Қара Жек Кетчум: Американдық заңнан тыс өмір сүрген адам

Кіріспе

Америка заңсызы (1863–1901)

Томас Эдвард Кетчем (Black Jack; 31 қазан 1863 – 26 сәуір 1901) – американдық ковбой, кейіннен заңнан тыс қалған адам. Ол 1901 жылы пойызды тонауға жасаған әрекеті үшін дарға асылды. Асылу кезінде қателік жіберілді, өйткені палач тым ұзын арқан қолданған, нәтижесінде ол басынан айырылды.

Бірінші пойыз тонаулары мен кісі өлтірулері

Том Кетчем Техас штатының Сан-Саба округінде дүниеге келген. 1890 жылы Техастан кетіп, мүмкін, қылмыс жасағаннан кейін. Ол Нью-Мексикодағы Пекос өзені аңғарында каубой болып жұмыс істеді, 1894 жылы оған ағасы Сэм Кетчем қосылды. Блэк Джек және басқалары 1892 жылы үлкен жалақымен Демингке, Нью-Мексико аумағына бара жатқан Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолының пойызын тонаған деп айтылды. Топ пойызды Нью-Мексиконың Натт қаласының сыртында, Демингтен солтүстікке қарай 32 шақырым жердегі су стансасында тонады. Блэк Джек және оның тобы жиі Колорадо штатының Браунс Паркі маңындағы Герб Бассеттің ранчосына баратын, ол сол кездегі бірнеше заңсыз адамдармен сауда жасағаны белгілі, оларды сиыр етімен және жаңа жылқымен қамтамасыз еткен. Герб Бассетт – Бутч Кэссидидің «Жабайы топ» тобының бірнеше мүшесінің қыздары болған заңсыз әйелдер Джози Бассетт пен Энн Бассетттің әкесі. Энн Басетттің жігіттерінің бірі және болашақ «Уайлд Банч» тобының мүшесі Бен Килпатрик сол кезде Блэк Джек тобымен бірге жүруге кірісті. Кейіннен Аризона штатының Соломонвилл қаласының маңында «жасырын олжа» туралы аңызбен танылған заңсыз «Бронко Билл» Уолтерс де осы уақытта топпен бірге жүруге кіріскен деп есептеледі. Томға қатысты екінші үлкен қылмыс – 1895 жылдың 12 желтоқсанында Техас штатының Том Грин округіне қарасты көршісінің Джон Н. «Джап» Пауэрс өлтірілуі. Алайда, Техастағы Саттон тарихи қоғамының мәліметтері бойынша, Уилл Карвер мен Сэм Кетчем Накикербокердегі Пауэрс өлтірген деп айыпталған. Заңнан қорқып, олар Сан-Анджелодағы бірлескен салон мен құмар ойындар кәсіпорнын жауып, заңсыз жолға түсті. Алты ай ішінде Пауэрс пен оның сүйіктісі Джей Э. Райт кісі өлтіргені үшін тұтқындалды, бірақ Карвер мен Кетчам үшін тым кеш болды. 1895 жылдың соңында заңсыз Харви «Кид Карри» Логан және оның інісі Лонни Карри Блэк Джектің бандасының мүшелері болды. Алайда 1896 жылдың басында қарақшылықтан түскен олжаның үлесіне қатысты дау-дамайлар Кэррилерді бандадан кетуге итермеледі. Кетчемнің 1896 жылдың 1 ақпанында Нью-Мексикодағы Лас-Крусестегі Альберт Дженнингс Фонтан және оның ұлы Генри Фонтанның жоғалуы мен болжамды кісі өлтіруіне қатысы бар деп айтылады. 1896 жылдың маусым айының басында Нью-Мексикодағы атақты Белл ранчосында жұмыс істегеннен кейін Том мен Сэм Кетчум және басқалар қазіргі Тукумкаридің солтүстік-батысында Нью-Мексикодағы Либерти қаласында пошта кеңсесі мен дүкенді тонады. Қазіргі деректер бойынша, Кетчумдар 12 маусымда Либертиге келіп, заттарды сатып алды. Сол күні кешке олар бұрқасын соққанда, Моррис пен Леви Герцштейннің дүкеніне қайта оралды. Келесі күні таңертең Леви Герцштейн дүкенін ашу үшін қайта оралғанда, дүкен мен пошта бөлімшесінде ұрлық болған. Ол қос топ жинап, заңсыздардың соңынан ілесе бастады. Төрт адамнан тұратын отряд екі заңсыз адамды Плаза Ларго бұлағында күтпеген жерден ұстап алды, онда бірден атыс басталды. Бірнеше секундтан кейін Леви Герцштейн мен Герменейльдо Галлегос екеуі де өліп қалды. Қауымның құлап қалғанын көрген Анастасио Борге атты бұрып, өзеннен шығып кетті. Пласидо Гуруле, топтың төртінші мүшесі, өмір сүру үшін аман қалды. Гуруле өзінің атынан .30-30-дағы оқпен құлағанын айтады. Ол жерге құлап, қатты соққыға ұшырап, жан-тәні тып-тыныш болып кетті. Ол жартылай санасыз күйде жатып, Блэк Джек Кетчем мылтығын Леви Герцштейн мен Герменхильдо Галлегостың денелеріне құйып жіберді. Том мен Сэм Кетчумды Плаза Ларгодағы өлім-жітім үшін ешқашан соттаған жоқ, бірақ Моррис Герцштейн 1901 жылы Блэк Джек Кетчумды асып өлтірудің куәсі болды. Моррис Герцштейн Либертидегі кісі өлтіргеннен кейін көп ұзамай Клейтонға көшіп барды, ақырында Техас Панхандл аймағына көшіп барды. Бұл туралы аяқ киім щеткасына жазылған жазумен еске түсіріледі: «Херцштейн Клейтон, Нью-Мексико Дальхарт, Техас. Егер ол Герцштейннен болса, дұрыс». Моррис Альберт Герцштейннің әкесі болды, ол Хьюстондағы Big 3 Industries негізін қалаушылардың бірі болды және жылдар өткеннен кейін Клейтондағы мұражайдың іске асуына көмектескен адам.

