтау өте қиын. Емиреттегі Папа Бенедикт XVI-ның айтуынша, статистика да, ортодоксалдық та "нағыз" католиктік идентичностьтің жалғыз өлшемі емес. Мүмкін, Лексингтонның (Кентукки штаты, АҚШ) епискобы Джон Стоу көптеген католиктердің, әсіресе сексуалдық және рухани салалардағы ізденісін дұрыс түсіндірді: "Католицизмді тек моральдық кодекске дейін кемсітуге болмайды".

However, some expressions of popular religiosity still thrive, often linked to Christian festivals and local patron saints. World famous examples include the Holy Week in Seville, the Romería de El Rocío in Huelva or the Mystery Play of Elche, while the Sanfermines in Pamplona and the Falles of Valencia have mostly lost their original religious nature. The continuing success of these festivals is the result of a mix of religious, cultural, social and economic factors including sincere devotion, local or family traditions, non religious fiesta and partying, perceived beauty, cultural significance, territorial identity, meeting friends and relatives, increased sales and a massive influx of tourists to the largest ones. The Pilgrimage to Santiago de Compostela is not so popular among Spaniards, but it attracts hundreds of thousands pilgrims and tourists yearly. The destination of most is Santiago's baroque cathedral, where believers can visit what is said to be the tomb of James, the apostle, who, according to Catholic tradition, brought Christianity to Spain and Portugal. In 2019 alone, before the COVID 19 pandemic, 350,000 people from all over the world walked "El Camino." In 2020, only 50,000 could make the walk or "sacred route" because of the pandemic. Most if not all cities and towns celebrate a patron saint's festival, no matter how small or known, which often includes processions, Mass and the like but whose actual religious following is variable and sometimes merely nominal. Another trend among Spanish believers is syncretism, often defined as religión a la carta. In religion à la carte, people mix popular Roman Catholic beliefs and traditions with their own worldview and/or esoteric, self help, New Age or philosophical borrowings they like, resulting in a unique personal 'soft' spirituality without any possible church sanction or endorsement. These people typically self define themselves as Catholics, but they only attend church for christenings, funerals or weddings and are not orthodox followers. Although the term (non orthodox) and concept find an analogue in the notion of "Cafeteria Catholicism", it is still very hard to pin down what one means by Catholic identity vis a vis orthodoxy today. According to Emeritus Pope Benedict XVI, neither statistics nor orthodoxy are the sole measures of "authentic" Catholic identity. Possibly Bishop John Stowe of Lexington, Kentucky (USA), put it best to justify the quest and search among many Catholics, especially in the area of sexuality and spirituality: " Catholicism cannot be reduced to a morality clause."

Ислам діні

Соңғы иммиграция толқындары, әсіресе 2000 жылдардан бастап, мұсылмандардың санының жылдам өсуіне алып келді. Бүгінде Ислам екінші ірі дін болып табылады, бірақ Рим католик дінінен және дінсіздерден қалып қояды. Испанияның Ислам қауымдастықтары одағы жүргізген зерттеу 2019 жылы Испанияда 2,1 миллионнан астам мұсылман тегі бар тұрғын (жалпы халықтың шамамен 4,4%) өмір сүргенін көрсетті. Олардың көп бөлігі Магрибтен (әсіресе Мароккодан) және басқа да Африка/Араб елдерінен келген иммигранттар мен олардың ұрпақтарынан құралған. Олардың шамамен 880 мыңы испандық азаматтыққа ие, олардың көпшілігі испандық азаматтық алған иммигранттар.

Иудаизм

Испаниядағы яһудилер жалпы халықтың 0,2 пайызынан да азды құрайды, шамамен 13 000 мен 50 000 аралығында. Олар негізінен Барселона, Мадрид және Малага қалаларында шоғырланған. Елдің басқа да ірі қалаларында да олардың аз саны кездеседі. Испаниялық яһудилердің көпшілігі ашкеназилерге қарағанда сефардтар, және көпшілігі дәстүрлі (ортодоксалды) яһуди дінін ұстанады. Ірі қалаларда реформалық ұйымдар бар, ал Овиедо қаласында реформалық синагога жұмыс істейді.

