Кіріспе

Террористік жоспар

Нью-Йорк қаласындағы маңызды нысаналарды бомбалау жоспары 1993 жылғы ақпандағы Әлемдік сауда орталығына жасалған шабуылдан кейін жасалған еді. Бұл жоспар АҚШ-тағы Нью-Йорк қаласындағы танымал нысаналарға шабуыл жасау арқылы көптеген адамдардың қаза болуына әкелуге бағытталған. Егер шабуыл сәтті аяқталғанда, мыңдаған адамның өмірі қиылуы мүмкін еді. Әлемдік сауда орталығына жасалған шабуылға дейін және одан кейін, Федералдық тергеу бюросы (ФБР) құпия хабаршы Эмад Салемді жасампаздар тобына енгізді. ФБР қызметкерлері 1993 жылдың маусым айында жоспар орындалуына бұрын басты күдіктілерді қамауға алды. 1995 жылы он айыпталушы жоспарға қатысты 48 қылмыстық іс бойынша кінәлі деп танылды.

Шабуылдаушылар

Бұл жоспарды Нью-Йорктегі радикалды мұсылман дін қызметкері, соқыр шейх Омар Абдель Рахман қабылдап, оның кейбір ізбасарлары арқылы іске асыру жоспарланған. Рахман әл-Қаидамен байланысы бар египеттік радикалды исламик тобы – әл-Гама’а әл-Исламияның рухани көшбасшысы болды. Рахманның ізбасарларының бірі, Эль Сайид Носаир, 1990 жылы Мейр Каханды өлтірген және 1993 жылғы Әлемдік сауда орталығына жасалған шабуылмен байланысты болды.

Мақсаттар

Шабуылға ұйымдастырылған алты нысана – БҰҰ штаб-пәтері, Линкольн туннелі, Голландия туннелі, Джордж Вашингтон көпірі, Сент-Регис және БҰҰ Плаза қонақүйлері, сондай-ақ Нью-Йорктегі ФБР-дің Джейкоб К. Джавиц федералдық ғимаратындағы бас кеңсесі еді. Қала ішіндегі еврей нысаналарын бомбалау мүмкіндігі де талқыланды. Олар АҚШ сенаторы Аль Д'Амато мен Мысыр президенті Хосни Мубаракты өлтіруді де жоспарлаған. Носаир Нью-Йорк штатының жиналысының депутаты, еврей саясаткері Дов Хикиндті және оны бұрынғы істе соттаған судья Алвин Шлезингерді де өлтіргісі келді. Шабуылдаушылар Манхэттендегі Алмаз ауданына шабуыл жасауды да талқылады, онда көптеген еврей кәсіпкерлері тұрады. Осы ауданға шабуыл жасау "Израильдің өзіне шабуыл жасаумен" теңестірілді. 2008 жылғы Мумбайдағы шабуылдар кезінде де бір қалада бірдей уақытта шабуылдар жасалған еді.

Жоспар

Террористер президент Мұбарактың қонақүйлерде болуын күдіктенді және оған жақындау үшін қызметкерлердің киімдерін киіп, қонақүйлерге кіруді жоспарлады. Қаладағы басқа шабуылдар назарды аудару және қала бойынша хаос тудыру мақсатында жасалды. Көпірлерде бомбалар қолданылатын болса, қалған террористер мылтықтармен қонақүйлерге шабуыл жасайтын еді. Тіпті ол онда болмаған жағдайда да, қала бойынша жасалған шабуылдар көптеген адам өліміне себеп болар еді.

ФБР бақылауы

ФБР 1992 және 1993 жылдары жоспарды тығыз бақылап отырды, бірақ 1993 жылдың ақпан айында Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуылдан кейін, салдарынан алты адам қаза тапқаннан кейін тергеуді күшейтті. Салем өзінің кім екенін ешқашан жарияламаса, ФБР үшін жұмыс істеуге келісті. ФБР одан кейінірек сотта куәлік беру үшін дыбыс жазатын құрылғы тағуын талап етті, бірақ ол оған келіспеді. Сондықтан ФБР оны тек "ақпарат көзі" ретінде пайдаланды. 1993 жылдың 7 мамыры шамасында Салем айыпталушылармен үнемі кездесе бастады. Салем олардың қатарына еніп, құрылтайшыларды ұстауға әкеп соққан ақпарат жинады. Бұл көптеген келешек террористік істерге үлгі болды. Кейіннен көпшілік бұл стратегияны сынады, бірақ ФБР әлі де террористік жоспарларды оқшаулау үшін сақтық танытуда.