Tom Ketchum was born in San Saba County, Texas. He left Texas in 1890, possibly after committing a crime. He worked as a cowboy in the Pecos River Valley of New Mexico, where by 1894, his older brother, Sam Ketchum, had joined him. Black Jack and a group of others were named as the robbers of an Atchison, Topeka and Santa Fe Railway train that was en route to Deming, New Mexico Territory, in 1892 with a large payroll aboard. The gang supposedly robbed the train just outside Nutt, New Mexico Territory, a water station twenty miles (32 km) north of Deming. Black Jack and his gang would often visit the ranch of Herb Bassett, near Brown's Park, Colorado, who was known to have done business with several outlaws of the day, having supplied them with beef and fresh horses. Herb Bassett was the father of female outlaws Josie Bassett and Ann Bassett, who were girlfriends to several members of Butch Cassidy's Wild Bunch gang. One of Ann Bassett's boyfriends and future Wild Bunch gang member, Ben Kilpatrick, began riding with Black Jack's gang about that time. Outlaw "Bronco Bill" Walters, later noted for the legend of his "hidden loot" near Solomonville, Arizona, is also believed to have begun riding with the gang at this time. The second major crime attributed to Tom was the murder of a neighbor, John N. "Jap" Powers, in Tom Green County, Texas, on December 12, 1895. However, information at the Sutton Historical Society in Texas, says that Will Carver and Sam Ketchum were the ones actually accused of killing Powers in Knickerbocker. Fearing the law, they closed their joint saloon and gambling venture in San Angelo, and hit the outlaw trail. Within six months, Mrs. Powers and her lover, J. E. Wright, were arrested for the murder, but it was too late for Carver and the Ketchums. By late 1895, outlaw Harvey "Kid Curry" Logan and his brother Lonnie Curry were members of Black Jack's gang. However, in early 1896, a dispute concerning their share of robbery loot prompted the Currys to leave the gang. It is alleged that Ketchum was involved with the February 1, 1896, disappearance and presumed murders of Albert Jennings Fountain and his son Henry Fountain of Las Cruces, New Mexico. In early June 1896, after working for the famed Bell Ranch in New Mexico, Tom and Sam Ketchum, and possibly others, robbed a combined store and post office at Liberty, New Mexico, northwest of present day Tucumcari. According to contemporary accounts, the Ketchums rode into Liberty on June 12 and purchased supplies. That evening, a thunderstorm began, and they returned to the store, owned by Morris and Levi Herzstein, who invited them to take shelter. Returning the next morning to open his store, Levi Herzstein found that both the store and post office had been burglarized. After gathering a posse, Herzstein set out on the outlaws' trail. The posse, composed of just four men, took the two outlaws by surprise in the Plaza Largo arroyo, where a shootout immediately began. Seconds later both Levi Herzstein and Hermenejildo Gallegos lay dead. Seeing his comrades fall, Anastacio Borgue turned his horse and rode out of the arroyo. Placido Gurulé, the fourth member of the posse, also survived to give an account. Gurulé said he had been struck by a .30 30 bullet that knocked him off his horse. He landed on the ground with a blow that knocked the wind out of him. He lay in a semiconscious state as Black Jack Ketchum emptied his rifle into the bodies of Levi Herzstein and Hermenejildo Gallegos. Tom and Sam Ketchum were never tried for the killings at the Plaza Largo arroyo, but Morris Herzstein reportedly was present to witness the hanging of Black Jack Ketchum in 1901. Morris Herzstein moved to Clayton shortly after the killing in Liberty, and finally into the Texas Panhandle area. This is memorialized by the inscription on a shoe brush: "Herzstein's Clayton, New Mexico Dalhart, Texas. If it's from Herzstein's it's correct." Morris was the father of Albert Herzstein, who became one of the founders of Big 3 Industries in Houston, and is the man who helped the museum in Clayton to become a reality years later.

