Мальдив Республикасының Конституциясы

Кіріспе

Мальдивтердің Жоғарғы Заңы

Мальдивтер Конституциясы – Мальдив мемлекетінің жоғарғы заңы болып табылады. Ол Мальдив Республикасының құқықтық негізін қалыптастырады, Мальдив азаматтарының құқықтары мен міндеттерін белгілейді және Мальдив Үкіметінің құрылымын анықтайды. Мальдивтердің қазіргі Конституциясы 2008 жылдың 7 тамызында сол кездегі президент Маумун Абдул Гайюм бекітіп, 1998 жылғы Конституцияны жойып, оның орнына келді. Ағымдағы конституция «Мальдив Республикасы Конституциясы, 2008» деген қысқаша атаумен белгілі.

Тарих

Мальдивтердің алғашқы жазбаша Конституциясы ХХ ғасырдың басында, 1932 жылдың 22 желтоқсанында, солтан Мұхаммед Шамсудин Искандер III билігінің отызыншы жылында қабылданы. 1931 жылдың 22 наурызында он үш мүшеден тұратын комиссия конституцияны әзірлеу жұмысын бастады. Сейлонның әкімшісі Бернард Генри Бурдильон оның құрамына техникалық сараптама ұсынды, бірақ оның барлық ұсыныстары қабылданбады. Алғашқы нұсқа 1931 жылдың 16 маусымында аяқталды. 1932 жылдың 22 желтоқсанында Мальдивтердің алғашқы Конституциясы ратификацияланған кезде өкілдік биліктің алғашқы нысаны қолданысқа енді. Патшаның мәртебесін анықтайтын құжаттар жиынтығы жасалды – онда патшаның ақыл-есі сау болуы, сүнни мұсылман дінінде болуы және билеуші отбасынан шығуы керек екені көрсетілді. Сонымен қатар, министрлер кабинеті мен 47 мүшеден тұратын парламент құрылды. Алғашқы конституцияда 92 бап және заң алдындағы теңдік, еріксіз тұтқындау мен азаптаудан қорғау, жеке меншіктің қадір-қасиеті, сөз, одақ құру және баспасөз бостандығы, сондай-ақ мемлекетке 25 жыл қызмет еткеннен кейін зейнетақы алу құқығы кепілдік берілді. Бұл маңызды қадам болғанымен, тарихи деректерде Мальдивтердің алғашқы Конституциясы ратификацияланғаннан кейін тоғыз ай ішінде күшін жойғаны айтылады. Жаңадан құрылған Халық Мәжілісі өзінің қысқа мерзімінде 40 заң қабылдады. Жаңа заңнамада айыппұл мөлшері белгіленді, ұрлық пен шабуылға жазаланды, мемлекеттік сауда компаниясы құрылды және шетелдік инвестициялар туралы заң мен жүк тасымалдаушылар туралы заң арқылы сыртқы сауда реттелді. Жаңа заңдар Мальдивтердегі халықтың және ықпалды шетелдік саудагерлердің наразылығын тудырды. Импортталған азық-түлік тауарларына монополия құрған шетелдік саудагерлер 1933 жылдың 26 шілдесінде жаңа үкіметтің саясатын жою талабымен ереуілдер бастады. Соның салдарынан туған азық-түлік тапшылығы халықтың көтерілісіне әкелді. Конституцияның авторлары Коломбоға жер аударылды және 1934 жылдың маусымында конституцияға 84 бапқа өзгеріс енгізілді. Мальдивтердің алғашқы конституциясы 1937 жылы 80 бапқа дейін қысқартылды және 1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай тоқтатылды. Сол кездегі арнайы Мәжіліс «Конституция мен Жалпы ережелер Мальдивтердің жағдайына сәйкес келмейтін болғандықтан жойылды» деп мәлімдеді. 1942 жылдың 23 сәуірінде Сұлтан Хасан Нұрадин 17 баптан тұратын конституцияны Мәжіліске жіберіп, «Мальдивтерде орынды конституция болуын» қалады. «Кіші конституция» мемлекеттік билікті монархияға, сыртқы істер министріне және Халық Мәжілісіне берді. Халық Мәжілісі 6 тағайындалған және 27 сайланған мүшеден тұрды. 1950 жылы Халық Мәжілісі монархияны жою және Мальдивтерде республикалық үкімет құру туралы дауыс берді. 1951 жылы еріксіз тұтқындау мен жер аударудан және сөз, ой-пікір және одақ құру бостандығы қалпына келтірілді. Халықтық референдум бұл өзгерісті мақұлдады және 1953 жылдың 1 қаңтарында үшінші конституция Мальдивтерде алғаш рет президенттік үкімет жүйесін орнатты. 34 мүшеден тұратын Халық Мәжілісінің өкілеттігі бес жылға белгіленді. 30 баптан тұратын жаңа демократиялық конституция президентті тікелей дауыс беру арқылы сайлайтын, президент тағайындайтын сот жүйесі және екі палаталы заң шығарушы орган – 18 мүшеден тұратын Сенат пен 47 мүшеден тұратын Өкілдер палатасын құрды. Жаңа конституция президенттік мерзімді бес жылға шектеді, бірақ Аль Амир Мохамед Амин Дошимейна Килегефаануды Мальдивтердің бірінші президенті етіп тағайындады. Мальдив тарихында алғаш рет әйел адам парламентке сайланды. Алайда, Мальдивтердің алғашқы республикасы ұзақ өмір сүрмеді. 1953 жылдың 21 тамызындағы төңкеріс республиканы жойды. 1954 жылдың 31 қаңтарында ел қайтадан солтандыққа айналды. Бұл өзгеріс 1954 жылдың 7 наурызында Мальдивтердің төртінші Конституциясын ратификациялаумен аяқталды. Төртінші конституция Мальдивтерді «сайланған монархия» деп жариялады. Бір палаталы заң шығарушы орган 54 мүшеден тұратын күйінде қайта құрылды, оның ішінде патшаны 6 адам, халықты 46 адам, ал кәсіпкерлерді 2 адам білдіретін болды. Мальдивтерде тек ер адамдар ғана Халық Мәжілісін сайлауға дауыс бере алды. Мальдивтер Британ империясынан тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай төртінші конституция жойылды және 1968 жылы президент Ибрагим Насирдің басшылығымен Екінші республика құрылды. 1968 жылдың 11 қарашасында ратификацияланған жаңа конституция Мальдивтерді «тәуелсіз және еркін мемлекет» деп жариялады. Бесінші конституцияға сәйкес, Мальдивтердің президенті 54 мүшеден тұратын Халық Мәжілісінің жасырын дауыс беруі арқылы сайлануға тиіс еді. Бұл конституция 1970, 1972 және 1975 жылдары үш рет өзгертілді. 1980 жылы екінші республиканың екінші президенті Маумун Абдул Гаюум жаңа конституцияны өзгерту үшін кабинет министрлері мен Халық Мәжілісінің мүшелерінен тұратын арнайы конституциялық ассамблея шақыруға шақырды. 18 жылдық процестен кейін, 1998 жылы Мальдивтердің бесінші конституциясы төртінші рет өзгертілді. Ерекше өзгерістерге президенттікке үміткер болуға ниет білдірген кез келген адамның Халық Мәжілісіне өтініш беруіне рұқсат беретін баптар кірді. Мәжіліс содан кейін үміткерді таңдайтын болады, оны халықтық референдум арқылы бекіту қажет еді.