Кіші діндер

Испанияда христианның түрлі бағыттарынан, ислам, иудаизм және дінсіздерден басқа, индуистер, буддистер, жазықшылар, даостар мен бахаилердің шағын топтары да кездеседі.

Индуизм

Индуизмді Испанияға алғаш рет Синдхи иммигранттары 20-шы ғасырдың басында Ұлыбританияның Гибралтар колониясы арқылы әкелді. Испаниядағы индуистердің саны 2016 жылы шамамен 40 мыңнан 2024 жылға қарай 75 мыңға дейін жетеді деп есептеледі. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, 40 мың индуистің шамамен 25 мыңы Үндістаннан, 5 мыңы Шығыс Еуропа мен Латын Америкасынан, ал 10 мыңы испандық индуистер. Индуизмнің буддизммен ортақ реинкарнация және карма сияқты ілімдерінің бір бөлігі «Жаңа дәуір» қозғалыстары арқылы мәдени ортамен ішінара бірігіп кеткен.

Пұтқа табынушылық

Испанияда пұтқа табынушылық азшылықты қызықтырады. Ең танымал пұтқа табынушылық діндері – германдық пұтқа табынушылық (ланг ес), кельт пұтқа табынушылығы (және друидтық) және Викканың түрлері. Испандық пұтқа табынушылар тобына Испанияның Одинист қауымдастығы – Асатру кіреді, ол Одинист және Асатру болып табылады, сондай-ақ Асатру Лор Ванатру Ассамблеясы, Готланд Форн Сед және Циркуло Асатру Традисьон Ииспаника; олардың төртеуі, алғашқысы мемлекеттік тіркелген. Кельт немесе друидтық топтарға Дун Айлин Друидтар бауырластығы (Хермандад Друида Дун Айлин) және Финтан Друидтар Ордені кіреді, екеуі де тіркелген. Викка топтарының арасында екеуіне ресми тіркеу берілді: Испан Викка қауымдастығы (Asociación Wicca España) және Кельтибер Виккасы (Wicca Tradición Celtíbera). Галисия – күшті кельт мұрасын иеленгендіктен друидтықтың орталығы болып табылады; Пан-Галисиялық Друидтар Ордені (Irmandade Druídica Galaica) Галисияға тән. Баск елінде дәстүрлі баск мәдениеті және саргинкерия (соргинкерия), баск сиқыршылығы қайта жаңғырылып, баск ұлтшылдығымен байланысты. Sorginkoba Elkartea – Баск елдерінде белсенді қызмет ететін баск неопаган ұйымы.

Даоизм

Даоизм Испанияда, әсіресе Каталонияда кең таралған. Испаниялықтар арасында оны 2000 жылдардың басында қытай шебері Тянь Чэньян таныстырды, нәтижесінде Каталония Даоизм қауымдастығы (Asociación de Taoísmo de Cataluña) құрылды және 2001 жылы Барселонада Тазалық пен Ынтымақ ғибадатханасы (Templo de la Pureza y el Silencio) ашылды. Қауымдастық Тазалық пен Ынтымақ ғибадатханасын дәстүрлі қытай даоист ғибадатханасы кешені ретінде кеңейтуді жоспарлап отыр, бұл Еуропадағы осындай алғашқы даоист ғибадатханасы болады. 2014 жылы Барселонадағы қытай қауымы Дао ғибадатханасын ашты, оны дао діни қызметкері Лю Цземин басқарды. Ол ақын, сарбаз және пайғамбар Лю Бо Вэннің (1311-1375) 21-ші ұрпағынан шыққан. Сан-Марти ауданында орналасқан және Қытай Халық Республикасының консулы Ку Чэнгудің қатысуымен салтанатты түрде ашылған ғибадатханада Барселонадағы қытайлардың көп бөлігі тегін табуға болатын Қытай провинциясының 28 құдайына арналған мүсіндер орналасқан.