Қабырғадағы тесіктің тобында болу

Осы оқиғадан кейін Томас Кетчем «Диуардағы тесіктің» басқа қарақшыларына қосылып, қылмыстық өмірін жалғастырды, көбінесе пойыз тонауларға қатысты, бірақ пойыз тонамағанда Нью-Мексико мен Техастағы бірнеше ранчоларда жұмыс істеді. «Қабырғадағы саңырауқұлақ» деп аталатын орын көптеген қарақшылық топтардың тығыны болды, олар жеке-жеке әрекет ететін. Бұтч Кэссиди мен Эльзи Лей басқарған танымал «Жабайы топ» сол жерден жұмыс істеді. «Жабайы топтың» бір мүшесі Кид Карри, оның інісі Лонни Карримен бірге бұрын Блэк Джек Кетчем мен оның тобымен бірге болған. Олар бір-бірін ұнатпады, сондықтан Кетчем Кэрриден мүмкіндігінше аулақ болды. Кид Карри келесі сегіз жылда тоғыз заң қызметкерін өлтірді. Осы уақыт ішінде Том Кетчемді бірнеше рет басқа қарақшы, «Блэк Джек» Кристиан деп жаңылыстырды, содан бері ол осы лақап атымен танылды. Топ жасаған үш пойыз тонауы Фолсом мен Де-Мойн арасында, Нью-Мексико аймағында, шамамен бір жерде болды. Бұл ескі Форт-Юнион керуен жолының Твин-Маунтин маңында Колорадо және Оңтүстік темір жолымен қиылысқан жері еді. 1897 жылдың 3 қыркүйегінде олар Твин-Маунтинде алғашқы тонауды жасады. Содан кейін, 1899 жылдың 11 шілдесінде, Блэк Джексіз топ Твин-Маунтинде тағы да пойызды тонады. Тонаудан кейін Сэм және бірнеше белгісіз топ мүшелері, сондай-ақ Уилл Карвер мен Уильям Эллсворт «Элзи» Лей Ратонның оңтүстік-батысындағы Нью-Мексико тауларына қарай бет бұрды. Ертесі күні Колорадо штатының Хюрфано округінің шерифі Эд Фарр, Колорадо және Оңтүстік темір жолының арнайы агенті В. Х. Рено және бес орынбасары олардың ізін тауып, Нью-Мексиконың Симаррон қаласына жақын Түркия Крик каньонына дейін қуып жетті. Сол жерде олар атысқа түсті. Сэм Кетчем мен екі орынбасар ауыр жарақат алды, ал топ қашып кетті. Сэм Кетчемнің жарақаты қашуын қиындатты, сондықтан олар бастапқы атысқан жерден көп қашықтамай қалды. Бірнеше күннен кейін топ мүшелері Кетчем тобын сол аймақта қоршап алды. Орынбасар В. Х. Лав пен шериф Эд Фарр қарақшылармен тағы бір атысқа түсті, нәтижесінде Лав пен Фарр қаза тапты, ал топ кем дегенде екі белгісіз топ мүшесін жарақаттады. Сэм Кетчем қашып кетті, бірақ бірнеше күннен кейін арнайы агент Рено оны фермердің үйінен тауып, тұтқындады. Сэм Кетчем Санта-Фе түрмесіне жеткізілді, онда оқ жарақатынан қайтыс болды. Ол Cerrillos Rd-дегі Fairview зиратында, бұрынғы Odd Fellows зиратында жерленді. Санта-Феде. «Эльзи» (Уильям Эллсворт) Лей 1868 жылдың 25 қарашасында Огайо штатының Маунт-Плезант қаласында дүниеге келді. Лей батысқа, Денверге келді және адамды өлтіргеніне қате сене отырып, қарақшы болды. Фолсом тонауынан кейін шериф Фаррды өлтіргені үшін өмір бойына түрмеге кесілді, ол 1906 жылы босатылды. Ол Нью-Мексикодағы Алмаға қайтып, екі жыл тұрды. Ол 1904 жылы Альмада үлкен сауда дүкенін салған Луис және Уолтер Джонспен бірге тұрды. Эльзи 1934 жылдың 10 қарашасында 65 жасында Лос-Анджелесте қайтыс болды.