Қылмыстық іс жүргізу және соңынан

Сегіз адам 1993 жылғы 24 маусымда Салем бес ай бойы топты бақылағаннан кейін рейд барысында ұсталды. Ұсталған кезде заговоршылар бомбаға арналған химиялық заттарды қосып жатқан еді. Кейіннен заговоршылар Дүниежүзілік сауда орталығына бомбалаудан бұрын сынақ бомбалаулар жасағандары анықталды. Олар сондай-ақ тез қашуға дайындық жасаған, бұл ФБР-ді күдіктілерді дереу ұстау қажет деген қорытымға жеткізді. Үкімет 8 шілдеде тағы бір күдіктіге айып тақты. Ұстаулар жасалғаннан кейін Нью-Йорк және Нью-Джерси порттық басқармасы Нью-Йорк пен Нью-Джерси арасындағы алты өткелдің қауіпсіздігін күшейтті. Бомбалау жоспарына қатысты үш өткел порт басқармасының қарауында болған. Уильям Кунстлер үш күдіктіні, соның ішінде Рахман мен Носаирді қорғауға келісті. Бірақ, федералды судья Майкл Мукаси кейін Рахман мен тағы екі күдіктіні жекелеген қорғаушылармен қамтамасыз ету керектігін, ал Кунстлер мен Рональд Л. Куби қай айыпталушыны қорғауды таңдау керектігін шешті. Кейін Рахман екі адвокат кімді қорғайтыны туралы келісе алмағандықтан өзін өзі қорғауға ұсыныс жасады. Клемент Родни Хэмптон Элдің босатылуы туралы сот отырысы 8 шілдеде Нью-Йорк оңтүстік округінің АҚШ округтік сотында өтті. Сот Салемнің жазбалары Хэмптон Элге қарсы айыптаулардың бір бөлігін ғана растағанын анықтады. Федералды үкімет айыптаудың ауырлығына байланысты күдіктілерді Нью-Йоркте соттағысы келді. Бір жарым аптадан кейін АҚШ үкіметі Суданның Рахман мен басқа да заговоршыларға көмектескенін көрсететін дәлелдер табылды. Судандық дипломаттар БҰҰ штаб-пәтеріне жасалған шабуылды жоспарлауға көмектескен. Нәтижесінде АҚШ үкіметі Суданды террористік елдердің тізіміне енгізді. 1993 жылғы 25 тамызда Бас прокурор Джанет Рено бомбалау ісін жаңа дәлелдердің болуына байланысты тергеуге кірісетінін мәлімдеді. Бұл екі ай бұрынғы оның мәлімдемесінен өзгеше болды, онда айыптау үшін жеткілікті дәлелдер жоқ деді. Сол күні Рахманға үш қылмыс бойынша ресми айып тағылды: тарихи бомбалау жоспары, Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған бомбалау және 1990 жылы Мейр Каханенің қанына құныққан кісі өлтіру. Айыпталушыларға қарсы іс бас прокурор Эндрю С. Маккарти жүргізді. Салем Рахман мен басқа да террористерге қарсы куәлік берді, бірақ бұрын одан бас тартқан еді. Салем айыпталушылар Рахманның тікелей қатысуын болдырмау үшін, оның кінәлі емесін көрсету мақсатында жазбалар жасаған. Қорғау адвокаттары 13 айыпталушының барлығын жеке-жеке соттауға сәтімен айналыса алмады. Жаңа қорғаушылар жалданып, 1994 жылғы қыркүйекте судья Мукаси сот процесінің басталу күнін желтоқсанға шегерді, осылайша қорғаушылар жаңа аргументтер дайындауға үлкерді. 1994 жылғы қарашада Мукаси Рахман пневмонияға шалдыққандықтан отырысты 1995 жылғы қаңтарға ауыстырды. 1995 жылғы ақпанда Сиддиг Али террорлық жоспарға кінәлі екенін мойындап, бірнеше айыпталушылардың есімдерін атады. Сот басталғаннан кейін Салем бомбалау жоспарының егжей-тегжейлі сипаттамасын берді. 1995 жылғы мамырда айыпталушылардың бірі Абдо Мохаммед Хаггаг қалған 11 айыпталушыға қарсы куәлік беруге келісіп, барлық айыптары алынып тасталды.

Сенімдері

1995 жылдың 1 қазанында Рахман және тағы тоғыз адам Нью-Йорк қазылар алдында 50 айыпталудың 48-і бойынша кінәлі деп танылды, оның ішінде мемлекетке қарсы қастандық жасау, Мубаракты өлтіруге ұсыну, Мубаракты өлтіруге қастандық жасау, АҚШ әскери орнына шабуыл жасауға ұсыну және жарылыс жасау үшін сөз байласу. 1996 жылдың қаңтар айында Мукасей Рахманды және тағы тоғыз айыпталушыны 25 жылдан өмір бойына түрме жазасына кесті. Соттан кейін Салем көп сомада ақша алды және куәгерлерді қорғау бағдарламасына енгізілді.