Тарих

Испания, байқағанымыздай, негізінен католицизм мен ислам, сондай-ақ иудаизмге (және шамалы дәрежеде протестантизмге) қарсы діни күрес нәтижесінде құрылған ұлттық мемлекет. Аль-Андалусқа қарсы Реконкиста (1492 жылы аяқталды), испан инквизициясының құрылуы (1478 жылы) және еврейлердің (1492 жылы) қуылғандығы Кастилия мен Арагонның католик монархтары Изабелла мен Фернандоның (1492 жылы) бірігуіне зор маңыз берді, одан кейін 1609 жылы морискілердің қудалануы және толықтай қуылғандығы болды. Контрреформация (1563–1648) Испанияда ерекше күшті болды және Инквизиция 1834 жылға дейін толығымен жойылмады, осылайша исламға, иудаизмге, протестантизмге және ағартушылықтың кейбір ағымдарына деген қарсылығын тарихының көп бөлігінде жалғастырды.

Антикалық және ерте антикалық кезеңдер

Христиан дінінен бұрын Пиреней түбегінде жергілікті ибер, кельтибер және кельт діндері, сондай-ақ грек-рим діні сияқты бірнеше сенімдер болған. Орта ғасырлық аңыз бойынша, апостол Жақып Римнің Иберия түбегінде христиан дінін алғаш таратқан. Кейіннен ол испан және португалдықтардың қасиетті қамқоршысы атанды және Сантьяго жолын құрды. Римдіктерге 15-тарау бойынша, апостол Павел де Испанияға баруға ниеттенген; дәстүр бойынша, ол солай жасап, Эсия епархиясын құрды. Басқа кейінгі мифтерге жеті апостол кіреді. 2-ғасырдың басынан бастап Рим мен Римдік Мавретаниясы арқылы, әсіресе Таррагона сияқты ірі қалалар мен порттар арқылы түбекке христиан дінінің біртіндеп енгеніне археологиялық дәлелдер бар. 2050 қабір табылған Таррагонаның палеохристиандық некрополі 3-ғасырдың екінші жартысына жатады. Мерида немесе Барселонаның Евлалиясы және тағы да көптеген қасиеттілер Деций немесе Диоклетиан қудалаулары кезінде (3-4 ғасырлар) шейіт болған деп есептеледі. Асторганың Василиді, Мериданың Марциалы немесе ықпалды Кордубаның Хозий сияқты епископтар да сол кезеңде белсенді болды. Теодосий I Никея христиандығын Рим империясының ресми мемлекеттік шіркеуі етіп жариялайтын жарлықтар шығарды. Бұл христиандық католицизмнің ерте түрі болды. Рим құлдыраған сайын герман тайпалары бұрынғы империяның көп бөлігін басып алды. 410 жылдан кейін, 360 жылдары ариан христиандығына өткен вестготтар қазіргі Испания мен Португалияны басып алды. Визигот патшалығы астанасын Толедода орнатып, Леовигильд (568-586) тұсында гүлденді. Визигот үкімшілігі Испанияда ариандықтардың қысқа мерзімді таралуына әкелді, бірақ жергілікті халық берік католик болып қалды. 587 жылы Толедодағы визигот патшасы Рекаред католицизмге қайта өтіп, доктринаны біріктіруге бағытталған қозғалысты бастады. 546 жылы өткен Лерида соборы дін қызметкерлерін шектеді және Римнің батасымен заңның оларға қатысты билігін кеңейтті. Толедодағы көптеген соборлар кейін Испаниядағы католик шіркеуі деп белгілі боларлық нәрсені анықтады және басқа жерлерде католицизмді анықтауға үлкен үлес қосты.