Following this event, Thomas Ketchum joined other outlaws of the Hole in the Wall Gang and continued a life of crime, focusing on train robberies, although when not robbing trains they worked for several ranches in New Mexico and Texas. Several other notable outlaws operated out of Hole In The Wall, which was a hideout for numerous outlaw gangs which operated separately. The famous Wild Bunch gang, led by Butch Cassidy and Elzy Lay, operated out of there. One Wild Bunch gang member, Kid Curry, along with his brother Lonny Curry, had previously ridden with Black Jack Ketchum and his gang. He and Ketchum did not like each other, and Ketchum avoided Curry as much as possible. Kid Curry would kill nine lawmen over the course of the next eight years. During this time, Tom Ketchum was once identified mistakenly as "Black Jack" Christian, another outlaw, and that became his nickname as well. Three of the train robberies that the gang committed were near the same location, between Folsom and Des Moines, New Mexico Territory. This was at the point where the old Fort Union wagon road crossed the Colorado and Southern Rail Road tracks near Twin Mountain. On September 3, 1897, they committed their first robbery at Twin Mountain. Then, on July 11, 1899, the gang, without Black Jack, robbed the train again at Twin Mountain. After the robbery, Sam and several unknown gang members, in addition to Wild Bunch gang members Will Carver and William Ellsworth "Elzy" Lay, headed for the mountains southwest of Raton, New Mexico Territory. The next day, a posse consisting of Sheriff Ed Farr of Huerfano County, Colorado, Special Agent W. H. Reno of the Colorado & Southern Railroad, and five deputies found their trail and tracked them into Turkey Creek Canyon near Cimarron, New Mexico. There, the posse engaged them in a gun battle. Sam Ketchum and two deputies were wounded seriously, and the gang escaped. Sam Ketchum's wounds slowed the intended escape, and they made it only a short distance from the initial shootout. Several members of the posse cornered the Ketchum gang a few days later, still in the same area of the Territory. Deputy W. H. Love and Sheriff Ed Farr engaged the outlaws in another gun battle, resulting in both Love and Farr being killed, while the posse wounded at least two unknown members of the gang. Sam Ketchum escaped, but was found a few days later by Special Agent Reno at the home of a rancher, where he was arrested. Sam Ketchum was taken to the Santa Fe Territorial Prison, where he died from his gunshot wounds. He was buried in the Odd Fellows rest Cemetery, now the Fairview Cemetery on Cerrillos Rd. in Santa Fe. "Elzy" or "Elza" (William Ellsworth) Lay was born November 25, 1868, Mount Pleasant, Ohio. Lay had come out west to Denver, and became an outlaw after mistakenly believing he had killed a man. Jailed for life after the killing of Sheriff Farr after the Folsom robbery, he was released in 1906. He returned to Alma, New Mexico Territory and lived there for two years. He stayed with Louis and Walter Jones, who in 1904 had built a large merchandise store at Alma. Elzy died aged 65 in Los Angeles, on November 10, 1934.