Кіріспе

Химиялық қоспа зиянкестерді жоюға арналған зат ретінде қолданылады. Бау-бақша шаруашылығында әк күкірт (британдық ағылшын тілінде – lime sulphur, американдық және британдық ағылшын тілдерінде әртүрлі жазылады) – негізінен кальций полисульфидтері мен тиосульфаттың (сондай-ақ сульфит және сульфат сияқты басқа да реакция өнімдерінің) қоспасы болып табылады. Бұл қоспа кальций гидроксидін элементтік күкіртпен реакцияға түсіру арқылы алынады және зиянкестерді жою үшін қолданылады. Оны нашар ерігіш кальций гидроксидінің (әктің) және қатты күкірттің судағы суспензиясын, аз мөлшердегі беттік белсенді зат қосып, қайнату арқылы дайындауға болады, бұл қатты заттардың суда таралуын жеңілдетеді. Қалдық қатты заттарды жойғаннан кейін (флокуляция, декантация және сүзгілеу) ол әдетте қызғылт сары түсті, сутек сульфидінің (H2S, шіріген жұмыртқа иісі) ерекше жағымсыз иісі бар сулы ерітінді түрінде қолданылады.

Қышқыл күкіртін дайындау

Нью-Йорк штатының ауыл шаруашылығы эксперимент станциясының рецепті бойынша концентрат 80 фунт күкірт, 36 фунт сөндірілмеген әк және 50 галлон судан тұрады. Бұл формуланы метрикалық жүйеге ауыстырып, жалпы көлемді 100 литр тазартылған су деп есептесек, оған 19,172 кг күкірт және 8,627 кг кальций оксиді қосылады. Күкірт пен сөндірілмеген әктің қоспасының салмағы шамамен 2,2:1 арақатынаста болуы керек; бұл кальций пентасульфидінің ең жоғары мөлшерін қамтамасыз етеді. Егер кальций гидроксиді (құрылыс немесе сөндірілген әк) қолданылса, күкірттің 192 г/л мөлшерін 1/3 немесе одан да көп мөлшерге дейін (115 г/л немесе одан да көп) арттыруға болады. Егер сөндірілмеген әк 85%, 90% немесе 95% таза болса, тиісінше 101 г/л, 96 г/л немесе 91 г/л қолданылады; егер таза емес сөндірілген әк қолданылса, оның мөлшерін де осылай ұлғайту керек. 90% - дан кем тазалықтағы әк қолданудан аулақ болыңыз. Бір сағат бойы қайнатып, араластырып, булануды толықтыру үшін аздап ыстық су қосыңыз.

Қолдану

Ауыл шаруашылығы және бау-бақшада, әк күкірті саңырауқұлақтар, бактериялар және жәндіктерді бақылау үшін спрей ретінде сатылады. Жапырақты ағаштарға қыста қабықтың бетіне жоғары концентрацияда шашыратуға болады, бірақ әк күкірті жапырақтарды күйдіре алатындықтан, оны шөптесін дақылдарға шашымас бұрын, әсіресе жылы ауа райында, мұқият сұйыту қажет. Әк күкірті Еуропалық Одақ пен Ұлыбританияда органикалық дақылдарға қолдануға рұқсат етілген. Бонсай өсірушілері бонсай ағаштарындағы өлі ағаштарды ағарту, стерильдеу және сақтап қалу үшін сұйытылмаған әк күкіртін пайдаланады, сондай-ақ оларға ескірген көрініс береді. Пестицидтерді қолдану сияқты бүкіл ағашқа шашырудың орнына, әк күкірті тікелей өлі ағаштарға боялады және көбінесе табиғи көрінуі үшін аздаған қара бояумен араластырылады. Бояу пигменттері болмаған жағдайда, әк күкіртінің ерітіндісі ағашты сүйектей ақ түске бояйды, оның табиғи көрініске енуіне уақыт керек. Бонсай өсірудің ерекше жағдайында, егер әк күкірті кішкентай щеткамен сақтықпен және шыдамдылықпен қолданылса және жапырақтармен немесе инелермен тікелей жанаспаса, бұл әдісті мәңгі жасыл бонсай ағаштарында, сондай-ақ басқа да жасыл ағаштарда қолдануға болады. Дегенмен, бұл жасыл жапырақты әдеттегі ағаштарға қолдануға қатысты емес. Әк күкіртінің (1:16 мен 1:32 аралығындағы) сұйытылған ерітінділері үй жануарларына терідегі қышыма (саңырауқұлақ), терідегі жәнділер және басқа дерматоздар мен паразиттерді бақылауға көмектесетін ванна ретінде де қолданылады. Сұйытылмаған әк күкірті тері мен көзге зиянды, соқырлық сияқты ауыр жарақаттарға әкелуі мүмкін.

Қауіпсіздік

Қаптама күкірт күшті қышқылдармен (соның ішінде асқазан қышқылымен) әрекеттесіп, өте улы сутек сульфидін (шұғыл жұмыртқа газын) бөліп шығарады және көбінесе оған ерекше "шұғыл жұмыртқа" иісі тән. Қаптама күкірт аса тұтанғыш емес, бірақ жану кезінде өте тітіркендіретін күкірт диоксиді газы түзіледі. Қаптама күкіртпен жұмыс істегенде қауіпсіздік көзілдірігі мен өткізбейтін қолғаптар міндетті түрде тағылу керек. Қаптама күкірт ерітінділері күшті сілтілік (кәдімгі саудалық концентраттардың pH көрсеткіші 11,5-тен жоғары, себебі олар еріген сульфидтер мен гидроксид аниондарынан тұрады), тірі организмдерге зиянды және көзге тисе, соқырлыққа алып келуі мүмкін. Қаптама күкірттің коррозиялық қасиеттері оның құрамындағы күкірттің тотығу деңгейі төмен түріне байланысты, әсіресе кернеулік коррозияның жарылуына жауапты сульфидтерге және шұңқырлы коррозияны тудыратын тиосульфаттарға. Күкірттің тотығу деңгейі төмен түрінің жергілікті коррозиясы өте күрт болуы мүмкін, тіпті металлмен жанасқанда элементар күкірттің болуы ғана оларды қатты коррозияға ұшыратуға жеткілікті, соның ішінде "тұтқыр болаттар" деп аталатындар да.

Тарих

Күкіртті әк пестицид ретінде қолданылған ең алғашқы синтетикалық химиялық зат болып саналады, ол 1840 жылдары Францияда жүзімнің күміс көбелегін (Uncinula necator) бақылау үшін қолданылды. Бұл ауру 1845 жылы АҚШ-тан әкелінген және шарап өндірісін 80%-ға төмендеткен. 1886 жылы ол алғаш рет Калифорнияда Сан-Хосе қосқанатын жою үшін қолданылды. 1904 жылға қарай коммерциялық өндірушілер күкіртті әк шығара бастады; оған дейін бағбандар өздері жасауға міндетті болды. 1920 жылдары батыс елдеріндегі барлық коммерциялық баулар күкіртті әкпен үнемі шашылып қорғалды. Дегенмен, 1940 жылдары күкіртті әктің орнын өсімдік жапырақтарына аз зиян келтіретін синтетикалық органикалық фунгицидтер алмастыра бастады.