Before Christianity, there were multiple beliefs in the Iberian Peninsula including local Iberian, Celtiberian and Celtic religions, as well as the Greco Roman religion. According to a medieval legend, the apostle James was the first to spread Christianity in the Roman Iberian Peninsula. He later became the patron saint of Spaniards and Portuguese, originating the Way of St James. According to Romans 15, Paul the Apostle also intended to visit Hispania; tradition has that he did and founded the Diocese of Écija. Other later myths include the Seven Apostolic Men. There is some archaeological evidence of Christianity slowly penetrating the Peninsula from Rome and Roman Mauretania via major cities and ports, especially Tarragona, since the early 2nd century. The Paleo Christian Necropolis of Tarragona, with 2,050 discovered tombs, dates back to the second half of the 3rd century. Saints like Eulalia of Mérida or Barcelona and many others are believed to have been martyred during the Decian or Diocletianic Persecutions (3rd–early 4th centuries). Bishops like Basílides of Astorga, Marcial of Mérida or the influential Hosius of Corduba were active in the same period. Theodosius I issued decrees that effectively made Nicene Christianity the official state church of the Roman Empire. This Christianity was already an early form of Catholicism. As Rome declined, Germanic tribes invaded most of the lands of the former empire. In the years following 410 the Visigoths—who had converted to Arian Christianity around 360—occupied what is now Spain and Portugal. The Visigothic Kingdom established its capital in Toledo; it reached its high point during the reign of Leovigild (568–586). Visigothic rule led to a brief expansion of Arianism in Spain, however the native population remained staunchly Catholic. In 587 Reccared, the Visigothic king at Toledo, converted to Catholicism and launched a movement to unify doctrine. The Council of Lerida in 546 constrained the clergy and extended the power of law over them under the blessings of Rome. The multiple Councils of Toledo definitively established what would be later known as the Catholic Church in Spain and contributed to define Catholicism elsewhere.

Орта ғасырлар

VIII ғасырдың басында вестготтар мемлекеті фрагменттеліп, бөліктері шатаққа түсіп, банкротқа ұшырады және бір-бірімен күресу үшін сыртқы көмекке жүгінуге дайын болды. 711 жылы Тарик ибн Зияд басқарған араб шабуыл жасаушылары Гибралтар бұғазын кешіп, Гуадалете шайқасында вестготтардың королі Родерикті жеңді. Тариктың қолбасшысы Мұса бин Нүсейр содан кейін маңызды күштермен қонды. Вестготтардың ішкі тартыстарын пайдаланып, 718 жылға қарай мұсылмандар жарты аралдың көп бөлігін басып алып, 1492 жылға дейін ислам үкімдігін орнатты. Осы кезеңде арабтар мен берберлердің қоныс аударуы және жергілікті христиандардың исламға (муладилер немесе мувалладундар деп аталды) өтуі арқасында мұсылмандардың саны күрт өсті, соңғылары 10 ғасырдың соңына қарай ислам билігіндегі аумақтың көп бөлігін құрады. Араб мәдениетін қабылдаған осы христиандар мосарабтар деп белгілі болды. Димми статусына ие болған христиан және еврей халқы мұсылмандарға қарағанда жоғары салық төлеуге міндетті болды және мұсылмандар үстінен билік ете алмайтын. 1055 жылға дейінгі мұсылман үкімдігінің дәуірі еврейлер үшін «Алтын ғасыр» болып есептеледі, себебі еврейлердің рухани және интеллектуалдық өмірі Испанияда гүлденді. Тек жарты аралдың солтүстік шетінде ғана христиандар христиан үкімдігінде қалды. Олар мұнда үлкен қажырлық орталығы – Сантьяго-де-Компостеланы құрды. 1147 жылы Аль-Андалустың көп бөлігін басып алған Альмохадтар мұсылмандық аумақта тұратын христиандарға қатысты қаталдау болды. Өлім, дін өзгеру немесе эмиграция таңдауымен бетпе-бет келген көптеген еврейлер мен христиандар эмиграция жасады. Католик монархтары 1478 жылы Инквизицияның Киелі кеңсесінің трибуналын (Испан инквизициясы деп те аталады) құрды. 15 ғасырдың соңынан 17 ғасырдың басына дейін Иберия түбегінде патшалық декреттер аясында еврейлерге, мұсылмандарға және бұрынғы мұсылмандарға қарсы этно-діни тазалау жүргізілді.