The first written Constitution of the Maldives was codified in the early twentieth century, on 22 December 1932 during the thirtieth year of the reign of Sultan Muhammad Shamsuddeen Iskander III. A thirteen member committee began work on drafting the constitution on 22 March 1931. The acting Governor of Ceylon Bernard Henry Bourdillon provided technical expertise in its composition, however his recommendations were not all accepted. A first draft was completed on 16 June 1931. With the ratification of the first Constitution of the Maldives on 22 December 1932, the first semblance of representative government came into effect. A set of credentials for the King was established – these state the King must be sane man, be of the Sunni Muslim faith and be from the ruling family. A cabinet of ministers and a parliament comprising forty seven members was also established. The first constitution had 92 articles and a bill of rights guaranteeing equality before the law, freedom from arbitrary arrest and torture, protection of private property, freedom of expression, association and press, and a pension after 25 years of service to the state. Though a milestone, historical records note that the Maldives' first Constitution failed within nine months of ratification. The newly established People's Majlis passed 40 laws during its short tenure. The new legislation established fines, penalised theft and assault, created a state trading company and regulated foreign trade through a Foreign Investments Act and Freighters Act. The new laws angered the public and influential foreign traders in the Maldives. Foreign traders who had a monopoly on imported food started a series of strikes on 26 July 1933, demanding that the new government's policies be repealed. The result of the ensuing food insecurity was a public revolt. The founders of the constitution were banished to Colombo and the constitution was amended to 84 articles in June 1934. The Maldives' first constitution was reduced to 80 articles in 1937 and finally suspended shortly after World War II broke in 1940. A special Majlis at the time stated, "The Constitution and General Provisions have been annulled as they do not fit the Maldives' situation". On 23 April 1942, Sultan Hassan Nooradeen sent a 17 article constitution to the Majlis saying he wanted "a suitable constitution to exist in the Maldives". The "small constitution" handed the powers of the state to the monarchy, the foreign minister, and the People's Majlis. The People's Majlis was reduced to 6 appointed members and 27 elected members. In 1950, the People's Majlis voted to abolish the monarchy and institute a republican government in the Maldives. In 1951 freedom from arbitrary arrest and banishment and freedom of expression, speech and association was reinstated. A public referendum endorsed the change and a third constitution on 1 January 1953 established a presidential system of government in the Maldives for the first time. The 34 member People's Majlis' term was set to five years. The new democratic constitution comprising 30 articles established a president to be elected through a direct vote, a judiciary appointed by the president and a bicameral legislature – an 18 member Senate and a 47 member House of Representatives. The new constitution also limited the presidential term to five years, but appointed Al Ameer Mohamed Ameen Dhoshimeynaa Kilegefaanu as the first president of the Maldives. For the first time in Maldivian history, a woman was elected to the parliament. However, the Maldives' first republic was short lived. A revolution on 21 August 1953 abolished the Republic. The country reverted to a Sultanate on 31 January 1954. The change was followed by the ratification of the fourth Constitution of Maldives on 7 March 1954. The fourth constitution declared the Maldives to be an "elected monarchy". A unicameral legislature was reinstated with 54 members, of which 6 were to represent the king, 46 to represent the people and two to represent businessmen. Only Maldivian men could vote to elect the People's Majlis. Shortly after the Maldives won independence from the British Empire, the fourth constitution was repealed and a Second Republic was established under the rule of President Ibrahim Nasir in 1968. The new constitution, ratified on 11 November 1968, declared the Maldives "an independent and free state". According to the fifth constitution, the president of the Maldives was to be elected through a secret vote of the 54 member People's Majlis. This constitution was amended thrice, in 1970, 1972 and 1975 respectively. In 1980, the second president of the second republic Maumoon Abdul Gayyoom called for a special constitutional assembly consisting of cabinet ministers and People's Majlis members to amend the new constitution. After an 18 year long process, the fifth constitution of the Maldives was amended for the fourth time in 1998. Notable amendments included clauses permitting any individual who wished to stand for presidency to submit an application to the People's Majlis. The Majlis would then choose a candidate who then had to be approved through a public referendum.

