Кіріспе

Испан-американдық құрылысшы және инженер Рафаэль Гуаставино Морено (rafaˈel ɣwastaˈβino; 1 наурыз 1842 – 1 ақпан 1908) – 1881 жылы Америка Құрама Штаттарына көшіп келген испандық құрылысшы және инженер. Оның мансабы келесі үш онжылдық бойы Нью-Йорк қаласында өтті. Каталондық күмбездерге негізделген, ол 1885 жылы АҚШ-та патенттелген "Tile Arch System" – Guastavino плиткасын ойлап тапты. Бұл плиткалар бір-бірімен байланысқан терракота плиткалары мен цемент қабаттарын қолдана отырып, берік, өздігінен тұра алатын аркалар мен архитектуралық күмбездерді салуға мүмкіндік берді. Оның жұмыстары Нью-Йорк және Солтүстік-Шығыс қалаларындағы ірі сәулет фирмаларының көптеген танымал жобаларында кездеседі. Guastavino плиткасы Нью-Йорктің ең танымал Beaux-Arts ескерткіштерінде және Америка Құрама Штаттарындағы маңызды ғимараттарда қолданылған. Ол сондай-ақ көптеген архитектуралық тұрғыдан маңызды және әйгілі ғимараттардың күмбезді кеңістіктерінде де пайдаланылады.

Гуаставино өртке қарсы құрылыс компаниясы

1881 жылы Гуаставино өзінің кіші ұлы, тоғыз жасар Рафаэль кіші ұлымен бірге Валенсиядан Нью-Йоркке келді. Бұл мүлік қазіргі уақытта Христиан шіркеуінің (Мәсіхтің шәкірттері) конференц-орталығы – Крайстмаунт Ассамблеясына тиесілі. Гуаставиноның әйелі Франческа 1946 жылы қайтыс болғанға дейін үйде тұрды, ал қазір тек кірпіш іргетасы мен шарап қоймасы ғана қалды. Мұнда пеш пен мұржа, шарап қоймасы, әдемі ескі тас қабырғалар және заманауи ғимараттар салынғанда қайта жаңғырылған көптеген кішігірім құрылыстар сияқты, көруге болатын артефактілер бар. Гуаставино мен оның ұлы сонымен қатар патент алған жиырма төрт өнімді әзірледі. Олардың компаниясы – Гуаставино өртке төзімді құрылыс компаниясы.

Гуаставино компаниясы салған ең үлкен күмбез Манхэттендегі Әулие Иоанн соборының орталық бөлігінің үстінде орналасқан: оның диаметрі 100 фут (30 м), ал биіктігі 160 фут (49 м). Бұл күмбез бастапқыда уақытша құрылыс ретінде жоспарланған, оның орнына биік орталық мұнара салынуы тиіс еді. 2009 жылы бұл «уақытша» шешімнің құрылысқа 100 жыл толуы тойланды. Гуаставино өз жүйесінің өзіне тіреу құрылысы қызметін атқарғандықтан, бағасы төмен болғандықтан осы келісімшартты алды. Алайда, бұл оның жүйесіне қиын сынақ болды. Шеберлер күн сайын бірнеше қатар плитканы қалап, алдыңғы күні салған жұмыстан жоғары көтеріліп, жұмысты аяқтауға тиіс болды. Шеттеріне көп қабат плитка төселді, ал күмбез ортаға қарай көтерілген сайын жұқарады.

Құрылыс инженері ретінде

Гуаставиноның жеке өзі жобалап, салған құрылыстардың саны аз. Ол Манхэттеннің жоғарғы батыс бөлігіндегі Батыс 78-ші көшедегі (121–131, "қызыл және ақ" деп белгілі) ерекше мозаикалық элементтері бар қатарлап салынған үйлер сериясын салуға жауапты болды. Оның тағы бір құрылысы, қазір "Гуаставино" атты шаралар өткізу орталығы ретінде пайдаланылады, ол Манхэттеннің орталық бөлігіндегі Куинсборо көпірінің астында орналасқан. Оның ұлы Рафаэльдің 1912 жылы салынған, толығымен Гуаставино плиткаларынан тұрғызылған Жерорта теңізі стиліндегі вилласы Лонг-Айленд, Бей-Шор қаласындағы Авикса даңғылында әлі де тұр және 2013 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне қосылды.

Отбасы

Гуаставино Барселонада архитектураны оқыған кезде әпкесі мен ағасымен бірге тұрды және олардың асырап алған қызы Пиллармен қарым-қатынаста болды. Ол 17 жаста, ал Пиллар 16 жаста болғанда, Пиллар жүкті болды, содан кейін екеуі үйленді. Олардың үш ұлы болды, бірақ Гуаставиноның бала күтуші Паулина Роигпен романы болды, одан кейін Пиллар күйеуін тастап, кейін Аргентинаға көшіп кетті. Паулина Гуаставиноның төртінші ұлы Рафаэльдің анасы болған деп есептеледі. Олар үшеуі, оның бұрынғы екі қызымен бірге, 1881 жылы Нью-Йоркке бірге көшіп барды. Билтмор иелігіндегі тапсырыс бойынша жұмыс істегеннен кейін Гуаставино Черная Гораға зейнетке шықты. Оның иелігінің орны қазір Христиан шіркеуінің (Мәсіхтің шәкірттері) конференциялар мен демалыс орталығы ретінде пайдаланылады. Солтүстік Каролинада Гуаставино бірнеше жобаны аяқтады: оның жұмысын Дархемдегі Герцог шіркеуінде, Гринсбородағы Джефферсон Стандарт ғимаратында, Чапел-Хиллдегі Мотли ескерткішінде және Уилмингтондағы Әулие Мария базиликасында табуға болады. Ол 1905 жылы өзі жобалаған Ашвиллдегі Әулие Лоуренс базиликасының криптасында жерленген.

Мұрағаттық дереккөздер

Гуаставино өртке қарсы құрылыс компаниясының құжаттары мен суреттері Нью-Йорк қаласындағы Колумбия университетінің Авери сәулет және бейнелеу өнер кітапханасындағы Суреттер мен мұрағаттар бөлімінде сақтаулы.