Қазіргі заман

Ерте заманауи кезеңде монархия өзін католицизмнің және доктриналық тазалықтың бекінісі деп санады. Католицизм испан отаршылдығы тұсында Жаңа дүниеге және Филиппинге әкелінді, бірақ монархтар паптың "араласуынан" тәуелсіздікке талап етті. Епископтарға папқа тікелей емес, тек монархия арқылы баяндауға тыйым салынды. 1767 жылы Бурбон әулеті билігі кезінде монархия испан империясынан иезуиттерді қуды. Инквизиция 1830 жылдары толығымен жойылды. Діни бостандық теорияда болғанымен, іс жүзінде сақталмады.

1851 жылғы конкорд

Католицизм 1851 жылы мемлекеттік дінге айналды, осы кезде Испания үкіметі Киелі Тақтың алдында Мадридті діни қызметкерлердің жалақысын төлеуге және 1835-1837 жылдардағы Мендисабаль дезамортизациясында шіркеу мүлігін тартып алғаны үшін өтемақы ретінде Рим-католик шіркеуінің басқа да шығындарын субсидиялауға міндеттеген келісімге қол қойды. Бұл келісім 1931 жылы күшін жойды, осы кезде Екінші испан республикасының секулярлық конституциясы Испаниядағы шіркеудің гегемониясына қауіп төндіретін бірқатар секулярлық шараларды енгізді, бұл бес жылдан кейін Франсиско Франконың көтерілісіне шіркеудің қолдауын көрсетуіне әкелді. Келесі Испания азаматтық соғысында республикалық аймақтардағы коммунистер және анархистер деп айыпталғандар шамамен 7000 діни қызметкерді өлтірді, олардың көпшілігі 1936 жылдың шілдесінен желтоқсанына дейін өлтірілді. Олардың ішінде 4 мыңнан астам епархиялық діни қызметкерлер, сондай-ақ 13 епископ және 2365 еркек монах немесе діни қызметкерлер болды. Алайда, "ұлттық" тарап протестант азаматтарын қатысты қудалады, көптеген шіркеулер жабылды және көптеген діни қызметкерлер мен діни тұлғалар түрмеге қамалды немесе өлтірілді.

Екінші испан республикасы

1931 жылдың 9 желтоқсанында испан Конституциясы 1931 жылғы Екінші Испан Республикасында діннен бөлінген мемлекетті және дін бостандығын орнатты. Ол 1939 жылдың 1 сәуіріне дейін қолданыста болды.