Бұрынғы конституциялар

Жоқ. КонституцияРатификацияланған күніКүші жойылған күніҮкімет басшысыТүзетулерЕскермелер1Мальдив Республикасының Конституциясы, 1932 ж.22 12 193205 07 1934Сұлтан Мұхаммед Шамсуддин IIIЖоқАлғашқы конституция.2Мальдив Республикасының Конституциясы, 1934 ж.05 07 193428 01 1937Сұлтан Мұхаммед Шамсуддин III 16 07 1936Халықтың өсіп келе жатқан талаптарын қанағаттандыру үшін.3Мальдив Республикасының Конституциясы, 1937 ж.28 01 193730 01 1940Сұлтан Хасан Ноораддин II Екінші конституцияның толыққанды өзгертілуі.4Мальдив Республикасының Конституциясы, 1942 ж.23 04 194231 05 1951Сұлтан Хасан Ноораддин II Иә Конституциялық жүйені қайта іске қосу.5Мальдив Республикасының Конституциясы, 1942 ж.31 05 19511953 Сұлтан Хасан Ноораддин II 6Мальдив Республикасының Конституциясы, 1954 ж. 1953 31 01 1954Президент Мұхаммед Амин Диди 7Мальдив Республикасының Конституциясы, 1954 ж. 07 03 195414 06 1964 Сұлтан Мұхаммед Фарид Диди 8Мальдив Республикасының Конституциясы, 1964 ж.14 06 196410 06 1967 Сұлтан Мұхаммед Фарид Диди Маңызды түзету.9Мальдив Республикасының Конституциясы, 1967 ж.10 07 196711 11 1968 Сұлтан Мұхаммед Фарид Диди Маңызды түзету.10Мальдив Республикасының Конституциясы, 1968 ж.11 11 196827 11 1997 Президент Ибрагим Насир 23 04 1970 02 02 1972 15 04 1975 11Мальдив Республикасының Конституциясы, 1997 ж.27 11 199707 08 2008 Президент Маумун Абдул Гаюум 1