Франконың Испаниясы

Франко диктатурасының орнауы ұлттық католицизмнің идеологиялық қағидаларына сәйкес шіркеудің артықшылықтарын қайта жаңғыртты. Стерилизация мен эвтаназияға қарсылық тұрғысынан католик доктринасымен келіскенмен, «терең католиктік» көзқараспен сіңген режим, оның орнына саяси қарсыластарын басып тастауға, бөліп-жаруға және жоюға негізделген мәжбүрлеу шараларын қолданып, «экологиялық евгениканы» жақтады, бұл испан ұлтының құлдырауын республикалық саясат пен идеологиямен байланыстырған нәсілдік сөздермен қатар жүрді. Рим-католик діні заңды мәртебеге ие болған жалғыз дін болды; басқа діни қызметтерді жарнамалауға рұқсат берілмеді, ешбір дін мүлікке иелене алмай немесе кітап шығара алмайтын. Үкімет дін қызметкерлерінің жалақысын төлеумен және шіркеуді субсидиялаумен қатар, соғыс кезінде зақымданған шіркеу ғимараттарын қайта құруға көмектесті. Ажырасу мен азаматтық некеге тыйым салатын заңдар қабылданды, сондай-ақ аборт пен контрацепция құралдарын сатуға тыйым салынды. Гомосексуализм және барлық басқа да еркіндік түрлері де тыйым салынды. Католиктік діни білім беру тіпті мемлекеттік мектептерде де міндетті болды. Франко Испаниядағы Рим-католик епископтарын тағайындау және дін қызметкерлерін тағайындауға вето құқығын алды. 1953 жылы бұл тығыз ынтымақтастық Ватиканмен жаңа конкордатта бекітілді, ол шіркеуге ерекше артықшылықтар берді: барлық католиктер үшін міндетті канондық неке; мемлекеттік салықтан босату; жаңа құрылысқа субсидиялар; шіркеуге ұнамайтын материалдарды цензуралау; университеттер құру, радиостанциялар жүргізу және газеттер мен журналдар шығару құқығы; шіркеу мүліктеріне полицияның кіруінен қорғау; әскери қызметтен босату. Нәтижесінде демократия орнағанша, Франконың қатал жақтастары, оның ішінде оңшыл католиктерден үнемі өліммен қорқытулар келді; «¡Tarancón al paredón!» (Таранкон – жазалау қабырғасына!) деген ұран кең тарады. Алайда 1976 жылы король Хуан Карлос де Борбон епископтарды тағайындау құқығынан бір жақты бас тартты; сол жылдың соңында Мадрид пен Ватикан шіркеуге епископтарды тағайындау құқығын қайтару туралы жаңа келісімге қол қойды, ал шіркеу шіркеу мен мемлекеттің қаржылық жағынан біртіндеп бөлінуін көздейтін қайта қарастырылған конкордатқа келісті. Бұдан былай діни мақсаттарда пайдаланылмаған шіркеу мүлігіне салық салынатын болды, ал шіркеудің мемлекеттік субсидияларға тәуелділігі біртіндеп азаятын болды. Алайда бұл азайтту кестесі орындалмады, сондықтан шіркеу 1987 жылға дейін мемлекеттік субсидияны алуын жалғастырды (тек сол жылы 110 миллион АҚШ доллары). Саяси оңшылдық пен шіркеу арасындағы дәстүрлі байланыс енді саяси басымдықтарды анықтамайтын; 1982 жылғы жалпы сайлауда елдің діншіл католиктерінің жартысынан астамы Испанияның Социалистік жұмысшылар партиясына дауыс берді. Социалистік партияның басшылары агностицизмді жарияласа да, сауалнамалар бойынша партияның қатардағы мүшелерінің 40-45 пайызы діни сенімдерді ұстанды, ал олардың 70 пайызынан астамы католик екенін айтты. Франконың өлімінен кейін партияға кіргендердің шамамен жартысы өзін католик деп санайды. Мүмкін, мәселенің бір бөлігі діни шақырудың әлеуметтік мағынасының өзгеруі болды; отбасында дін қызметкерінің болуы бұрынғыдай отбасы мүшелерінде мақтан сезімін тудырмады. Алайда, басты себеп көбінесе шіркеудің дін қызметкерлеріне некеге тұруға тыйым салғаны болды. Бұрынғыда бұл дағдарыс дін қызметкерлерінің жас құрамына байланысты аса ауыр болған жоқ. Алайда ХХ ғасырдың соңына қарай дін қызметкерлерінің арасында күрт теңсіздік пайда болды. Бұл дағдарыстың әсері Испаниядағы шіркеу қызметкерлерінің санының төмендеуінде көрінді – 1979 жылы 23 620-дан 1983 жылы 22 000-нан астамға дейін. 2000-2005 жылдар аралығында монахтар саны да 6,9%-ға төмендеп, 54 160-қа жетті. 2005 жылдың 21 тамызында Эванс Давид Гливицки Испанияда үйленген алғашқы католик дін қызметкері болды. Шіркеудің испан өміріндегі рөлінің төмендеуінің тағы бір белгісі – дау тудыратын Opus Dei (Құдайдың жұмысы) діни институтының маңыздылығының төмендеуі болды. Opus Dei – дүниежүзілік дінге жатпайтын діни ұйым, ешқандай саяси философияны ұстанбайды. Оның негізін қалаушы Хосе Мария Эскрива де Балагер и Альбас ұйымның саяси еместігін мәлімдеді. Ұйым 1928 жылы Испания университеттерінің секуляризациясының күшеюіне жауап ретінде құрылды, ал жоғары білім беру институттың басты басымдықтарының бірі болып қала берді. Көзге көрінетін саяси бейтараптылығына қарамастан, Opus Dei мүшелері Франко режимінде, әсіресе 1950-жылдардың соңы мен 1960-жылдардың басында экономикалық саясатты қалыптастыру саласында маңызды лауазымдарға ие болды. Opus Dei мүшелері 1957 жылдан кейін Испанияның автократиялық экономикасын ашуға ықпал еткен либералды технократтар тобын басып алды. Алайда 1973 жылы премьер-министр Луис Карреро Бланконың қазасынан кейін (көбінесе Opus Dei мүшесі болған деген қауесет тарады), институттың ықпалы күрт төмендеді. Ұйымның құпиялылығы мен оның қызметінің күші және мифтің күші оның Испаниядағы ықпалды ұстауын сақтады; бірақ 1950-жылдар мен 1960-жылдармен салыстырғанда Opus Dei елдің басты саяси ұйымдарының бірінен ашық және плюралистік қоғамда билік үшін күресіп жатқан көптеген ұйымдардың біріне дейін төмендегені күмәнсіз болды.

The advent of the Francoist dictatorship saw the restoration of the church's privileges, pursuant to the ideological tenets of National Catholicism. While in agreement with the Catholic doctrine in regards of the opposition to sterilization and euthanasia, the regime, imbued of a "deeply Catholic" approach, advocated for "environmental eugenics" instead, enforcing coercive measures justifying the repression, segregation and elimination of its political enemies, otherwise overlapping with a racial discourse that identified the decline of the Spanish race with republican policies and ideology. Roman Catholicism was the only religion to have legal status; other worship services could not be advertised, and no other religion could own property or publish books. The Government not only continued to pay priests' salaries and to subsidize the Church, it also assisted in the reconstruction of church buildings damaged by the war. Laws were passed abolishing divorce and civil marriages as well as banning abortion and the sale of contraceptives. Homosexuality and all other forms of sexual permissiveness were also banned. Catholic religious instruction was mandatory, even in public schools. Franco secured in return the right to name Roman Catholic bishops in Spain, as well as veto power over appointments of clergy down to the parish priest level. In 1953 this close cooperation was formalized in a new Concordat with the Vatican that granted the church an extraordinary set of privileges: mandatory canonical marriages for all Catholics; exemption from government taxation; subsidies for new building construction; censorship of materials the Church deemed offensive; the right to establish universities, to operate radio stations, and to publish newspapers and magazines; protection from police intrusion into church properties; and exemption of military service. As a result, he received continuous death threats from hardline Francoists, including far right Catholics, until democracy was well established; "¡Tarancón al paredón!" (Tarancón to the execution wall!) was a common slogan.]] In 1976, however, King Juan Carlos de Borbon unilaterally renounced the right to name the bishops; later that year, Madrid and the Vatican signed a new accord that restored to the church its right to name bishops, and the Church agreed to a revised Concordat that entailed a gradual financial separation of church and state. Church property not used for religious purposes was henceforth to be subject to taxation, and over a period of years the Church's reliance on state subsidies was to be gradually reduced. The timetable for this reduction was not adhered to, however, and the church continued to receive the public subsidy through 1987 (US$110 million in that year alone).]] The traditional links between the political right and the church no longer dictated political preferences; in the 1982 general election, more than half of the country's practicing Catholics voted for the Spanish Socialist Workers' Party. Although the Socialist leadership professed agnosticism, according to surveys between 40 and 45 percent of the party's rank and file members held religious beliefs, and more than 70 percent of these professed to be Catholics. Among those entering the party after Franco's death, about half considered themselves Catholic. Changes in the social meaning of religious vocations were perhaps part of the problem; having a priest in the family no longer seemed to spark the kind of pride that family members would have felt in the past. The principal reason in most cases, though, was the church's continued ban on marriage for priests. Previously, the crisis was not particularly serious because of the age distribution of the clergy. As the twentieth century neared an end, however, a serious imbalance appeared between those entering the priesthood and those leaving it. The effects of this crisis were already visible in the decline in the number of parish priests in Spain—from 23,620 in 1979 to just over 22,000 by 1983 The number of nuns shrank 6.9% to 54,160 in the period 2000 2005 as well. On 21 August 2005, Evans David Gliwitzki became the first Catholic priest to get married in Spain. Another sign of the church's declining role in Spanish life was the diminishing importance of the controversial secular religious institute Opus Dei (Work of God). Opus Dei, a worldwide lay religious body, did not adhere to any particular political philosophy. Its founder, Jose Maria Escriva de Balaguer y Albas, stated that the organization was nonpolitical. The organization was founded in 1928 as a reaction to the increasing secularization of Spain's universities, and higher education continued to be one of the institute's foremost priorities. Despite its public commitment to a nonpolitical stance, Opus Dei members rose to occupy key positions in the Franco régime, especially in the field of economic policy making in the late 1950s and the early 1960s. Opus Dei members dominated the group of liberal technocrats who engineered the opening of Spain's autarchic economy after 1957. After the 1973 assassination of Prime Minister Luis Carrero Blanco (often rumored to be an Opus Dei member), however, the influence of the institute declined sharply. The secrecy of the order and its activities and the power of its myth helped it maintain its strong position of influence in Spain; but there was little doubt that, compared with the 1950s and the 1960s, Opus Dei had fallen from being one of the country's chief political organizations to being simply one among many such groups competing for power in an open and pluralist society.

21 ғасыр

Латын Америкасынан келген көптеген иммигранттар, әдетте, берік католик дінін ұстанатындар, 60-шы және 70-ші жылдары үнемі болатын миссаларға (жексенбілік мисса) қатысушылардың бір бөлігін қайта қалпына келтіруге Католик шіркеуіне көмектесті, ал бұл көрсеткіш 80-ші жылдары туған испандықтар арасында төмендеген еді. 2003 жылдан бастап Католик шіркеуінің саяси істерге қатысуы, «Опус Деи», «Неокатехуменальдық жол» немесе «Мәсіх легионы» сияқты арнайы топтар арқылы, әсіресе оңшыл «Халық партиясының» маңызды саясаткерлері арқылы қайтадан артты. Шіркеуге тиесілі ескі және жаңа БАҚ, мысалы, COPE радиожелісі немесе 13 TV арнасы, өздері мойындағандай, саясатқа осылай жаңадан араласуға да үлес қосты. Шіркеу енді саяси істерде бейтарап және тәуелсіз институт ретінде қарастырылмайды және көбінесе «Халық партиясының» пікірлері мен саясатын қолдайды. Бұл қатысу нәтижесінде халықтың маңызды бөлігінен (әсіресе солшыл көзқарасты сайлаушылардың көпшілігінен) шіркеуге және мемлекет оны экономикалық тұрғыдан қалай қолдайтынына қатысты сын күшейді. 2017-2018 жылдары шіркеу бірте-бірте шегініп, бірақ бұл жағдайдың салдары жас ұрпақ арасында ұзаққа созылуы мүмкін, себебі олар бұл жағдайды жеке басынан осы деңгейде бастан кешпеген. 1975 жылы 24 300 болған діни қызметкерлердің саны 2018 жылы 18 500-ге дейін азайды, ал олардың орташа жасы 65,5 жасқа жетті. 2000-2016 жылдар аралығында әйел қадірлілердің саны 44,5%-ға төмендеп, 32 270-ке жетті, олардың көпшілігі қарт. Керісінше, халықтық діни сенімдердің кейбір түрлері әлі де гүлденуде, көбінесе жергілікті мерекелермен байланысты, және 2018 жылы халықтың шамамен 68,5%-ы өзін католик деп санады, бірақ олардың тек 39,8%-ы (жалпы халықтың 27,3%-ы) ай сайын немесе одан да жиі миссаға қатысады. Католик, православие, мұсылман және протестант иммигранттарының көп саны келгеніне қарамастан, дінсіздік 2018 жылға қарай ең жылдам өсіп жатқан демографиялық көрсеткіш болып табылады.

Дінге деген еркіндік

2023 жылы ел діни бостандық бойынша 4 балдық шкала бойынша 4 баллға ие болды.